Hà Nội: Khơi thông điểm nghẽn mặt bằng, thúc đẩy tiến độ dự án

Tại điểm cầu trực tiếp Trường quay S1 có sự tham gia của hai khách mời: Ông Trình Quốc Thắng, Phó chủ tịch UBND phường Thanh Liệt, Hà Nội; KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội.

Ngoài ra, Chương trình còn kết nối trực tiếp đến điểm cầu hiện đang thi công dự án đường Vành đai 2,5 đoạn Ngụy Như Kon Tum - Nguyễn Trãi, trên địa bàn phường Thanh Xuân; nơi có thể thấy không khí thi công đang diễn ra rất khẩn trương với nhiều máy móc, nhân lực được huy động trên công trường.

Hà Nội hiện đang triển khai hơn 1.400 dự án có liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng. Trong đó, có hàng loạt công trình trọng điểm như các tuyến vành đai, các cây cầu vượt sông Hồng hay những đại dự án mở rộng không gian phát triển Thủ đô. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026, Hà Nội xác định giải phóng mặt bằng không chỉ là nhiệm vụ cấp bách… mà còn là “mệnh lệnh tiến độ” của cả hệ thống chính trị.

Những chuyển động mới đang diễn ra từng ngày tại các đại công trường. Những dự án từng “đứng yên” suốt nhiều năm đang được khai thông. Và phía sau đó là sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền, sự đồng thuận của người dân cùng khát vọng kiến tạo không gian phát triển mới cho Thủ đô.

Khi những "điểm nghẽn" về đất đai được khơi thông, không chỉ mặt bằng được bàn giao cho dự án, mà còn mở ra dư địa mới cho đầu tư, hạ tầng, chỉnh trang đô thị và tăng trưởng kinh tế. Đặc biệt, với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cùng quyết tâm siết chặt trách nhiệm, rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, Hà Nội đang cho thấy quyết tâm tạo chuyển biến thực chất trong công tác giải phóng mặt bằng.

Tinh thần vào cuộc giải phóng mặt bằng đang lan tỏa rộng khắp

Theo KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, Thủ đô những ngày gần đây đang trở thành “đại công trường” khi hàng loạt phương án giải phóng mặt bằng được triển khai đồng loạt.

Theo ông, câu chuyện giải phóng mặt bằng hiện đã trở thành chủ đề được người dân quan tâm trong đời sống thường nhật, cho thấy tinh thần vào cuộc đang lan tỏa rộng khắp. “Câu nói Hà Nội không vội được đâu có lẽ giờ không còn tồn tại trong cách nghĩ, cách làm của người dân Thủ đô cũng như các cấp chính quyền nữa”, KTS Trần Huy Ánh chia sẻ.

Hạ tầng giao thông tạo động lực tăng trưởng

KTS Trần Huy Ánh cho biết, hai dự án đường Vành đai 1 và Vành đai 2,5 là những công trình giao thông đã được nhắc đến trong quy hoạch đô thị Hà Nội suốt nhiều thập kỷ.

Riêng tuyến đường Vành đai 2,5 đã được định hình từ thời điểm thành lập quận Thanh Xuân, kéo dài từ năm 1997 đến nay. Điều đó cho thấy, nhiều đồ án quy hoạch tại Hà Nội tồn tại trong thời gian dài, trở nên quen thuộc với người dân nhưng cũng từng bị xem là những kế hoạch còn xa vời.

Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển đô thị hiện nay, việc triển khai các dự án giao thông trọng điểm không còn là câu chuyện của riêng quy hoạch trên giấy.

Hệ thống giao thông được ví như “mạch máu” của đô thị, quyết định khả năng kết nối và vận hành của thành phố. Trong khi đó, các tuyến Vành đai 1 và Vành đai 2,5 hiện chỉ còn một số đoạn ngắn chưa hoàn thiện. Nhưng chính những "điểm nghẽn" này lại ảnh hưởng lớn đến toàn bộ mạng lưới giao thông.

"Việc đẩy nhanh giải phóng mặt bằng và thúc tiến độ thi công không chỉ nhằm hoàn thiện hạ tầng giao thông mà còn thể hiện quyết tâm tăng tốc phát triển đô thị của Hà Nội. Khi các tuyến đường được khép kín, động lực phát triển sẽ được kết nối từ hạ tầng kỹ thuật đến đời sống dân sinh, đồng thời tạo hiệu ứng lan tỏa cho nhiều dự án phát triển khác trên địa bàn thành phố", KTS Trần Huy Ánh nhấn mạnh.

