Hà Nội hướng tới mô hình đô thị xanh - sinh thái - đa chức năng

Trong mô hình đó, không gian xanh, hệ thống sông, hồ, hành lang sinh thái và các vùng nông nghiệp được xác định là nguồn lực phát triển, tạo sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Định hình đô thị xanh

Phát biểu tại Hội nghị công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và xúc tiến đầu tư năm 2026, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành uỷ, Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng khẳng định, Hà Nội kiên định quan điểm phát triển lấy chất lượng, hiệu quả, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững làm nền tảng. Thành phố không thu hút đầu tư bằng mọi giá, không đánh đổi môi trường, văn hóa và chất lượng sống của người dân để lấy tăng trưởng; ưu tiên các dự án có giá trị gia tăng cao, ứng dụng khoa học - công nghệ, sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển theo hướng xanh, tuần hoàn và phát thải thấp.

Định hướng đó được cụ thể hóa trong Quy hoạch Thủ đô bằng việc lựa chọn mô hình đô thị xanh - sinh thái - đa chức năng. Một trong những điểm mới của quy hoạch là chuyển từ quy hoạch điểm dân cư sang quy hoạch không gian phát triển cấp xã tích hợp đa chức năng; phát huy hệ thống sông, hồ, vành đai xanh, nêm xanh và các vùng nông nghiệp sinh thái như cấu trúc nền của đô thị. Đây là cơ sở để tổ chức lại không gian phát triển, mở rộng dư địa cho các khu vực ven đô, đồng thời giảm áp lực đối với khu vực nội đô lịch sử.

Những định hướng của quy hoạch đang từng bước được hiện thực hóa bằng các chương trình, dự án trọng điểm. Mới đây, HĐND thành phố đã thông qua chủ trương đầu tư Dự án xây dựng, tu bổ xung yếu hệ thống đê điều, nạo vét và xử lý ô nhiễm môi trường sông Nhuệ với tổng mức đầu tư hơn 75.000 tỷ đồng. Dự án được triển khai trên toàn tuyến từ cống Liên Mạc đến hết địa phận Hà Nội, kết hợp xử lý ô nhiễm, nâng cao năng lực tiêu thoát nước, chỉnh trang cảnh quan và phát triển không gian hai bên bờ sông.

Cùng với mục tiêu cải thiện chất lượng môi trường nước, dự án hướng tới tổ chức lại không gian phát triển ven sông theo hướng đồng bộ. Cùng với việc xử lý ô nhiễm, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, cảnh quan và các không gian công cộng sẽ từng bước được hoàn thiện, tạo nền tảng để các dòng sông trở thành nguồn lực phát triển của đô thị. Đây cũng là bước đi đầu tiên hiện thực hóa mô hình đô thị xanh - sinh thái - đa chức năng mà Quy hoạch Thủ đô đã xác lập.

Kiến tạo đô thị sinh thái

Trong Quy hoạch Thủ đô, hệ thống sông được định vị trở thành trục cảnh quan và hành lang sinh thái của đô thị. Từ sông Hồng, sông Đáy, sông Tích đến sông Tô Lịch, các dòng sông được kết nối với hệ thống cây xanh, mặt nước và không gian mở, tạo mạng lưới sinh thái xuyên suốt từ khu vực trung tâm đến các vùng ven.

Định hướng đó đang từng bước được cụ thể hóa trong quy hoạch hai bên bờ sông Tô Lịch. Theo đồ án quy hoạch, không gian ven sông sẽ ưu tiên phát triển công viên, quảng trường, cây xanh, tuyến đi bộ, đường xe đạp và các công trình phục vụ cộng đồng. Các không gian văn hóa, dịch vụ cũng được bố trí dọc hai bờ, tăng cường khả năng kết nối giữa các khu dân cư với dòng sông. Cách tổ chức này hướng tới đưa sông Tô Lịch trở thành trục cảnh quan xanh của khu vực nội đô, góp phần bổ sung không gian công cộng cho người dân.

