Hà Nội chủ động nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó với thiên tai

Lên phương án chuẩn bị từ sớm

Những ngày cuối tháng 9, đầu tháng 10-2025 vẫn còn in đậm trong ký ức của nhiều người dân Thủ đô. Dưới tác động của hoàn lưu bão số 11 kết hợp mưa lớn kéo dài, nước sông Cầu và sông Cà Lồ dâng cao kỷ lục, tràn qua nhiều tuyến đê, khiến hàng loạt khu vực của xã Trung Giã và xã Đa Phúc chìm trong biển nước. Chỉ trong vài giờ, hàng nghìn ngôi nhà bị ngập sâu, hơn 16.000 người dân bị cô lập; giao thông ở quốc lộ 3 tê liệt, tuyến đường sắt Hà Nội - Thái Nguyên bị ảnh hưởng, sản xuất nông nghiệp thiệt hại nặng nề… Những con số này là lời cảnh báo về mức độ khốc liệt của thiên tai trong bối cảnh thời tiết ngày càng diễn biến cực đoan.

Thực tiễn trên cũng cho thấy những thách thức mới đối với hệ thống hạ tầng phòng, chống thiên tai khi nhiều trạm bơm tiêu úng bị ngập, việc tiêu thoát nước gặp khó khăn, một số sự cố đê điều phát sinh trong điều kiện mưa lũ vượt ngoài các kịch bản thông thường. Từ đó, thành phố Hà Nội xác định không chỉ khắc phục hậu quả mà còn phải chuẩn bị kỹ hơn cho những tình huống tương tự có thể xảy ra trong tương lai.

Ngay từ đầu năm 2026, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Chỉ thị số 01/CT-UBND về tăng cường công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn năm 2026, yêu cầu các cấp, các ngành rà soát phương án phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai; kiện toàn lực lượng, chuẩn bị đầy đủ nhân lực, vật tư, phương tiện và các điều kiện cần thiết trước mùa mưa bão. Việc chuẩn bị từ sớm, từ xa được xác định là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại khi thiên tai xảy ra.

Là địa phương có hệ thống đê điều lớn nhất khu vực phía Bắc với tổng chiều dài hơn 600km, trong đó gần 40km đê đặc biệt trực tiếp bảo vệ khu vực trung tâm Thủ đô, cùng hệ thống gần 90 hồ thủy lợi, hơn 2.000 trạm bơm điện và trên 3.600km kênh mương, Hà Nội luôn xác định công tác phòng, chống thiên tai có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển ổn định của thành phố. Bởi vậy, cùng với việc rà soát phương án ứng phó, thành phố cũng tăng cường kiểm tra, đánh giá hiện trạng hệ thống đê điều, công trình thủy lợi, các điểm xung yếu để chủ động xử lý từ sớm.

Đồng bộ giải pháp, nâng cao năng lực ứng phó

Chuẩn bị mùa mưa bão năm 2026, Hà Nội tiếp tục ưu tiên nguồn lực đầu tư nâng cấp hạ tầng phòng, chống thiên tai. Nhiều dự án tu bổ đê điều, công trình thủy lợi được triển khai, trong khi 7 công trình chống ngập trọng điểm đã cơ bản hoàn thành và sẵn sàng phát huy hiệu quả. Song song với đó, hệ thống 329 điểm canh đê cùng các kho dự trữ vật tư được chuẩn bị đầy đủ để sẵn sàng xử lý khi có tình huống phát sinh.

Đại diện Công ty TNHH MTV Đầu tư phát triển Thủy lợi Hà Nội cho biết, đơn vị đã xây dựng phương án ứng phó theo từng cấp độ mưa, trên cơ sở đặc điểm từng vùng tiêu và khả năng của hệ thống công trình. Đã cập nhật đến tháng 7/2026 các vị trí, diện tích có khả năng bị ngập trên phần mềm Google Earth.

