Già hóa dân số làm tăng gánh nặng bệnh hô hấp ở người cao tuổi

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng, bảo vệ sức khỏe hô hấp cần trở thành một trong những ưu tiên của chiến lược chăm sóc người cao tuổi.

Áp lực mới đối với hệ thống y tế

Theo các số liệu được trình bày tại hội thảo khoa học RSV 2026 với chủ đề “Hơi thở khỏe mạnh -Cuộc sống an yên” do Hội Y học dự phòng Việt Nam và Pfizer tổ chức, dự báo đến năm 2050, khu vực châu Á - Thái Bình Dương dự kiến có khoảng 1,3 tỷ người từ 60 tuổi trở lên, tương đương cứ 2-3 người sẽ có một người cao tuổi. Cùng với đó, nhu cầu chăm sóc các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường và bệnh hô hấp sẽ tăng mạnh.

Các chuyên gia nhận định, người cao tuổi không chỉ dễ mắc bệnh hô hấp hơn do quá trình lão hóa tự nhiên của hệ miễn dịch mà còn có nguy cơ diễn tiến nặng khi đồng thời mắc các bệnh nền như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hay hen phế quản. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao nhận thức, phát hiện sớm và tăng cường các giải pháp dự phòng đang trở thành một trong những ưu tiên của chiến lược chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Đáng chú ý, khoảng 87,7% người cao tuổi hiện mắc ít nhất một bệnh mạn tính. Điều này khiến họ trở thành nhóm dễ bị tổn thương khi mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, trong đó có vi rút hợp bào hô hấp (RSV). Không chỉ gây viêm đường hô hấp, RSV còn có thể làm nặng thêm các bệnh nền, làm tăng nguy cơ nhập viện, biến chứng tim mạch và suy giảm chức năng hô hấp kéo dài.

Khi tuổi càng cao, chức năng miễn dịch và hô hấp đều suy giảm. Cộng với việc nhiều người mắc đồng thời nhiều bệnh nền, những đợt nhiễm trùng hô hấp tưởng chừng thông thường cũng có thể để lại hậu quả nghiêm trọng. Do đó, nhiều trường hợp nhập viện khi mắc RSV ở người cao tuổi có mức độ nặng tương đương, thậm chí cao hơn cúm mùa. Sau giai đoạn cấp tính, người bệnh vẫn có thể phải đối mặt với tình trạng suy giảm chức năng phổi, tăng nguy cơ tái nhập viện, biến chứng tim mạch và giảm khả năng sinh hoạt độc lập. Đây là những hệ lụy không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người cao tuổi mà còn tạo thêm áp lực đối với gia đình và hệ thống y tế.

Đề cập đến vấn đề này, GS.TS Phan Trọng Lân, Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam cho rằng, già hóa dân số đang làm thay đổi mô hình bệnh tật của nhiều quốc gia trong khu vực, trong đó có Việt Nam.

Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam nhấn mạnh: “RSV không đơn thuần là một bệnh nhiễm trùng hô hấp nhẹ mà có thể làm nặng thêm bệnh nền, dẫn đến nhập viện và suy giảm chức năng kéo dài ở nhóm dân số dễ bị tổn thương. Hô hấp khỏe mạnh không chỉ là lá phổi khỏe mạnh. Mục tiêu cuối cùng của dự phòng không chỉ là tránh bệnh tật mà còn giúp người dân duy trì khả năng vận động, sự độc lập và chất lượng cuộc sống khi tuổi ngày càng cao”.

Trước tốc độ già hóa dân số hiện nay, theo GS.TS Phan Trọng Lân, việc chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cần chuyển từ tư duy điều trị sang chủ động dự phòng, trong đó bảo vệ sức khỏe hô hấp là một mắt xích quan trọng giúp người cao tuổi sống khỏe mạnh và độc lập lâu hơn.

Chủ động dự phòng, giảm gánh nặng bệnh tật

Các chuyên gia y tế cảnh báo, trong các bệnh hô hấp thường gặp ở người lớn tuổi thì RSV vẫn là bệnh chưa được nhận diện đầy đủ. Do triệu chứng thường không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với cúm hoặc các bệnh hô hấp khác nên nhiều trường hợp không được chẩn đoán kịp thời. Trong khi đó, các mô hình dự báo tại Đông Nam Á cho thấy, khoảng 30-32% người từ 60 tuổi trở lên có nguy cơ mắc các đợt nhiễm trùng hô hấp cấp liên quan đến RSV trong vòng 5 năm tới, trong đó có Việt Nam.

Theo PGS.TS Đỗ Văn Dũng, Giảng viên cao cấp, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Y dược thành phố Hồ Chí Minh, thách thức hiện nay không chỉ nằm ở bản thân căn bệnh mà còn ở việc chưa đánh giá đầy đủ quy mô ảnh hưởng của RSV trong cộng đồng.

“Thách thức của RSV ở người lớn tuổi không chỉ nằm ở bệnh lý mà còn ở việc nhận diện và đo lường đúng gánh nặng của bệnh. Khi nhận thức còn hạn chế, dữ liệu còn phân tán và thực hành chẩn đoán chưa đồng nhất, RSV vẫn là nguy cơ tiếp tục bị đánh giá thấp dù có thể gây ra hậu quả đáng kể đối với người lớn tuổi”, PGS.TS Đỗ Văn Dũng nhấn mạnh.

Chính vì vậy, theo vị chuyên gia này, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng và đội ngũ y tế sẽ góp phần cải thiện khả năng phát hiện sớm, từ đó có biện pháp quản lý phù hợp đối với nhóm nguy cơ cao. Bên cạnh đó, cần tăng cường các hoạt động giám sát dịch tễ, chuẩn hóa chẩn đoán và thúc đẩy các giải pháp dự phòng để giảm số ca bệnh nặng và hạn chế tình trạng nhập viện.

Trong bối cảnh Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số, các chuyên gia cho rằng, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không chỉ dừng ở điều trị các bệnh mạn tính mà cần hướng tới bảo vệ toàn diện, trong đó sức khỏe hô hấp đóng vai trò quan trọng. Chủ động dự phòng, kiểm soát tốt bệnh nền, nâng cao nhận thức và phát hiện sớm các nguy cơ sẽ góp phần giảm gánh nặng bệnh tật, giảm áp lực lên hệ thống y tế, đồng thời giúp người cao tuổi duy trì chất lượng cuộc sống và khả năng sống độc lập trong những năm tháng tuổi già.