Hà Nội khởi công 5 tuyến metro: Xây nền tảng hạ tầng làm động lực phát triển dài hạn

Thiết kế lại không gian đô thị từ 5 tuyến metro

Ngày 22-6 vừa qua, 5 tuyến đường sắt đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nội được đồng loạt khởi công. Dự kiến đến năm 2030, cả 5 tuyến sẽ hoàn thành và kết nối đồng bộ với tuyến số 3 và tuyến số 5 đang triển khai, qua đó hình thành mạng lưới giao thông công cộng liên thông trên phạm vi toàn thành phố. Trong đó, tuyến số 1 có chiều dài khoảng 81km, kết nối từ khu vực Sân vận động Hùng Vương qua Ngọc Hồi, ga Hà Nội, Gia Lâm đến sân bay Nội Bài. Đây là trục Bắc - Nam quan trọng, liên kết hệ thống đường sắt đô thị với đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao và Cảng hàng không quốc tế Nội Bài.

Tuyến số 2 dài khoảng 56,5km, kết nối sân bay Nội Bài với trung tâm lịch sử của Thủ đô thông qua các khu vực Nam Thăng Long, hồ Hoàn Kiếm, Trần Hưng Đạo, Thượng Đình và các đô thị phía Nam. Tuyến này được kỳ vọng trở thành hành lang giao thông quan trọng đưa hành khách từ cửa ngõ hàng không quốc tế đến trung tâm kinh tế, văn hóa của Hà Nội.

Tuyến số 8 dài khoảng 91km, là tuyến Đông - Tây kết nối Khu công nghệ cao Hòa Lạc với các khu logistics, khu công nghiệp và những cực tăng trưởng năng động ở phía Đông Thủ đô. Đây được xem là tuyến có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế vùng và kết nối liên tỉnh.

Tuyến số 10 dài khoảng 43km được quy hoạch theo dạng vành đai vòng tròn, kết nối Cổ Loa, Võ Chí Công, Vành đai 3, Vành đai 2,5, Times City rồi quay trở lại Cổ Loa. Tuyến này được kỳ vọng sẽ góp phần phân luồng giao thông, giảm áp lực cho khu vực nội đô vốn thường xuyên quá tải.

Còn lại, tuyến số 14 dài khoảng 32km, kết nối khu vực phía Bắc thành phố từ cầu Thăng Long, Ciputra qua trung tâm Hà Nội đến Ocean Park và khu vực phía Đông. Tuyến đóng vai trò hỗ trợ phát triển các đô thị mới và tăng cường kết nối giữa trung tâm với các khu vực mở rộng.

Các chuyên gia nhận định, với tổng mức đầu tư lên tới hơn 1,3 triệu tỷ đồng, các tuyến metro này được ví như trục xương sống, không chỉ giải quyết bài toán giao thông mà còn mở ra không gian phát triển mới, hình thành các khu đô thị hiện đại và thúc đẩy chỉnh trang các khu vực đô thị hiện hữu trên địa bàn Thủ đô.

Hiệu ứng lớn từ mô hình TOD

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh Truyền hình Hà Nội, Chuyên gia giao thông, TS Nguyễn Hữu Đức nhận định, 5 tuyến metro sẽ tạo ra hiệu ứng lớn về mặt kinh tế-xã hội cho Thủ đô. Đầu tiên là hiệu ứng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các tuyến metro sẽ giúp giảm chi phí logistics, tăng năng suất lao động nhờ rút ngắn thời gian di chuyển, đồng thời khai thác hiệu quả quỹ đất dọc tuyến. Đồng thời, sự xuất hiện của 5 tuyến metro này cũng thúc đẩy sự phát triển của thị trường bất động sản và các khu đô thị mới khi các khu vực quanh ga metro sẽ trở thành điểm nóng đầu tư, hình thành trung tâm thương mại, dịch vụ, nhà ở, tạo giá trị gia tăng lớn cho đất đai.

"Việc Hà Nội đầu tư xây dựng 5 tuyến metro cho thấy sự chuyển đổi rõ rệt trong mô hình phát triển, đó là chuyển đổi từ tư duy “mở rộng đường bộ” sang “ưu tiên giao thông công cộng”. Điều này phù hợp xu hướng các đô thị lớn trên thế giới", TS Nguyễn Hữu Đức nhấn mạnh.