Theo đó, với lượng mưa từ 100-200 mm trong 3 ngày, tập trung tiêu sớm, tiêu nhanh ngay từ đầu trận mưa, tranh thủ thời điểm mực nước sông còn thấp để tiêu tự chảy. Kết hợp chặt chẽ giữa tiêu trọng lực và tiêu động lực, ưu tiên tiêu tự chảy tối đa; chủ động điều tiết, phân luồng tiêu; tránh tập trung nước về một khu vực.

Đồng thời, phối hợp với các hợp tác xã khơi thông dòng chảy, kiểm tra các cống nội đồng để đưa nước từ các khu vực trũng ra kênh tiêu chính; chủ động gia cố bờ vùng, bờ thửa và kiểm soát các cống tiêu khi mực nước sông dâng cao, không để nước ngoài sông chảy ngược vào nội đồng.

Lượng mưa từ 200-300mm trong 3 ngày sẽ gây nguy cơ ngập trên diện rộng và kéo dài. Với kịch bản này có khoảng 268 điểm bị ngập có diện tích từ 2ha đến 190ha. Lúc này, Công ty sẽ huy động tối đa năng lực tiêu động lực, vận hành các trạm bơm tiêu liên tục 24/24 giờ, đồng thời triển khai các trạm bơm dã chiến tại những khu vực úng sâu, tiêu chậm. Các vùng tiêu được điều tiết, phân lưu hợp lý; ưu tiên khu dân cư, khu đô thị, khu công nghiệp và các công trình hạ tầng quan trọng. Khi mực nước sông dâng cao, các cống tiêu sẽ được đóng, hoành triệt kịp thời để ngăn nước ngoại lai xâm nhập, đồng thời tăng cường lực lượng tuần tra, xử lý các điểm bờ kênh xung yếu.

Điểm chung trong tất cả các kịch bản là phải tiêu sớm, tiêu nhanh, điều hành linh hoạt theo diễn biến mưa và mực nước sông, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan với phương châm “4 tại chỗ”. Mục tiêu là phát huy tối đa năng lực của hệ thống công trình, hạn chế thấp nhất diện tích và thời gian ngập úng, bảo đảm an toàn cho người dân, sản xuất và công trình.

Đầu tháng 7-2026, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường cùng đại diện một số sở, ngành cũng đã kiểm tra công tác phòng, chống thiên tai tại các trọng điểm xung yếu trên địa bàn các xã Đa Phúc, Đông Anh và đã giao các sở, ngành liên quan phối hợp rà soát công tác chuẩn bị ứng phó thiên tai theo phương châm “4 tại chỗ”. Đối với các trọng điểm xung yếu, các sở ngành, địa phương tiếp tục nghiên cứu, rà soát, đề xuất các dự án đầu tư nhằm xử lý triệt để; bảo đảm làm 1 lần nhưng hiệu quả bền vững lâu dài.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường cũng đề nghị chính quyền các địa phương phải xây dựng phương án ứng phó cụ thể đối với từng loại hình thiên tai. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền để người dân chủ động ứng phó khi có tình huống, đặc biệt là phối hợp trách nhiệm cùng chính quyền trong khắc phục các sự cố.

Đây là giải pháp để các địa phương xử lý nhanh những tình huống khẩn cấp, nhất là trong điều kiện thiên tai diễn biến nhanh, khó lường. Cùng với đó, công tác dự báo, cảnh báo, diễn tập, tập huấn lực lượng xung kích và tuyên truyền kỹ năng phòng, chống thiên tai cho người dân cũng được chú trọng nhằm nâng cao khả năng ứng phó ngay từ cơ sở.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ nét, phòng, chống thiên tai không còn là nhiệm vụ của riêng ngành nào mà đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, các cấp chính quyền và mỗi người dân. Việc Hà Nội chủ động hoàn thiện năng lực phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai theo hướng đồng bộ và hiệu quả hơn, sẽ góp phần xây dựng một Thủ đô an toàn, từng bước nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong những năm tiếp theo.