Gắn kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp:Yêu cầu tất yếu trong phát triển nguồn nhân lực văn hóa

Những yêu cầu mới từ thực tiễn

Chia sẻ tại hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề “Hợp tác giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp trong phát triển nguồn nhân lực văn hóa đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới”, do trường Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức vào sáng 26-10-2026, PGS.TS Đinh Công Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội nhận định: "Đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Trong tiến trình đó, văn hóa ngày càng khẳng định vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội, nguồn lực nội sinh và động lực của phát triển bền vững".

Đặc thù của nguồn nhân lực văn hóa mang tính liên ngành và đa dạng, gắn kết chặt chẽ với nhiều lĩnh vực từ nghiên cứu, bảo tồn, phát huy giá trị di sản cho đến thông tin, truyền thông, du lịch, quản lý văn hóa và các ngành công nghiệp sáng tạo. Chính sự đa dạng này đòi hỏi người lao động trong thời đại mới không chỉ vững vàng về tri thức chuyên môn, mà còn phải làm chủ được kỹ năng số, năng lực sáng tạo, tư duy liên ngành và ngoại ngữ tốt để thích ứng linh hoạt với môi trường nghề nghiệp biến đổi không ngừng.

Đặc biệt, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các công nghệ mới liên tục đặt ra bài toán về việc sử dụng công nghệ có trách nhiệm, tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể văn hóa và bảo vệ tính toàn vẹn của di sản. Những đòi hỏi khắt khe mang tính thời đại này đã vượt quá khả năng đáp ứng riêng lẻ của bất kỳ một chủ thể độc lập nào.

Đứng trước yêu cầu về việc định vị lại năng lực của người lao động trong kỷ nguyên số, PGS.TS. Dương Thị Thu Hà, Viện Trần Nhân Tông, Đại học Quốc gia Hà Nội lưu ý: "Kỹ năng giúp người học làm đúng việc. Năng lực kiến tạo giá trị giúp người học hiểu việc mình làm tạo tác động gì đối với con người, cộng đồng, di sản, thị trường và tương lai văn hóa. Tuy vậy, kỹ năng có thể thay đổi nhanh theo công nghệ. Vì vậy, con người cần làm chủ công nghệ thay vì để công nghệ dẫn dắt cảm quan và lựa chọn của mình".

Từ thực trạng đó, GS.TS Đinh Xuân Dũng, nguyên Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận, Phê bình Văn học, Nghệ thuật trung ương cũng nhấn mạnh, việc gắn kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp không còn là giải pháp tình thế mang tính khuyến khích, mà đã trở thành xu thế chung toàn cầu.

Đồng thời, cả ba chủ thể trong mối quan hệ hữu cơ đều phải tự thay đổi, tự đổi mới tư duy, chủ động từ bỏ cách làm tùy hứng, nhất thời phụ thuộc vào sáng kiến cá nhân của người lãnh đạo, đồng thời đồng lòng hướng tới mục tiêu tối thượng là xây dựng và phát triển nguồn nhân lực văn hóa chất lượng cao cho đất nước.

Cơ chế phối hợp chặt chẽ và bài học từ thế giới

Để mối liên kết đạt hiệu quả tối ưu, các chuyên gia cho rằng, việc định hình rõ ràng chức năng và trách nhiệm của từng chủ thể đóng vai trò quyết định. Nhiều mô hình quốc tế được giới thiệu tại hội thảo cho thấy phát triển nhân lực văn hóa, du lịch phải gắn liền với nhu cầu thực tế và đặc thù địa phương. Điển hình như Thụy Sĩ chú trọng đào tạo chuyên ngành gắn với thực hành doanh nghiệp và kết nối việc làm quốc tế; Singapore đưa phát triển nhân lực vào chiến lược quốc gia; Nhật Bản đào tạo theo đặc trưng vùng gắn với du lịch.

Mô hình tại Trung Quốc lại vận hành theo logic kiến tạo không gian thông qua các cụm công nghiệp tích hợp quy mô lớn. Các nước Bắc Âu (trong đó có Thụy Điển) vận hành theo logic tài trợ nền tảng của Nhà nước nhưng ủy quyền quyết định cho các hội đồng chuyên môn độc lập theo nguyên tắc “cánh tay nối dài”, đồng thời doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào việc đồng thiết kế chương trình đào tạo nghề gắn với nơi làm việc.

Từ các mô hình này, có thể thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là trang bị kiến thức chuyên môn cho người học, mà còn tạo điều kiện để họ vận dụng kiến thức trong môi trường nghề nghiệp, am hiểu tài nguyên văn hóa và đáp ứng nhu cầu thực tế. Phát triển nhân lực vì thế cần được đặt trong mối liên hệ với chất lượng dịch vụ, khả năng tạo ra sản phẩm du lịch có giá trị và sự phát triển bền vững của địa phương. Hiệu quả hợp tác phụ thuộc vào việc các bên có cùng chia sẻ mục tiêu, trách nhiệm, nguồn lực và cơ chế đánh giá kết quả hay không.

Dưới góc độ nguồn lực tương lai trong lĩnh vực văn hóa, Vũ Ngọc Huy, sinh viên năm thứ tư, chuyên ngành Văn hóa truyền thông, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội bày tỏ: Sự phối hợp giữa ba bên sẽ tạo thành một chuỗi liên kết từ đào tạo đến thực hành và sử dụng nhân lực.

Để đáp ứng đòi hỏi khắt khe của lĩnh vực văn hóa trong bối cảnh mới, yêu cầu đặt ra cho Việt Nam là phải xóa bỏ cách làm tùy hứng, ngắn hạn để hướng tới một hệ sinh thái đào tạo thực chất. Hiệu quả hợp tác đòi hỏi các bên phải cùng tham gia vào toàn bộ chu trình, từ dự báo nhu cầu, đồng thiết kế chương trình đến đồng tổ chức đào tạo qua bài toán thực tiễn và đồng đánh giá năng lực.

Khi khoảng cách giữa giảng đường, thực tiễn nghề nghiệp được thu hẹp bằng các cam kết pháp lý và chia sẻ lợi ích minh bạch, nguồn nhân lực văn hóa mới thực sự trở thành nguồn động lực nội sinh vững chắc cho kinh tế sáng tạo quốc gia.