Thanh Liệt tạo đồng thuận, tháo gỡ khó khăn giải phóng mặt bằng

Từ thực tiễn triển khai dự án nút giao Phạm Tu - Quốc lộ 70, lãnh đạo UBND phường Thanh Liệt cho rằng, để công tác giải phóng mặt bằng đạt hiệu quả, điều quan trọng nhất là sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị cùng với việc tuyên truyền, đối thoại trực tiếp để tạo sự đồng thuận trong nhân dân.

Theo ông Trình Quốc Thắng, Phó Chủ tịch UBND phường Thanh Liệt, thời gian qua, công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần bảo đảm tiến độ các dự án.

Qua thực tế triển khai, đặc biệt tại dự án nút giao Phạm Tu - Quốc lộ 70, phường đã rút ra nhiều kinh nghiệm quan trọng. Trong đó, yếu tố then chốt là phải xác định công tác giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của cả hệ thống, không phải nhiệm vụ riêng của một bộ phận hay ban quản lý dự án. Thực tế cho thấy, khi cấp ủy, chính quyền vào cuộc quyết liệt, tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo thì tiến độ triển khai chuyển biến rất rõ rệt.

Ông Trình Quốc Thắng cho biết thêm, đây là lĩnh vực liên quan đến nhiều vấn đề phức tạp như đất đai, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các vấn đề an sinh xã hội. Vì vậy, công tác tuyên truyền, vận động giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Phường đã chủ động thực hiện tuyên truyền, vận động ngay từ sớm. Với dự án nút giao trên, nhiều hộ dân ban đầu chưa đồng thuận do lo ngại ảnh hưởng đến nơi ở, cũng như chưa hiểu đầy đủ các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Nhà nước. Để tháo gỡ vướng mắc, chính quyền địa phương đã tổ chức đối thoại trực tiếp với các hộ dân, giải thích rõ, nhất là quyền lợi chính đáng của người dân.

Được lắng nghe, giải thích cụ thể, người dân đã đồng thuận, chia sẻ và ủng hộ dự án, ông Trình Quốc Thắng nhấn mạnh.

Cơ chế phối hợp liên ngành ngày càng hiệu quả

Ông Trình Quốc Thắng, Phó Chủ tịch UBND phường Thanh Liệt nhận định, trong thời gian gần đây, thành phố đã có thay đổi mạnh mẽ và xác định việc giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của nhiều dự án trọng điểm. "Tiến độ được thành phố theo dõi hằng tháng, tổ chức giao ban thường xuyên. Bên cạnh đó, cơ chế phối hợp liên ngành ngày càng chất lượng và hiệu quả hơn", ông Trình Quốc Thắng nói.

Hiện nay, đối với điều hành tập trung, công tác điều chỉnh cũng như xử lý một số việc đầu mối khi xảy ra vướng mắc phát sinh đã được các đơn vị liên quan xử lý rất kịp thời. Đây là một trong những yếu tố quan trọng để đẩy nhanh tháo gỡ các điểm nghẽn trong thực tế.

Hỗ trợ người dân ổn định cuộc sống sau thu hồi đất

KTS Trần Huy Ánh cho rằng, giải phóng mặt bằng hiện liên quan hai trường hợp, là thu hồi đất nông nghiệp và thu hồi đất ở.

Với đất nông nghiệp, quá trình đồng thuận thường diễn ra nhanh hơn do việc chuyển đổi tư liệu sản xuất thành khoản hỗ trợ tài chính được nhiều người dân chấp nhận.

Tuy nhiên, đối với các trường hợp phải di dời chỗ ở, đặc biệt là những gia đình sinh sống lâu năm, đây là sự thay đổi lớn, kéo theo nhiều xáo trộn trong đời sống nên cần ghi nhận sự hy sinh và chia sẻ của người dân.

Khi chuyển đổi nơi ở, người dân không chỉ thay đổi không gian sinh hoạt mà còn phát sinh hàng loạt vấn đề liên quan thủ tục hành chính, giao dịch, sinh kế, việc học hành của con trẻ...

Vì vậy, bên cạnh nỗ lực của các cấp chính quyền trong triển khai dự án, địa phương cần chú trọng đồng hành, hỗ trợ người dân sau tái định cư. Điều này sẽ góp phần tạo sự đồng thuận bền vững và giúp quá trình giải phóng mặt bằng nhận được sự ủng hộ cao hơn từ cộng đồng - KTS Trần Huy Ánh nói.

