Hà Nội: Đổi mới công tác tư pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển mới

Chủ động xây dựng, hoàn thiện thể chế

Cùng với quá trình xây dựng và phát triển của Thủ đô, công tác tư pháp ngày càng gắn với đời sống quản lý và kinh tế - xã hội của Thành phố. Từ tham mưu xây dựng, hoàn thiện thể chế, kiểm tra, rà soát văn bản đến tổ chức thi hành pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật, hành chính tư pháp, trợ giúp pháp lý và quản lý các lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hoạt động của ngành liên quan trực tiếp đến chính quyền, người dân và doanh nghiệp.

Một trong những dấu ấn nổi bật thời gian qua là việc tham mưu xây dựng, hoàn thiện hệ thống văn bản triển khai Luật Thủ đô số 02/2026/QH16. Đến nay, HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành 62 Nghị quyết triển khai thi hành Luật Thủ đô, trong đó có 61 Nghị quyết quy phạm pháp luật và 1 Nghị quyết cá biệt. UBND Thành phố đã ban hành 19 Quyết định, gồm 17 Quyết định quy phạm pháp luật và 2 Quyết định cá biệt.

Luật Thủ đô năm 2026 trao cho Hà Nội gần 200 thẩm quyền cùng nhiều cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó có quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định các biện pháp phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô trong những trường hợp luật cho phép hoặc Trung ương chưa có quy định cụ thể. Đây vừa là không gian mới để Thành phố chủ động giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn, vừa đòi hỏi cao hơn đối với công tác xây dựng chính sách. Ngay sau khi Luật được thông qua, Sở Tư pháp đã tham mưu UBND Thành phố trình HĐND thành phố ban hành Nghị quyết số 05/2026/NQ-HĐND quy định một số nội dung về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức thi hành Luật Thủ đô.

Theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương, công tác tư pháp đang chuyển mạnh từ yêu cầu bảo đảm pháp luật được thực thi đúng sang chủ động tham mưu, đồng hành với quá trình quản lý và phát triển. “Pháp luật không chỉ là khuôn khổ quản lý mà còn phải tạo hành lang để khơi thông nguồn lực, tháo gỡ những vấn đề thực tiễn, mở đường cho Hà Nội phát triển”, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương nhấn mạnh.

Cùng với xây dựng thể chế, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được triển khai với nhiều hình thức phù hợp từng nhóm đối tượng, địa bàn. Riêng đối với Luật Thủ đô, Thành phố đã tổ chức hơn 360 hội nghị, tuyên truyền, phổ biến, tập huấn cho hơn 66.000 lượt người; UBND các xã, phường phát hành hơn 120.000 tài liệu tuyên truyền pháp luật về Luật Thủ đô và đăng tải hơn 2.700 tin, bài trên các trang, cổng thông tin điện tử. Tại cơ sở, công tác tuyên truyền được thực hiện linh hoạt qua nhiều hình thức, gắn với từng nhóm đối tượng và địa bàn, đồng thời tăng cường tuyên truyền trực tiếp tại khu dân cư và trên các nền tảng số, mạng xã hội, góp phần giúp người dân tiếp cận chính sách, pháp luật thuận tiện hơn.

Trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý, hơn 1.344 lượt người được trợ giúp trong các vụ án hình sự, hành chính, dân sự; tổ chức 51 cuộc truyền thông, tư vấn pháp luật cho 6.895 lượt người và tư vấn trực tiếp cho 842 lượt người. Công tác hành chính tư pháp, bổ trợ tư pháp cũng được giải quyết kịp thời, với 111.316 hồ sơ đăng ký hộ tịch, 27 hồ sơ quốc tịch, 64 trường hợp cho trẻ làm con nuôi và 1.276 hồ sơ thủ tục hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp.

Hiện Sở Tư pháp đang xây dựng dự thảo Đề án “Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trên địa bàn thành phố Hà Nội”, thí điểm tại xã Phúc Thịnh và xã Thư Lâm. Đề án hướng tới hình thành cộng đồng dân cư văn minh, kỷ cương, tự quản, thượng tôn pháp luật; xây dựng chính quyền cơ sở thông minh, trong sạch, minh bạch, kiến tạo, phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Chuyển đổi số, nâng cao chất lượng phục vụ

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai cũng đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ tư pháp cơ sở, nhất là trong lĩnh vực hộ tịch, chứng thực. Việc chuyển giao nhiệm vụ từ cấp huyện về cấp xã đòi hỏi công tác hướng dẫn nghiệp vụ, hỗ trợ chuyên môn phải được thực hiện kịp thời, bảo đảm giải quyết thủ tục hành chính thông suốt.

Theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp Phạm Thị Thanh Hương, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đòi hỏi cán bộ phải thích ứng nhanh với những nhiệm vụ mới. Việc chuyển giao nhiệm vụ phải đi đôi với hướng dẫn, hỗ trợ và giải đáp vướng mắc kịp thời. Do đó, để chuẩn bị cho việc triển khai mô hình mới, Sở Tư pháp đã rà soát, tham mưu kế hoạch, hướng dẫn các địa phương chuẩn bị điều kiện tiếp nhận nhiệm vụ, hồ sơ, tài liệu. Trong 6 tháng đầu năm, ngành tổ chức các lớp tập huấn về xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, hành chính tư pháp, xử lý vi phạm hành chính, theo dõi thi hành pháp luật cho hơn 1.000 lượt cán bộ, công chức tham mưu công tác tư pháp, pháp chế của Thành phố.

Sở cũng ban hành nhiều văn bản hướng dẫn nghiệp vụ cho công chức tư pháp - hộ tịch, tập trung vào quy trình tiếp nhận, giải quyết hồ sơ, cập nhật dữ liệu điện tử, quản lý sổ sách và thực hiện các nhiệm vụ được chuyển giao từ cấp huyện về cấp xã; đồng thời lập nhóm Zalo để cập nhật, giải đáp những vướng mắc phát sinh.

Cùng với đó, chuyển đổi số được đẩy mạnh nhằm nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục hành chính. Trong 6 tháng đầu năm, Sở Tư pháp đã tham mưu Thành phố tái cấu trúc và xây dựng quy trình điện tử giải quyết 205 thủ tục hành chính lĩnh vực tư pháp. 100% công chức, viên chức được trang bị thiết bị công nghệ thông tin phù hợp với yêu cầu công việc; chữ ký số chuyên dùng công vụ tiếp tục được đẩy mạnh.

Ở lĩnh vực chứng thực, 125/126 xã, phường đã thực hiện việc Chủ tịch UBND cấp xã ủy quyền cho công chức tư pháp ký chứng thực. Trong 6 tháng đầu năm, toàn ngành thực hiện 1.662.836 bản chứng thực bản sao từ bản chính; 315.671 việc chứng thực chữ ký trong giấy tờ, văn bản; 22.571 việc chứng thực chữ ký người dịch và 6.686 việc chứng thực hợp đồng, giao dịch.

Khối lượng hồ sơ lớn cho thấy yêu cầu cải cách, ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực tư pháp ngày càng rõ. Tuy nhiên, chuyển đổi số không chỉ là đưa quy trình lên môi trường điện tử mà còn phải hướng tới việc đơn giản hóa thao tác, kết nối dữ liệu và tạo thuận lợi cho người sử dụng dịch vụ.

“Chuyển đổi số phải hướng tới mục tiêu cuối cùng là phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn. Vì vậy, không chỉ đưa quy trình lên môi trường điện tử mà phải tiếp tục tái cấu trúc, kết nối dữ liệu và tạo thuận lợi thực chất cho người sử dụng dịch vụ”, bà Phạm Thị Thanh Hương cho biết

Để pháp luật thực sự trở thành động lực phát triển

Bên cạnh những kết quả đạt được, giai đoạn phát triển mới cũng đặt ra nhiều yêu cầu đối với công tác tư pháp Thủ đô. Thời gian tới, ngành tiếp tục tham mưu xây dựng pháp luật theo chương trình, kế hoạch của Trung ương và Thành phố; kịp thời ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo thẩm quyền, đồng thời tổng rà soát hệ thống văn bản. Cùng với đó, ngành tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền Luật Thủ đô năm 2026; trình Thành phố phê duyệt Đề án “Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030”. Đồng thời, nâng cao chất lượng đội ngũ tư pháp, nhất là ở cấp xã. Khi nhiều nhiệm vụ được chuyển về cơ sở, cán bộ tư pháp - hộ tịch phải vừa nắm chắc quy định, vừa xử lý tốt công việc trên môi trường điện tử, đồng thời kịp thời giải đáp những tình huống phát sinh trong thực tiễn.

Theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp Phạm Thị Thanh Hương, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới là công tác tư pháp phải chủ động, sâu sát và gắn chặt với thực tiễn. “Mỗi quy định được xây dựng phải hướng tới giải quyết một vấn đề của cuộc sống; mỗi quy trình được cải cách phải đem lại thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp; mỗi cán bộ tư pháp phải giữ vững tinh thần trách nhiệm, kỷ luật, chủ động học hỏi và đổi mới”, bà Phạm Thị Thanh Hương chia sẻ.

Từ xây dựng thể chế đến tổ chức thi hành, từ tuyên truyền pháp luật đến giải quyết thủ tục hành chính, công tác tư pháp đang đứng trước yêu cầu ngày càng sát hơn với đời sống. Đích đến cuối cùng vẫn là để người dân hiểu pháp luật, thực hiện pháp luật thuận lợi và được bảo vệ tốt hơn trong các quan hệ pháp lý. Đó cũng là cách để pháp luật không chỉ dừng ở những quy định trên giấy mà thực sự trở thành nền tảng cho quản lý, góp phần tạo môi trường thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và sự phát triển của Thủ đô.