Gia Lâm phát huy tiềm năng du lịch từ di sản và làng nghề

Với định hướng trở thành “điểm đến thân thiện, trải nghiệm đáng nhớ”, địa phương nỗ lực khơi thông nguồn lực văn hóa, làng nghề để kiến tạo bản sắc riêng trên bản đồ du lịch Thủ đô.

Tiềm năng dồi dào từ di sản và làng nghề

Trao đổi về tiềm năng du lịch của địa phương, Phó Chủ tịch UBND xã Gia Lâm Nguyễn Ngọc Dũng cho biết, Gia Lâm là vùng đất cổ thuộc trấn Kinh Bắc xưa, giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng, sở hữu hệ thống di sản với 60 di tích, trong đó có 15 di tích cấp quốc gia, 22 di tích cấp thành phố cùng 25 lễ hội truyền thống.

Nổi bật là quần thể Đền - Chùa Bà Tấm – nơi thờ Nguyên phi Ỷ Lan, nhân vật có vai trò đặc biệt trong triều Lý. Không gian di tích không chỉ mang giá trị tâm linh mà còn chứa đựng giá trị kiến trúc, nghệ thuật đặc sắc với nhiều hiện vật quý, trong đó có các bảo vật quốc gia như đôi sư tử đá thời Lý và khám thờ gỗ sơn son thếp vàng thời Mạc.

Trong đó, đôi sư tử đá cao hơn 1m, được tạc từ đá nguyên khối với đường nét uyển chuyển, tượng trưng cho sức mạnh vương triều. Trong cung cấm còn lưu giữ nhóm tượng “Lục bộ cung nữ” – sáu nữ quan giúp bà nhiếp chính, cùng hệ thống rồng, lân thời Lý chạy dọc bậc đá, tạo nên không gian điêu khắc đặc sắc.

Cùng với đó là Nhà tưởng niệm danh nhân Cao Bá Quát – biểu tượng của khí phách và tinh thần hiếu học, đặt tại làng Sủi, có thể phát triển thành điểm đến giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Khu tưởng niệm rộng hơn 4.000m² không chỉ là nơi thờ phụng “Thánh Quát” mà còn lưu giữ hàng nghìn tác phẩm thơ văn quý do nhân dân gìn giữ qua nhiều thế kỷ.

Bên cạnh hệ thống di tích, Gia Lâm có lợi thế lớn từ các làng nghề truyền thống. Tiêu biểu là làng nghề dát quỳ vàng bạc Kiêu Kỵ với lịch sử hàng trăm năm, đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, nơi du khách có thể trực tiếp quan sát và trải nghiệm các công đoạn chế tác tinh xảo. Làng nghề chế biến nông sản Thuận Quang với các sản phẩm OCOP như hành phi, tỏi sấy… cũng đang từng bước xây dựng thương hiệu, mở ra hướng phát triển du lịch gắn với ẩm thực và tiêu dùng tại chỗ.

Những năm gần đây, Gia Lâm còn hình thành thêm các không gian đô thị và dịch vụ mới như Công viên Gia Lâm – không gian xanh quy mô lớn phục vụ sinh hoạt cộng đồng, tổ chức sự kiện văn hóa – thể thao, hay khu ẩm thực tại Vinhomes Ocean Park với hệ thống dịch vụ hiện đại. Đây là những yếu tố quan trọng giúp mở rộng không gian du lịch, tạo thêm điểm dừng chân và gia tăng trải nghiệm cho du khách.

Gỡ “điểm nghẽn”, hướng tới phát triển du lịch bền vững

Dù sở hữu tiềm năng phong phú, song lãnh đạo xã Gia Lâm cũng thẳng thắn nhìn nhận những rào cản đối với phát diển du lịch của địa phương. Đó là, hạ tầng giao thông, bãi đỗ xe và hệ thống dịch vụ phụ trợ chưa đồng bộ; thiếu mô hình sản phẩm trải nghiệm rõ nét và điểm lưu trú đạt chuẩn để giữ chân du khách.

Một “điểm nghẽn” khác là công tác quảng bá chưa đủ mạnh, nguồn nhân lực tại chỗ chưa được đào tạo bài bản về du lịch cộng đồng. Việc khai thác di sản còn phân tán, thiếu liên kết nên hiệu quả chưa tương xứng với tiềm năng.

Lãnh đạo UBND xã Gia Lâm cho biết, từ thực tế đó, Gia Lâm đang quyết tâm tái cấu trúc, phát triển du lịch theo hướng bài bản, bền vững. Địa phương xác định không chỉ khai thác tài nguyên sẵn có mà phải xây dựng hệ sinh thái du lịch hoàn chỉnh, lấy văn hóa làm nền tảng, trải nghiệm làm trung tâm và cộng đồng làm động lực.