Đối thoại tạo đồng thuận trong giải phóng mặt bằng

Ông Trình Quốc Thắng, Phó Chủ tịch UBND phường Thanh Liệt cho rằng, công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn phường Thanh Liệt thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực. Thành phố đã thay đổi cách tiếp cận trong triển khai các dự án, chuyển từ mô hình xử lý theo thủ tục hành chính đơn thuần sang hướng công khai, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm.

Thực tế cho thấy, các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được áp dụng thống nhất trên toàn địa bàn. Hồ sơ được rà soát kỹ lưỡng, hạn chế tình trạng phải điều chỉnh, bổ sung nhiều lần, qua đó góp phần củng cố niềm tin của người dân đối với chủ trương, chính sách của Nhà nước.

Bên cạnh đó, vai trò của người đứng đầu địa phương được đề cao trong công tác giải phóng mặt bằng. Lãnh đạo địa phương trực tiếp chỉ đạo, đối thoại với người dân nhằm kịp thời tháo gỡ vướng mắc, tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai dự án.

Khi người dân tin tưởng vào chính quyền và chính sách của Nhà nước, việc chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước sẽ thuận lợi và hiệu quả hơn.

Đưa chính sách đến từng hộ dân để tháo gỡ vướng mắc mặt bằng

Tại điểm cầu dự án đường Vành đai 2,5 đoạn Ngụy Như Kon Tum - Nguyễn Trãi qua địa bàn phường Thanh Xuân, ông Đặng Minh Tuấn, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị, UBND phường Thanh Xuân cho biết, công tác tuyên truyền, vận động được xác định là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu, được triển khai trước và trong quá trình thực hiện giải phóng mặt bằng.

UBND phường đã tập trung tuyên truyền, vận động các hộ dân trên địa bàn; đồng thời thông tin đầy đủ về các chế độ, chính sách của Nhà nước liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để người dân nắm rõ.

Bên cạnh đó, UBND phường tổ chức các buổi đối thoại, tiếp công dân để người dân trực tiếp trao đổi, phản ánh những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện. Qua đó, chính quyền địa phương kịp thời giải đáp, làm rõ các nội dung người dân còn băn khoăn.

Ông Đặng Minh Tuấn cho biết thêm, thực hiện chỉ đạo của Đảng ủy phường, Ban Thường vụ Đảng ủy đã thành lập các tổ công tác. Các đồng chí trong Ban Thường vụ Đảng ủy cùng hệ thống chính trị tại khu dân cư, tổ dân phố trực tiếp xuống địa bàn, gặp gỡ các hộ dân để tuyên truyền, vận động và tháo gỡ các vướng mắc phát sinh.

Đối với công tác hỗ trợ di dời, UBND phường đã chỉ đạo các tổ công tác phối hợp triển khai hỗ trợ người dân sau khi đồng thuận bàn giao mặt bằng. Ban Chỉ huy Quân sự phường chủ trì phối hợp cùng các lực lượng hỗ trợ di chuyển tài sản, tháo dỡ công trình đối với các hộ dân có nhu cầu.

Ông Cao Dân Chủ, Tổ trưởng tổ dân phố 20, phường Thanh Xuân chia sẻ, thời gian đầu nhiều hộ dân có đất nằm trong diện giải phóng mặt bằng còn băn khoăn, trăn trở do chưa hiểu rõ chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Tuy nhiên, thông qua công tác tuyên truyền, vận động đến từng hộ dân và các buổi đối thoại trực tiếp của lãnh đạo phường, đặc biệt là phần giải đáp thắc mắc của đồng chí Nguyễn Huy Cường, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường, người dân dần đồng thuận và chủ động bàn giao mặt bằng sớm.

Theo ông Cao Dân Chủ, các hộ bàn giao mặt bằng trước tiến độ đều được hỗ trợ, thưởng theo quy định và nhận kinh phí tạm cư kịp thời. Trong quá trình di dời, lực lượng an ninh trật tự cơ sở và Ban Chỉ huy Quân sự phường cũng trực tiếp hỗ trợ người dân vận chuyển tài sản đến nơi ở tạm, bảo đảm an toàn.

Ông Cao Dân Chủ chia sẻ, dù nhiều gia đình phải chấp nhận hy sinh một phần hoặc toàn bộ diện tích đất gắn bó qua nhiều thế hệ, nhất là tại khu vực làng cổ có nhiều người cao tuổi sinh sống, nhưng đa số người dân đều kỳ vọng vào diện mạo đô thị mới, giao thông thông thoáng hơn trong tương lai. “Các hộ dân đều mong muốn cùng chung tay tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, xây dựng đô thị xanh, sạch, đẹp, văn minh cho thế hệ mai sau”, ông Cao Dân Chủ cho hay.