Đồng thời với quy hoạch không gian là đầu tư hạ tầng môi trường. Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá, với công suất thiết kế 270.000m³ mỗi ngày đêm, sẽ tiếp nhận và xử lý nước thải từ lưu vực sông Tô Lịch, sông Lừ, sông Sét và một phần sông Nhuệ. Khi hệ thống thu gom và xử lý nước thải được vận hành đồng bộ, chất lượng môi trường nước sẽ từng bước được cải thiện, tạo điều kiện phục hồi hệ sinh thái các dòng sông nội đô.

Theo GS.TS Trần Đức Hạ - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp thoát nước và Môi trường, để các dòng sông phát huy đúng vai trò trong không gian đô thị, cần triển khai đồng bộ các giải pháp thu gom, xử lý nước thải, xây dựng các trạm bơm đầu mối, phục hồi dòng chảy, nạo vét và xử lý bùn tích tụ. Đây là những điều kiện nền tảng để các hành lang sinh thái vận hành hiệu quả, góp phần cải thiện môi trường, giảm ngập úng và nâng cao chất lượng không gian sống.

Từ những dòng sông từng chịu nhiều áp lực của quá trình đô thị hóa, Hà Nội đang từng bước kiến tạo các hành lang sinh thái gắn với cây xanh, mặt nước và không gian công cộng. Đây sẽ là cầu nối giữa khu vực đô thị hiện hữu với các vùng phát triển mới, đồng thời tạo tiền đề để Thủ đô phát huy những giá trị đa chức năng của không gian sinh thái trong giai đoạn tiếp theo.

Phát huy giá trị đa chức năng

Trong Quy hoạch Thủ đô, nông nghiệp không còn được nhìn nhận đơn thuần là khu vực sản xuất. Các vùng nông nghiệp sinh thái được định hướng phát triển theo hướng đa giá trị, kết hợp sản xuất với bảo tồn cảnh quan, phát triển du lịch, giáo dục trải nghiệm và kinh tế tuần hoàn. Đây là một trong những biểu hiện rõ nét của mô hình đô thị đa chức năng mà Hà Nội đang hướng tới.

Theo PGS.TS Đào Thế Anh, Phó Giám đốc Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam, nông nghiệp trong Quy hoạch Thủ đô không còn được nhìn nhận đơn thuần là hoạt động sản xuất mà trở thành một bộ phận của hệ sinh thái đô thị. Các vùng nông nghiệp sinh thái, vùng bãi ven sông và vành đai xanh sẽ phát triển theo hướng đa giá trị, kết hợp sản xuất nông nghiệp với bảo tồn cảnh quan, phát triển du lịch trải nghiệm, giáo dục và kinh tế tuần hoàn. Đây cũng là giải pháp để giữ gìn quỹ đất xanh, tăng khả năng điều hòa môi trường và tạo sinh kế bền vững cho người dân khu vực ven đô.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Hà Nội có lợi thế đặc biệt khi hội tụ đồng thời các giá trị về lịch sử, văn hóa và cảnh quan tự nhiên. Trong quá trình phát triển, những giá trị này sẽ được chuyển hóa thành nguồn lực, tạo sức hấp dẫn cho đô thị và nâng cao chất lượng sống của người dân. Khi văn hóa, sinh thái và kinh tế được tích hợp trong cùng một không gian, Thủ đô sẽ hình thành những cực phát triển mới nhưng vẫn giữ được bản sắc riêng.

Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm vì vậy không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn mở ra một mô hình phát triển mới. Từ lõi đô thị lịch sử đến các hành lang sinh thái ven sông, từ những vùng nông nghiệp sinh thái đến các khu đô thị hiện đại, Hà Nội đang từng bước kiến tạo một đô thị xanh - sinh thái - đa chức năng, trong đó con người là trung tâm, văn hóa là nền tảng và thiên nhiên là nguồn lực cho sự phát triển bền vững.