Giữ sức hút đầu tư trước biến động tài chính toàn cầu

Lạm phát Mỹ gia tăng sức ép

Theo số liệu công bố ngày 14-10, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ tháng 9 tăng 3,7% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức 3,4% của tháng 8; lạm phát cơ bản tăng từ 2,4% lên 2,6%. Trước đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã nâng lãi suất chính sách thêm 0,25%, lên mức 3,75-4%. Diễn biến này làm gia tăng khả năng Mỹ duy trì chính sách tiền tệ thận trọng trong thời gian dài hơn, tác động đến chi phí vốn và quyết định phân bổ đầu tư toàn cầu.

Khi lãi suất tại Mỹ duy trì ở mức cao, tài sản bằng USD có thể trở nên hấp dẫn hơn, tạo sức ép lên tỷ giá và dòng vốn tại các nền kinh tế mới nổi. Tuy nhiên, lạm phát tăng không đồng nghĩa USD chắc chắn lên giá hay dòng vốn sẽ dịch chuyển theo một chiều; quyết định đầu tư còn phụ thuộc vào triển vọng tăng trưởng, môi trường kinh doanh và hiệu quả của từng thị trường.

TS Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới phân tích, lạm phát Mỹ có thể tác động đến Việt Nam qua ba kênh chính: Chính sách tiền tệ và tỷ giá; giá hàng hóa quốc tế, chi phí nhập khẩu; cùng nhu cầu tiêu dùng và nhập khẩu của thị trường Mỹ. Nếu lạm phát kéo dài khiến Fed duy trì lãi suất cao, áp lực tỷ giá có thể gia tăng, trong khi dư địa điều hành chính sách tiền tệ trong nước bị thu hẹp.

Tác động này đáng lưu ý bởi nền kinh tế Việt Nam phụ thuộc đáng kể vào nguyên vật liệu, máy móc nhập khẩu. Trong 9 tháng năm 2026, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa đạt 453,72 tỷ USD, tăng 36,7% so với cùng kỳ; tư liệu sản xuất chiếm 94,1%. Biến động tỷ giá có thể làm tăng chi phí đầu vào, ảnh hưởng đến giá thành và lợi nhuận doanh nghiệp. Cùng lúc, nếu lạm phát bào mòn sức mua của người tiêu dùng Mỹ, nhu cầu nhập khẩu có thể giảm tốc, tác động đến đơn hàng xuất khẩu của Việt Nam.

Sức ép bên ngoài xuất hiện khi GDP Việt Nam 9 tháng năm 2026 tăng 9,01%, trong khi CPI bình quân tăng 4,52%. Bài toán đặt ra là vừa giữ ổn định kinh tế vĩ mô, vừa bảo đảm dòng vốn cho sản xuất, kinh doanh và mục tiêu tăng trưởng.

Dù môi trường quốc tế còn bất định, thu hút đầu tư nước ngoài của Việt Nam vẫn ghi nhận kết quả tích cực. Trong 9 tháng năm 2026, tổng vốn FDI đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4% so với cùng kỳ; vốn FDI thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1% và là mức cao nhất trong 9 tháng của 5 năm qua. Vốn đăng ký mới đạt 29,24 tỷ USD, tăng 136%.

Những con số này cho thấy Việt Nam vẫn có sức hút đối với nhà đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, vốn đăng ký tăng mạnh chưa đồng nghĩa toàn bộ nguồn vốn đã chuyển thành năng lực sản xuất thực tế. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư gay gắt, chất lượng dự án, tiến độ giải ngân và khả năng tạo giá trị gia tăng trong nước cần được coi trọng không kém quy mô vốn.

Cạnh tranh bằng chất lượng môi trường đầu tư

Lợi thế chi phí không còn là yếu tố duy nhất quyết định lựa chọn của nhà đầu tư. Hạ tầng, chất lượng nhân lực, tính ổn định của chính sách, tốc độ xử lý thủ tục và khả năng kết nối với hệ thống cung ứng trong nước ngày càng có ý nghĩa quan trọng.

Cơ cấu FDI đăng ký trong 9 tháng năm 2026 cho thấy chế biến, chế tạo tiếp tục dẫn đầu với khoảng 22,8 tỷ USD, chiếm 45,3% tổng vốn đăng ký. Đây là cơ hội để Việt Nam nâng cấp năng lực sản xuất, nhưng hiệu quả lan tỏa phụ thuộc vào khả năng kết nối giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa.

TS Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh, định hướng thu hút FDI cần chuyển từ chú trọng số lượng sang lựa chọn dự án có chất lượng, ưu tiên chuyển giao công nghệ và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp Việt Nam với chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng của nhà đầu tư nước ngoài. Cách tiếp cận này đặc biệt cần thiết khi khu vực FDI chiếm tới 80,7% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 9 tháng năm nay.

Cùng góc nhìn về chất lượng dòng vốn, TS Cấn Văn Lực lưu ý rằng, khả năng hấp thụ công nghệ, năng lực đổi mới sáng tạo và mức độ kết nối của doanh nghiệp trong nước là những điều kiện quan trọng để thu hút FDI công nghệ cao. Ưu đãi hay chi phí thấp khó tạo lợi thế bền vững nếu doanh nghiệp Việt Nam chưa đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi cung ứng. Trong khi đó, mục tiêu tăng trưởng cao cũng đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn, đi cùng đa dạng hóa nguồn vốn và nâng hiệu quả sử dụng vốn.

Từ những yêu cầu trên, Việt Nam cần kiên trì điều hành tỷ giá, lãi suất linh hoạt, dựa trên diễn biến lạm phát, thanh khoản và dòng vốn quốc tế; đồng thời nâng cao năng lực dự báo, chủ động xây dựng kịch bản ứng phó với biến động lãi suất Mỹ và giá năng lượng. Việc điều hành cần tránh những thay đổi đột ngột làm gia tăng chi phí vốn, ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất và đầu tư dài hạn.

Song song với ổn định vĩ mô, cần đẩy nhanh đầu tư hạ tầng giao thông, năng lượng và logistics, cải thiện thủ tục hành chính, bảo đảm tính minh bạch và nhất quán của chính sách. Đặc biệt, chính sách thu hút FDI cần gắn với yêu cầu chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng trong nước và nâng tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa.

Lạm phát Mỹ và biến động tài chính toàn cầu nằm ngoài khả năng kiểm soát trực tiếp của Việt Nam, nhưng mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào năng lực điều hành và sức chống chịu của nền kinh tế. Giữ sức hút đầu tư vì vậy không chỉ là thu hút thêm vốn, mà còn là tạo dựng niềm tin dài hạn, chuyển dòng vốn thành công nghệ, năng lực sản xuất và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.