Đặc biệt, TS Nguyễn Hữu Đức khẳng định, các tuyến đường sắt đô thị mới của Hà Nội sẽ là nền tảng để phát triển mô hình TOD (Transit-Oriented Development) – tức là quy hoạch đô thị gắn chặt với hệ thống giao thông công cộng. “Đây là xu hướng mà các thành phố lớn trên thế giới như Tokyo, Seoul, Paris đã áp dụng thành công”, TS Nguyễn Hữu Đức bày tỏ.

Theo chuyên gia này, mô hình TOD sẽ mang lại hiệu ứng kinh tế-xã hội nổi bật thể hiện qua việc giúp giảm phụ thuộc vào xe cá nhân từ đó giảm ùn tắc và ô nhiễm; phát triển đô thị nén thay vì mở rộng tràn lan; tạo cực phát triển mới với mỗi ga metro là một “hạt nhân” thương mại, dịch vụ… “5 tuyến metro Hà Nội không chỉ là dự án giao thông mà còn là “cú hích” chiến lược cho phát triển đô thị, kinh tế và xã hội của Thủ đô trong nhiều thập niên tới”, TS Nguyễn Hữu Đức nhận định.

Dưới góc nhìn kinh tế, Chuyên gia kinh tế, PGS.TS Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam cho rằng, việc hoàn thành 5 dự án metro của Hà Nội không chỉ là bổ sung thêm một loại hình vận tải mới, mà là bước ngoặt trong tái cấu trúc toàn bộ hệ thống giao thông và không gian phát triển của Thủ đô.

“Các tuyến metro sẽ làm thay đổi căn bản “xương sống” giao thông đô thị. Khi 5 tuyến metro đưa vào vận hành đồng bộ, mạng lưới vận tải công cộng khối lượng lớn sẽ hình thành rõ nét hơn, kết nối các khu trung tâm với đô thị vệ tinh, khu công nghiệp, trường đại học, bệnh viện, khu dân cư mới và các đầu mối giao thông lớn”, PGS.TS Ngô Trí Long nói.

Ông cũng cho rằng các tuyến metro có lợi thế hơn các loại hình vận tải công công khác là không bị phụ thuộc vào mặt đường, nên có khả năng vận chuyển ổn định, đúng giờ, khối lượng lớn và tạo thói quen đi lại mới cho người dân.

Bên cạnh đó, các tuyến metro sẽ tạo hiệu ứng giảm ùn tắc, giảm chi phí xã hội và nâng cao năng suất đô thị. PGS.TS Ngô Trí Long phân tích: Ùn tắc giao thông hiện được ước tính gây thiệt hại cho Hà Nội khoảng 1–1,2 tỷ USD mỗi năm. Con số này không chỉ là xăng dầu bị lãng phí, mà còn là thời gian lao động bị mất, chi phí logistics tăng, năng suất doanh nghiệp giảm và chất lượng sống đô thị đi xuống. Nếu metro vận hành tốt, kết nối thuận tiện với xe buýt, bãi đỗ xe, xe điện, xe đạp công cộng và đi bộ, Hà Nội có thể từng bước chuyển từ mô hình “đô thị phụ thuộc xe cá nhân” sang “đô thị dựa trên giao thông công cộng”.

PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng, các tuyến metro sẽ tạo lực kéo lớn cho phát triển kinh tế - xã hội. Hạ tầng giao thông hiện đại làm tăng khả năng tiếp cận việc làm, giáo dục, y tế, thương mại và dịch vụ. “Với một nền kinh tế Thủ đô tăng trưởng GRDP 8,16% năm 2025, metro sẽ là hạ tầng nền để Hà Nội duy trì động lực tăng trưởng dài hạn, thay vì để ùn tắc trở thành “điểm nghẽn” của phát triển”, PGS.TS Ngô Trí Long khẳng định.

Theo chuyên gia này, hiệu quả của các tuyến metro không tự động đến chỉ vì có tuyến đường sắt. Thành công phụ thuộc vào ba điều kiện, đó là hoàn thành đúng tiến độ, kiểm soát tổng mức đầu tư và vận hành theo mạng lưới liên thông. Metro phải được kết nối bằng vé điện tử thống nhất, điểm trung chuyển thuận tiện, quy hoạch bãi đỗ xe hợp lý và chính sách hạn chế phương tiện cá nhân theo lộ trình phù hợp. Khi đó, 5 dự án metro không chỉ giải bài toán giao thông, mà còn mở ra một mô hình phát triển mới: Hà Nội xanh hơn, thông minh hơn, năng suất hơn và đáng sống hơn.