Tái định cư phải bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân

Theo lãnh đạo phường Thanh Liệt, tái định cư không chỉ dừng ở việc bố trí chỗ ở mới mà cần bảo đảm điều kiện sống, việc làm và thu nhập ổn định để người dân yên tâm sau di dời.

Ông Trình Quốc Thắng, Phó Chủ tịch UBND phường Thanh Liệt cho biết, trong quá trình giải phóng mặt bằng, điều người dân quan tâm không chỉ là “được ở đâu”, mà còn là “sẽ sống như thế nào” sau khi di dời.

Từ thực tế đó, thời gian qua, thành phố đã từng bước thay đổi tư duy từ việc đơn thuần bố trí tái định cư sang bảo đảm thực chất đời sống cho người dân sau di dời. Trong đó, vấn đề việc làm và thu nhập sau tái định cư được xác định là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Theo ông Trình Quốc Thắng, nhiều hộ dân sau khi chuyển đến nơi ở mới lo ngại sinh kế bị ảnh hưởng, nhất là những trường hợp phải thay đổi môi trường sản xuất, kinh doanh hoặc nghề nghiệp. Vì vậy, cùng với các chính sách hỗ trợ tái định cư, địa phương cũng chú trọng triển khai các giải pháp đào tạo nghề, hỗ trợ việc làm và chuyển đổi ngành nghề phù hợp với điều kiện thực tế của người dân. “Người dân sẽ đồng thuận hơn khi quyền lợi và cuộc sống lâu dài của họ được bảo đảm”, ông Trình Quốc Thắng nhấn mạnh.

Cần đáp ứng đầy đủ điều kiện sống cho người dân

KTS Trần Huy Ánh cho rằng, khi một đô thị mới hình thành, cuộc sống có nhiều thay đổi, người dân cần được bảo đảm về sinh kế và điều kiện sinh hoạt.

"Ở đây chúng ta nói đến địa điểm chăm sóc y tế, giáo dục..., đó là yêu cầu môi trường tối thiểu của dân cư. Đối tượng dân cư có rất nhiều tầng lớp: Người già, người trẻ, trẻ con và kể cả những người không nằm trong độ tuổi lao động. Tôi cho rằng, những hạ tầng về kỹ thuật phải luôn đầy đủ, chính quyền cần quan tâm và có mặt ngay khi người dân đưa ra những câu hỏi, để trả lời sớm và chính xác vấn đề người dân mong muốn", ông Trần Huy Ánh nói.

Khơi thông nguồn lực đất đai

KTS Trần Huy Ánh cho rằng, trong bối cảnh cả thành phố như một công trình lớn, với việc tập trung cho hạ tầng giao thông và định hướng hạ tầng giao thông "đi trước một bước", đó là dẫn nguồn cho những nguồn đầu tư phát triển khác.

Theo ông Trần Huy Ánh, nguồn lực đất đai chỉ là điều kiện ban đầu. Nguồn lực đất đai chỉ phát huy thế mạnh khi đã chuẩn bị xong hạ tầng. Tuy nhiên, chúng ta cần hướng đến một thành phố sáng tạo và những nguồn lực còn lớn hơn cả đất đai.

Gỡ điểm nghẽn giải phóng mặt bằng từ cơ sở

Ông Trình Quốc Thắng, Phó Chủ tịch UBND phường Thanh Liệt cho biết, qua thực tiễn triển khai tại cơ sở, "điểm nghẽn" lớn nhất trong công tác giải phóng mặt bằng hiện nay là sự phức tạp về đất đai.

Theo ông Quốc Thắng, qua nhiều giai đoạn quản lý khác nhau, hồ sơ pháp lý đất đai tại nhiều khu vực còn thiếu đồng bộ. Nhiều trường hợp sinh sống ổn định từ lâu nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Không ít trường hợp mua bán, chuyển nhượng bằng giấy viết tay qua nhiều đời chủ. Điều này gây khó khăn trong quá trình xác định nguồn gốc đất khi thực hiện giải phóng mặt bằng.

Bên cạnh đó, biến động nhanh của thị trường bất động sản cũng là một trở ngại lớn. Giá bồi thường theo quy định của Nhà nước còn chênh lệch so với giá thị trường, ảnh hưởng đến tâm lý người dân. Có những hộ cho rằng số tiền bồi thường, hỗ trợ sau giải phóng mặt bằng khó bảo đảm điều kiện tái tạo nơi ở mới. Đặc biệt, những trường hợp chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thường không được hưởng mức bồi thường như các hộ đủ điều kiện pháp lý, dẫn đến tâm lý chưa đồng thuận.

