Hà Nội: Đề xuất hỗ trợ hơn 900 hộ dân phố cổ mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm

Đề xuất cơ chế đặc thù về nhà ở xã hội cho người dân phố cổ

Trình bày tờ trình về nội dung này, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, tại khu vực phố cổ thuộc phường Hoàn Kiếm, hiện còn 902 hộ với 3.621 nhân khẩu sinh sống trong các nhà đông hộ. Diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người.

Đây là nhóm đối tượng có hoàn cảnh rất khó khăn về nhà ở tại Thủ đô, điều kiện sống không bảo đảm mức tối thiểu, luôn đối mặt với nguy cơ mất an toàn, cháy nổ và không có khả năng tự cải thiện chỗ ở. Trong khi đó, theo quy định hiện hành, các hộ phải tham gia bốc thăm như những đối tượng khác nên chưa biết khi nào có thể được bố trí nhà ở mới.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố, chủ trương giãn dân phố cổ đã được đặt ra từ năm 2013 nhưng chưa đi vào cuộc sống. Nguyên nhân chủ yếu là chưa có sẵn quỹ nhà phù hợp để giải quyết chỗ ở cho các hộ dân. Việc tháo gỡ khó khăn về nhà ở cho nhóm đối tượng này là yêu cầu cấp bách, gắn trực tiếp với an toàn tính mạng, sức khỏe của nhân dân và trách nhiệm của chính quyền thành phố.

Thực hiện kết luận của Ban Thường vụ Thành ủy, trên cơ sở thẩm quyền được quy định tại Luật Thủ đô năm 2026, UBND thành phố trình HĐND thành phố ban hành Nghị quyết về chủ trương nêu trên nhằm kịp thời triển khai chính sách tại các dự án nhà ở xã hội dự kiến hoàn thành, mở bán trong năm 2026 và đầu năm 2027.

Theo đó, trước mắt tại phường Hoàn Kiếm, các hộ gia đình, cá nhân đã thường trú và thực tế sinh sống trước ngày Nghị quyết được thông qua, có diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người, nếu có nhu cầu mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội, tự nguyện đăng ký và được UBND phường phê duyệt thì sẽ được mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm.

Thành phố dự kiến bố trí quỹ nhà tại mỗi dự án không quá 20% số căn hộ mở bán trong năm 2026. Theo tính toán, có thể bố trí 552 căn hộ tại 9 dự án và tiếp tục bố trí trong năm 2027. Chính sách không làm phát sinh khoản chi ngân sách trực tiếp cho các đối tượng thụ hưởng.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố cho biết, sau khi Nghị quyết được thông qua, UBND thành phố sẽ tập trung chỉ đạo lập danh sách đối tượng, xác định và công bố quỹ nhà ở xã hội; ban hành các quy định, quyết định, kế hoạch để tổ chức thực hiện, bảo đảm đúng đối tượng, công khai, minh bạch và đúng mục tiêu.

Rà soát tiêu chí hỗ trợ, bảo đảm công bằng trong bố trí nhà ở

Thẩm tra về nội dung này, Trưởng Ban Đô thị HĐND thành phố Trần Hợp Dũng cho biết, Ban Đô thị thống nhất với UBND thành phố về sự cần thiết ban hành nghị quyết, đồng thời cho rằng việc ưu tiên giải quyết trước cho nhóm khó khăn nhất là có cơ sở. Tuy nhiên, chính sách cần được đặt trong tổng thể phương án giải quyết chỗ ở của toàn khu vực.

Ban Đô thị HĐND thành phố đề nghị UBND thành phố làm rõ kinh phí rà soát, lập danh sách, tuyên truyền và quản lý phần diện tích nhà ở cũ sau khi người dân được bố trí chỗ ở mới; đồng thời, phải có cơ chế bảo đảm nguồn quỹ nhà ở trong trường hợp chủ đầu tư không thỏa thuận được với người dân hoặc dự án chậm tiến độ.

Ban Đô thị cũng đề nghị UBND thành phố giải trình cơ sở xác định ngưỡng diện tích dưới 5m²/người và cung cấp số liệu về các hộ có diện tích bình quân nhỉnh hơn ngưỡng này, qua đó đánh giá tác động của tiêu chí và tránh bỏ sót những trường hợp thực sự khó khăn.

Cùng với đó, cần có phương án đối với các nhóm hộ đang sinh sống trong điều kiện chật chội, khó khăn nhưng có thể nằm ngoài đối tượng áp dụng của nghị quyết, như người thuê nhà, người lao động di cư không có đăng ký thường trú.

Theo Trưởng Ban Đô thị HĐND thành phố, đây cũng là những nhóm có điều kiện sống khó khăn nhưng có nguy cơ không được tiếp cận chính sách. Ban đề nghị xem xét bổ sung quy định phù hợp, đồng thời có cơ chế kiểm soát để tránh phát sinh đối tượng không đúng mục tiêu.

Về thứ tự ưu tiên và cơ chế xét chọn, Trưởng Ban Đô thị HĐND thành phố cho rằng, dự thảo đề xuất ưu tiên các hộ có hoàn cảnh khó khăn nhất, hộ có người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo và hộ đăng ký trước.

Tuy nhiên, tiêu chí đăng ký trước có thể gây bất lợi cho những người ít thông tin, người cao tuổi, người khuyết tật hoặc người không sử dụng được các kênh trực tuyến. Vì vậy, Ban Đô thị HĐND thành phố đề nghị UBND thành phố nghiên cứu thay thế hoặc điều chỉnh tiêu chí đăng ký trước theo hướng công bằng hơn, bảo đảm các hộ có hoàn cảnh khó khăn thực sự được tiếp cận chính sách.

Ngoài ra, tại nhiều nhà ở thuộc diện rà soát, có trường hợp chủ sở hữu và nhiều hộ thuê cùng sinh sống. Một số hộ đã chuyển đi nơi khác cũng có thể có quyền lợi liên quan. Đề nghị quy định nguyên tắc xử lý rõ ràng, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

Ban Đô thị HĐND thành phố cũng đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa chính sách này với nhu cầu nhà ở xã hội và thị trường bất động sản nói chung, làm cơ sở xây dựng chính sách và tổ chức thực hiện phù hợp với tình hình thực tế.