Giá đầu vào hạ nhiệt, hàng quán chậm giảm giá

Chi phí đầu vào giảm, giá bán vẫn đứng yên

Giá điện, xăng dầu giảm từ đầu tháng 11 khiến nhiều người kỳ vọng chi phí sinh hoạt cũng sẽ "hạ nhiệt". Tuy nhiên, giá một bát bún, phở, suất cơm bình dân hay cốc cà phê tại nhiều hàng quán vẫn được giữ nguyên, dù một số yếu tố đầu vào đã hạ nhiệt.

Chị Phạm Hồng Hạnh (phường Kiến Hưng, Hà Nội) cho biết, trước đây một bát phở có giá khoảng 35.000 - 45.000 đồng, nay giá phổ biến tại nhiều nơi đã lên 55.000 - 65.000 đồng. Nếu gọi thêm trứng, quẩy và trà đá, một bữa sáng sẽ tốn khoảng 75.000 - 80.000 đồng. Điều khiến chị Hạnh băn khoăn là giá bán thường tăng khi nguyên liệu, nhiên liệu đắt lên, nhưng ít thay đổi theo chiều ngược lại.

Tại chợ Kim Quan (phường Việt Hưng, Hà Nội), chị Huyền, một tiểu thương kinh doanh thịt cho biết, giá nhập từ các đầu mối giết mổ chưa thay đổi đáng kể. Chi phí vận chuyển, kiểm dịch và các khoản phí liên quan vẫn ở mức cũ. Thực phẩm qua nhiều khâu trung gian cũng khiến tác động giảm giá nhiên liệu khó đến ngay với người tiêu dùng.

Thực tế này cho thấy, từ chính sách giảm giá đầu vào đến giá hàng hóa trên thị trường vẫn còn một khoảng cách. Từ ngày 1-11, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, xuống còn 2.159,9037 đồng/kWh, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng. Cùng thời điểm, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng được đưa về 0%. Đến kỳ điều hành ngày 12-11, xăng E5RON92 còn 19.399 đồng/lít, giảm 4.824 đồng/lít; xăng E10RON95-III còn 19.845 đồng/lít, giảm 4.314 đồng/lít.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam, việc giảm giá điện góp phần giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí sản xuất, kinh doanh, song mức giảm trực tiếp không lớn. Bởi vậy, giá điện giảm 2% chưa thể tạo ra thay đổi đáng kể trong tổng chi phí hoạt động của các hàng quán. Đặc biệt, khi tiền thuê mặt bằng, nhân công và nguyên liệu vẫn chiếm tỷ trọng lớn, khả năng giảm giá bán ngay là không dễ.

Tương tự, xăng dầu giảm giúp tiết kiệm chi phí vận chuyển, nhưng nhiều quán ăn nhập thực phẩm qua nhà cung cấp. Giá giao hàng thường được xác định theo hợp đồng hoặc thỏa thuận trong một thời gian nhất định. Vì vậy, tác động giảm giá cần thêm thời gian mới đến được người bán lẻ.

Giá thực phẩm cũng biến động không đồng đều. Theo số liệu chỉ số giá tiêu dùng tháng 10-2026, giá một số mặt hàng như thịt lợn, gạo, trứng giảm, nhưng rau xanh và gas lại tăng.

Do đó, tổng chi phí nguyên liệu của hàng quán chưa chắc đã giảm. Như vậy, việc giá bán chưa giảm ngay có những nguyên nhân khách quan. Tuy nhiên, nếu chi phí tiếp tục hạ mà giá bán vẫn đứng yên, vấn đề còn liên quan đến cách định giá và sức ép cạnh tranh trên thị trường.

Để lợi ích giảm giá đến với người tiêu dùng

PGS.TS Ngô Trí Long phân tích thêm, giá nhiên liệu giảm không đồng nghĩa giá hàng hóa, dịch vụ phải giảm cùng tỷ lệ. Mức tác động phụ thuộc vào tỷ trọng nhiên liệu trong tổng chi phí, đặc điểm ngành nghề, lượng nguyên liệu tồn kho và các hợp đồng cung ứng.

Ông dẫn ví dụ, nếu nhiên liệu chiếm 30% tổng chi phí của một doanh nghiệp vận tải, khi giá nhiên liệu giảm 18%, tổng chi phí chỉ giảm khoảng 5,4% nếu các yếu tố khác giữ nguyên. Điều này cho thấy cần xem xét đầy đủ cơ cấu chi phí trước khi điều chỉnh giá bán.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng chỉ ra thực tế đáng quan tâm: Giá đầu vào tăng thường khiến giá bán tăng nhanh, nhưng khi chi phí giảm, giá bán lại điều chỉnh chậm. Cần phân biệt độ trễ hợp lý trong kinh doanh với việc duy trì mức giá cao không tương xứng với chi phí.

Trong lĩnh vực ăn uống, khi khách hàng đã quen với mức giá mới, một số hàng quán ít chịu sức ép phải giảm giá, nhất là những nơi có vị trí thuận lợi hoặc lượng khách ổn định. Ngược lại, tại khu vực tập trung nhiều hàng quán, sự cạnh tranh thường thúc đẩy người bán điều chỉnh giá và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Giảm giá trực tiếp cũng không phải cách duy nhất để chia sẻ lợi ích với khách hàng. Khi chi phí đầu vào hạ nhiệt, các cơ sở kinh doanh có thể tăng khẩu phần, cải thiện chất lượng nguyên liệu hoặc triển khai chương trình ưu đãi. Điều quan trọng là người tiêu dùng nhận được giá trị tương xứng với số tiền bỏ ra.

Ở góc độ rộng hơn, giá điện, xăng dầu giảm được kỳ vọng góp phần hạn chế áp lực lạm phát và hỗ trợ sức mua. Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá ngày 9-11, lãnh đạo Bộ Công Thương nhấn mạnh yêu cầu đưa tác động giảm giá điện, xăng dầu vào giá hàng hóa, dịch vụ sử dụng những yếu tố này làm đầu vào. Các cơ quan chức năng được đề nghị tăng cường theo dõi, kiểm tra và giám sát giá cả thị trường.

Tuy nhiên, việc quản lý cần phù hợp với cơ chế thị trường. Giá đồ ăn, thức uống tại phần lớn hàng quán được hình thành từ chi phí, cung cầu và cạnh tranh, không thể áp đặt mức giảm đồng loạt. Cơ quan quản lý cần giám sát việc niêm yết, bán đúng giá và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về giá.

Về phía các cơ sở kinh doanh, thường xuyên rà soát chi phí và điều chỉnh giá bán hợp lý cũng là cách giữ chân khách hàng. Trong bối cảnh sức mua còn chịu áp lực, mức giá phù hợp cùng những ưu đãi thiết thực sẽ giúp hàng quán nâng cao sức cạnh tranh. Quan trọng hơn, lợi ích từ việc giảm chi phí đầu vào cần được chia sẻ hài hòa giữa người kinh doanh và người tiêu dùng.