Để tháo gỡ những khó khăn này, ông Trình Quốc Thắng nhấn mạnh vai trò của sự chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt trong quá trình triển khai các dự án trọng điểm. Trách nhiệm của người đứng đầu đã được xác định rõ, qua đó nâng cao tinh thần trách nhiệm trong xử lý các khó khăn, vướng mắc tại địa bàn.

Với phường Thanh Liệt, thời gian qua, UBND phường đã chủ động rà soát, kịp thời giải quyết nhiều trường hợp khó khăn, góp phần đẩy nhanh tiến độ công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn.

Gắn trách nhiệm người đứng đầu trong giải phóng mặt bằng

Ông Trình Quốc Thắng cho rằng, việc xác định rõ trách nhiệm người đứng đầu đã tạo chuyển biến tích cực trong công tác giải phóng mặt bằng, hạn chế tình trạng né tránh, đùn đẩy và giúp các dự án sớm được triển khai.

Trước đây, công tác giải phóng mặt bằng thường được xem là nhiệm vụ riêng của một cơ quan hoặc đơn vị chuyên trách. Khi tiến độ chậm hoặc phát sinh vướng mắc, một số nơi còn xuất hiện tâm lý né tránh, đùn đẩy trách nhiệm và chờ chỉ đạo từ cấp trên, khiến nhiều dự án bị kéo dài qua nhiều năm.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, thành phố đã xác định công tác giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời coi đây là tiêu chí đánh giá năng lực lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành của cán bộ. Cách làm này đã tạo chuyển biến rõ rệt về tinh thần trách nhiệm cũng như phương thức làm việc của đội ngũ cán bộ cơ sở.

Theo ông Trình Quốc Thắng, điểm tích cực nhất là khi kết quả giải phóng mặt bằng trở thành mục tiêu gắn với đánh giá hoàn thành nhiệm vụ thì người đứng đầu phải trực tiếp vào cuộc, đối thoại với người dân để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.

“Trách nhiệm được gắn cụ thể với từng cá nhân, tập thể nên công tác giải phóng mặt bằng không còn tình trạng né tránh, đùn đẩy, qua đó tạo điều kiện để các dự án sớm được triển khai”, ông Trình Quốc Thắng nhấn mạnh.

Tinh thần "6 rõ" tạo nên cú đột phá

KTS Trần Huy Ánh nói: "Chúng ta thấy tinh thần"6 rõ" đã được thực hiện và tạo nên cú đột phá trong công tác giải phóng mặt bằng của dự án tuyến Vành đai 1".

Tuy nhiên, theo ông Trần Huy Ánh, khi giao cho chính quyền địa phương triển khai, thành phố cũng phải làm rõ các nội dung ngay từ đầu: Rõ mục tiêu, rõ quỹ đất. Trong thành phố có rất nhiều dự án khác nhau, vì vậy, khi triển khai xuống các cấp chính quyền cơ sở, yêu cầu về "6 rõ" càng cần được cụ thể hóa.

Minh bạch là chìa khóa tháo gỡ dự án kéo dài

Ông Trình Quốc Thắng, Phó Chủ tịch UBND phường Thanh Liệt cho biết, trước đây nhiều dự án thường xuyên bị kéo dài do thiếu nguồn lực và vướng mắc về tâm lý trong quá trình triển khai. Bên cạnh đó, cơ chế xử lý các phát sinh chưa thực sự quyết liệt, dẫn đến tình trạng tồn đọng kéo dài.

Theo ông Trình Quốc Thắng, thành phố Hà Nội đã thể hiện rõ tinh thần chỉ đạo trong việc tháo gỡ khó khăn cho các dự án. Trong đó, yêu cầu quan trọng là phải xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, tập thể, đặc biệt là vai trò của người đứng đầu. Việc làm rõ trách nhiệm sẽ tạo động lực thúc đẩy tiến độ đối với những dự án tồn tại nhiều năm.

Ông Quốc Thắng cũng nhấn mạnh yếu tố công khai, minh bạch có vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác giải phóng mặt bằng và triển khai dự án. Các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần bảo đảm khách quan, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương cũng như mặt bằng chung của khu vực. Khi người dân đồng thuận với chính sách, quá trình triển khai dự án sẽ thuận lợi và đẩy nhanh tiến độ hơn.