Thời gian tới, Gia Lâm tập trung phát triển ba nhóm sản phẩm chủ lực: Du lịch văn hóa – tâm linh gắn với Đền – Chùa Bà Tấm; du lịch làng nghề – ẩm thực gắn với Kiêu Kỵ, Thuận Quang; du lịch học đường – trải nghiệm gắn với các di tích lịch sử, không gian công viên đô thị.

Đồng thời, địa phương triển khai Đề án phát triển du lịch giai đoạn 2025–2030 với các giải pháp như nâng cấp hạ tầng, hoàn thiện hệ thống chỉ dẫn, xây dựng bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng, đẩy mạnh chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

Hướng phát triển du lịch của Gia Lâm nhận được sự quan tâm cùng những góp ý tâm huyết của nhiều chuyên gia du lịch và các doanh nghiệp lữ hành.

Từ góc độ cơ quan quản lý về du lịch, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu đánh giá Gia Lâm là địa bàn giàu tài nguyên du lịch, có nhiều điểm đến được thành phố công nhận và bước đầu hình thành hệ thống dịch vụ.

Theo ông Hiếu, khu vực này giữ vai trò quan trọng trong không gian du lịch phía Đông Thủ đô với hệ thống di tích phong phú, tiêu biểu là Đền – Chùa Bà Tấm cùng các làng nghề như Kiêu Kỵ, đồng thời đang phát triển thêm không gian đô thị, ẩm thực, sinh thái mới. Đây là điều kiện thuận lợi để hình thành các sản phẩm du lịch đặc trưng theo hướng văn hóa, tâm linh, làng nghề và trải nghiệm. Tuy nhiên, ông Hiếu cũng cho rằng, Gia Lâm cần nâng cao chất lượng dịch vụ, hoàn thiện hạ tầng, tăng cường liên kết với doanh nghiệp lữ hành và đẩy mạnh quảng bá.

PGS.TS Dương Văn Sáu – nguyên Trưởng khoa Văn hóa Du lịch, Trường Đại học Văn hóa cho rằng điểm yếu lớn nhất của Gia Lâm là thiếu “thiết kế sản phẩm du lịch” bài bản. “Địa phương cần khảo sát nhu cầu thị trường, phân loại nhóm khách để xây dựng sản phẩm phù hợp, tránh dàn trải. Mỗi điểm đến phải có câu chuyện riêng; đặc biệt với các di tích gắn với Ỷ Lan hay làng nghề Kiêu Kỵ, cần tăng tính trải nghiệm, cho phép du khách tham gia trực tiếp, đồng thời tổ chức không gian dịch vụ theo cụm để tạo dòng chảy hợp lý”, PGS. TS Dương Văn Sáu góp ý.

Ông Vũ Văn Tuyên – Tổng Giám đốc Travelogy Việt Nam nhận định, Gia Lâm có thể tạo đột phá nếu khai thác mạnh các sản phẩm trải nghiệm tại làng nghề như dát vàng, làm hành phi, kết hợp mô hình homestay để tăng thời gian lưu trú. Lợi thế vị trí trên các trục kết nối Hải Phòng, Quảng Ninh cũng cho phép Gia Lâm trở thành điểm dừng chân trong các tour liên vùng.

Còn ông Lê Hồng Thái – Chi hội trưởng Chi hội Hướng dẫn viên Du lịch Hà Nội, Giám đốc Công ty Lữ hành Hanoitourist thì gợi ý, địa phương cần chuyên nghiệp hóa chuỗi dịch vụ từ thuyết minh, đón tiếp đến tổ chức trải nghiệm, đồng thời “thổi hồn” vào di tích bằng các câu chuyện lịch sử. Việc phát triển homestay, farmstay và đưa Gia Lâm vào các tour City Tour của Hà Nội sẽ giúp nâng tầm điểm đến. Đại diện Hanoitourist cũng cam kết hỗ trợ đưa Gia Lâm vào lộ trình “City Tour” của thành phố, tương tự mô hình tại Hoàng thành Thăng Long.

Với nền tảng tài nguyên phong phú từ di sản văn hóa, làng nghề đến không gian đô thị hiện đại, cùng quyết tâm của chính quyền và sự đồng hành của chuyên gia, doanh nghiệp, Gia Lâm đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển hóa tiềm năng thành lợi thế phát triển du lịch bền vững. Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ, địa phương hoàn toàn có thể trở thành điểm đến đặc trưng của Thủ đô Hà Nội trong thời gian tới.