Hà Nội chuyển từ xử lý sang chủ động quản trị môi trường

Áp lực môi trường gia tăng cùng tốc độ đô thị hóa

Theo số liệu tổng hợp, các khu xử lý tập trung của Hà Nội đang tiếp nhận hơn 8.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày. Dự báo đến năm 2030, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh có thể đạt khoảng 13.200 tấn/ngày, trong khi nhu cầu xử lý tại các khu tập trung khoảng 11.200 tấn/ngày.

Không chỉ giải quyết lượng rác phát sinh hằng ngày, thành phố còn phải nghiên cứu phương án xử lý khoảng 34 triệu tấn rác đã chôn lấp tại các khu Nam Sơn và Xuân Sơn.

Áp lực đối với chất thải xây dựng và bùn thải cũng gia tăng cùng tiến độ các dự án đầu tư. Lượng chất thải xây dựng hiện khoảng 3.000-3.400 tấn/ngày và có thể tăng đáng kể khi nhiều công trình được triển khai đồng thời. Bùn thải cũng có khả năng phát sinh lớn trong quá trình nạo vét, thi công công trình ngầm và đường sắt đô thị.

Để đáp ứng nhu cầu trước mắt, 74 vị trí với tổng diện tích khoảng 233,85ha đã được UBND các xã, phường đề xuất, xác định để xem xét bố trí tiếp nhận, tập kết tạm thời đất đào, chất thải xây dựng và bùn thải. Ngoài ra, các địa phương đề xuất khoảng 21 vị trí làm cơ sở xử lý chất thải rắn xây dựng tạm thời trên quỹ đất công chưa sử dụng.

Cùng với bài toán chất thải, chất lượng không khí vẫn là vấn đề cần theo dõi sát. Từ ngày 1-1 đến 11-8-2026, tỷ lệ số ngày có chất lượng không khí ở mức Tốt và Trung bình đạt 73,28%, tăng so với mức 71,18% trong kỳ báo cáo 6 tháng đầu năm và tiến gần mục tiêu 75% của năm 2026.

Theo số liệu công bố tại Hội nghị liên vùng ngày 4/6/2026, bụi thứ cấp đóng góp khoảng 27% PM2.5; giao thông vận tải 23%; xây dựng và bụi đường 20%; đốt mở 12%; công nghiệp 10% và các nguồn khác khoảng 8%.

Các số liệu cho thấy áp lực môi trường của Hà Nội đến từ nhiều nhóm nguồn và có sự tác động qua lại giữa hoạt động đô thị với điều kiện khí tượng. Vì vậy, cùng với việc bổ sung năng lực xử lý, yêu cầu đặt ra là phải nhận diện và kiểm soát các nguồn phát sinh ngay từ cơ sở.

Tăng cường quản lý bằng dữ liệu và công nghệ

Trong năm 2026, Hà Nội đã phân cấp công tác thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt và duy trì vệ sinh môi trường cho 126 xã, phường. Đến thời điểm báo cáo, cả 126 địa phương đã tổ chức thực hiện các gói duy trì vệ sinh môi trường.

Cùng với phân cấp, công nghệ được tăng cường trong theo dõi, giám sát. Có 115/126 xã, phường chia sẻ dữ liệu GPS phương tiện vận chuyển rác về cơ quan quản lý. Toàn thành phố hiện có 1.709 điểm tập kết, trung chuyển chất thải rắn sinh hoạt được cập nhật trên bản đồ số và tiếp tục được rà soát.

Tại những khu vực thường xuyên xảy ra tình trạng đổ trộm rác, phế thải, một số địa phương đã chủ động lắp đặt camera để hỗ trợ giám sát. Đến tháng 6-2026, các địa phương đã xử lý 478 trường hợp vi phạm về vệ sinh môi trường.

Đối với chất lượng không khí, thành phố đã hoàn thành công tác kiểm kê nguồn phát thải theo kế hoạch, đồng thời chuẩn hóa và kiểm soát chất lượng dữ liệu. Kết quả kiểm kê là cơ sở để xây dựng bản đồ phát thải, mô hình lan truyền ô nhiễm và xác định rõ hơn mức đóng góp của từng nhóm nguồn.

Hà Nội cũng đang đầu tư 15 trạm quan trắc môi trường không khí tự động, phối hợp bổ sung các thiết bị cảm biến chất lượng không khí. Các hệ thống dự báo như HanoiAir và mô hình dự báo PM2.5 nhiều ngày được nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện để phục vụ cảnh báo sớm.

