EU đối mặt nhiều thách thức kinh tế và an ninh

Khai mạc ngày 15-10, hội nghị thượng đỉnh EU diễn ra trong hai ngày, với chương trình nghị sự tập trung vào các giải pháp kiềm chế chi phí năng lượng, củng cố năng lực cạnh tranh và bảo vệ các ngành sản xuất trong khối. Cuộc họp diễn ra sau khi EU đạt được thỏa thuận với Trung Quốc về việc hạn chế nhập khẩu xe hybrid từ nước này, trong nỗ lực thu hẹp thâm hụt thương mại hàng hóa của EU với Trung Quốc, vốn lên tới 360 tỷ euro trong năm 2025.

Sức ép kinh tế gia tăng khi giá nhiên liệu tăng mạnh sau xung đột tại Iran, khiến các chính phủ châu Âu phải cân đối nguồn lực giữa hỗ trợ doanh nghiệp, giảm gánh nặng chi phí cho người dân và tăng cường năng lực quốc phòng. Trong khi đó, EU vẫn phải duy trì viện trợ cho Ukraine và chuẩn bị cho những thay đổi chính trị có thể tác động đến định hướng chính sách của khối.

Một trong những vấn đề gây tranh luận lớn nhất là ngân sách EU. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết các nước thành viên vẫn có những khác biệt đáng kể về phân bổ ngân sách, đặc biệt giữa nhóm đóng góp ròng và nhóm nhận hỗ trợ ròng từ ngân sách chung.

Theo các đề xuất đang được thảo luận, nguồn trợ cấp dành cho nông nghiệp và các vùng tiếp tục được bảo vệ. Tuy nhiên, những ý kiến chỉ trích cho rằng việc duy trì các khoản chi này có thể hạn chế nguồn lực dành cho những lĩnh vực cần đầu tư cấp thiết hơn, như công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh so với Mỹ và Trung Quốc.

Dù cùng là những nước đóng góp ròng vào ngân sách EU, Pháp và Đức chưa hoàn toàn thống nhất về định hướng chi tiêu. Trong khi Berlin nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát ngân sách, các quan chức Pháp cảnh báo việc quá tập trung vào cắt giảm chi tiêu có thể làm suy yếu những chương trình cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh của toàn khối.

Bên cạnh bài toán ngân sách, quan hệ thương mại với Trung Quốc cũng trở thành trọng tâm thảo luận. Các nhà lãnh đạo EU dự kiến yêu cầu Ủy ban châu Âu tiếp tục đàm phán với Bắc Kinh, đồng thời tận dụng các công cụ bảo vệ thương mại hiện có và xem xét bổ sung biện pháp mới nhằm ứng phó với những gì khối cho là cạnh tranh không công bằng.

Thủ tướng Hà Lan Rob Jetten cho rằng EU cần tăng cường khả năng ứng phó với các hành vi thương mại không công bằng, đồng thời đầu tư nhiều hơn vào năng lực cạnh tranh và đổi mới sáng tạo. Theo ông, ngân sách mới của khối phải đáp ứng được cả hai yêu cầu này.

Trái lại, Bắc Kinh cho rằng việc nhấn mạnh vấn đề mất cân bằng thương mại có thể trở thành cái cớ để các nước phương Tây gia tăng chủ nghĩa bảo hộ và hạn chế hoạt động kinh tế của Trung Quốc.

Trước đó, Pháp và Đức đã đề xuất các biện pháp khẩn cấp nhằm ứng phó với sức ép nhập khẩu đối với một số ngành công nghiệp, trong đó có hóa chất và nhựa PET – vật liệu được sử dụng phổ biến trong bao bì. Hai nước cũng kêu gọi EU đẩy nhanh các biện pháp đáp trả đối với những hành vi gây tổn hại đến lợi ích kinh tế của khối.

Diễn biến này đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý trong lập trường của Đức. Cách đây hai năm, Berlin từng là một trong những bên phản đối mạnh mẽ các biện pháp thuế chống trợ cấp của EU đối với xe điện Trung Quốc. Hiện nay, sức ép đối với các ngành sản xuất trong nước đang thúc đẩy Đức ủng hộ những công cụ bảo vệ thương mại cứng rắn hơn.

Giá năng lượng cao cũng làm bộc lộ những bất đồng giữa các nước thành viên. Cộng hòa Séc và Italy nằm trong nhóm muốn nới lỏng hoặc đình chỉ Hệ thống Thương mại Phát thải của EU (ETS), cơ chế yêu cầu các nhà máy điện và nhiều ngành công nghiệp phải mua hạn ngạch phát thải khí CO₂.

Tuy nhiên, lãnh đạo Phần Lan, Thụy Điển và Đan Mạch đã gửi thư phản đối việc làm suy yếu cơ chế này. Theo các nhà lãnh đạo Bắc Âu, ETS góp phần thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu và khuyến khích đầu tư vào công nghệ sạch. Họ cảnh báo việc nới lỏng các quy định có thể làm chậm quá trình chuyển đổi công nghiệp xanh của châu Âu.

Hội nghị dự kiến tiếp tục tập trung vào Ukraine trong ngày 16-10, với sự tham dự của Tổng thống Volodymyr Zelensky. Cuộc thảo luận diễn ra trong bối cảnh Kiev đang có những bất đồng với Washington về việc chia sẻ thông tin tình báo, trong khi các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái tiếp tục nhằm vào các thành phố của Ukraine.

Các nhà lãnh đạo EU dự kiến xem xét nhu cầu tài chính của Ukraine trong năm 2027, trong bối cảnh khối phải cân đối giữa yêu cầu hỗ trợ Kiev, tăng cường quốc phòng và giải quyết những khó khăn kinh tế trong nước.

Tổng hợp