Từ ngày 1-7-2026, thành phố triển khai thí điểm Vùng phát thải thấp tại khu vực Hoàn Kiếm trong Vành đai 1. Trong giai đoạn đầu, Hà Nội tập trung hoàn thiện tổ chức giao thông, hạ tầng, hệ thống giám sát và các chính sách hỗ trợ để người dân, doanh nghiệp từng bước thích ứng.

Hiện Hà Nội có 220 bãi, điểm trông giữ phương tiện; 171 trạm, điểm xe đạp, xe điện công cộng với khoảng 1.820 phương tiện. Các tuyến xe buýt hoạt động trong khu vực Vùng phát thải thấp được bố trí phương tiện xanh, tạo thêm lựa chọn giao thông ít phát thải.

Cách tiếp cận dựa trên dữ liệu cũng giúp thành phố chuyển dần từ việc xử lý các điểm phát sinh riêng lẻ sang theo dõi quá trình, nhận diện khu vực có nguy cơ và chủ động lựa chọn biện pháp ứng phó. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với ô nhiễm không khí, khi chất lượng môi trường có thể thay đổi theo thời tiết, hoạt động phát thải và sự lan truyền giữa các khu vực.

Giảm nguồn phát sinh

Đối với chất thải rắn sinh hoạt, khoảng 83% hiện được xử lý bằng công nghệ đốt phát điện, tỷ lệ chôn lấp trực tiếp còn khoảng 17%. Thành phố đang triển khai các dự án tăng công suất như nâng công suất Nhà máy Amaccao Thành Công, mở rộng Nhà máy điện rác Sóc Sơn và đầu tư Khu xử lý Núi Thoong.

Theo lộ trình, Hà Nội đặt mục tiêu từng bước giảm và tiến tới chấm dứt chôn lấp trực tiếp chất thải rắn sinh hoạt vào cuối năm 2027. Cùng với đầu tư các cơ sở xử lý, thành phố tiếp tục thúc đẩy phân loại chất thải tại nguồn, tăng tái sử dụng, tái chế và hoàn thiện hệ thống tiếp nhận, xử lý chất thải xây dựng, bùn thải.

Trong lĩnh vực không khí, trọng tâm kiểm soát được đặt vào các nguồn phát thải lớn như giao thông, công trình xây dựng, phá dỡ, vận chuyển vật liệu, sản xuất công nghiệp, đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và đốt rác. Từ đầu năm đến thời điểm báo cáo, các địa phương đã xử lý 573 trường hợp vi phạm trong lĩnh vực môi trường, với tổng số tiền khoảng 5,07 tỷ đồng.

Từ nay đến cuối năm, khi hoạt động xây dựng, sản xuất, vận tải và sinh hoạt có xu hướng gia tăng, nguy cơ phát sinh bụi và khí thải cũng tăng theo. Đặc biệt, trong mùa Đông - Xuân, các điều kiện như ít gió, ít mưa hoặc nghịch nhiệt có thể khiến chất ô nhiễm khó khuếch tán và tích tụ gần mặt đất.

Thực tế này đòi hỏi các giải pháp phải được chuẩn bị sớm thay vì chỉ triển khai khi chất lượng không khí đã suy giảm. Tại cuộc họp ngày 20-8, lãnh đạo thành phố Hà Nội cũng yêu cầu chuẩn bị trước các phương án ứng phó, kiểm soát chặt nguồn phát thải và từng bước tháo gỡ các điểm nghẽn về môi trường.

Đối với ô nhiễm không khí có tính lan truyền, thành phố đồng thời tăng cường phối hợp với các tỉnh, thành phố trong Vùng Thủ đô và các địa phương liên quan, tập trung vào chia sẻ dữ liệu quan trắc, dự báo, cảnh báo sớm và kiểm soát nguồn phát thải tại khu vực giáp ranh.

Với lượng chất thải và các hoạt động phát sinh bụi, khí thải tiếp tục gia tăng theo quá trình đô thị hóa, bài toán môi trường của Hà Nội vì thế không chỉ nằm ở việc xử lý những gì đã phát sinh. Việc kiểm soát nguồn, giảm phát sinh, nâng năng lực dự báo và chuẩn bị phương án ứng phó sớm sẽ ngày càng giữ vai trò quan trọng trong duy trì chất lượng môi trường đô thị.