Đừng để rác tiếp tục bức tử sông hồ Hà Nội

Những dòng sông "oằn mình" gánh rác

Chỉ hơn 7 giờ sáng, khu vực bờ kè sông Nhuệ đoạn qua phường Hà Đông đã bắt đầu đông người qua lại. Dòng xe cộ hối hả trên tuyến đường ven sông đối lập hoàn toàn với khung cảnh dưới lòng sông, nơi từng mảng rác nổi lềnh bềnh, mắc ken đặc vào chân cầu, cửa cống và các bụi cây ven bờ. Những chiếc túi ni lông, hộp xốp, chai nhựa, cành cây khô cùng nhiều loại phế thải khác phủ kín từng khoảng mặt nước, tạo nên một bức tranh nhếch nhác giữa lòng đô thị.

Xa hơn về phía hạ lưu, tại một số đoạn kênh tiêu và mương thoát nước, không khó để bắt gặp những đống phế thải xây dựng vừa được đổ xuống từ mép đường. Gạch vỡ, bê tông, đất đá tràn xuống lòng kênh, thu hẹp dòng chảy. Có nơi, người dân còn tận dụng khoảng đất ven sông để tập kết rác cồng kềnh, đồ gia dụng hỏng.

Đây không phải là câu chuyện mới. Trong nhiều năm qua, Báo Hànộimới đã nhiều lần phản ánh tình trạng rác sinh hoạt "bủa vây" sông Nhuệ, ô nhiễm kéo dài trên sông Đáy, sông Cầu Bây, hồ Hạ Đình, hồ điều hòa Công viên Ngọc Thụy và nhiều tuyến kênh trên địa bàn thành phố. Sau mỗi đợt tổng vệ sinh, mặt nước sạch hơn, nhưng chỉ vài tuần sau, rác lại xuất hiện, cho thấy tình trạng đổ trộm chất thải vẫn chưa được ngăn chặn hiệu quả.

Không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị, lượng rác tích tụ còn cản trở dòng chảy, làm giảm khả năng tiêu thoát nước của hệ thống thủy lợi. Trong bối cảnh Hà Nội đang bước vào cao điểm mùa mưa bão, nguy cơ ngập úng tại các khu vực có cửa cống, trạm bơm bị rác chắn càng trở nên hiện hữu.

Sinh sống gần sông Nhuệ gần 20 năm, bà Hoàng Thị Hà (phường Hà Đông) cho biết, điều khiến người dân bức xúc nhất không phải là việc thiếu lực lượng thu gom mà là tình trạng đổ trộm rác diễn ra gần như hằng ngày. Còn bà Nguyễn Thị Lan (xã Đại Thanh) cho biết, mỗi khi mưa lớn kéo dài, rác từ thượng nguồn sông Nhuệ lại dồn về các cửa cống và trạm bơm. Có thời điểm rác phủ kín cả miệng cống, nước thoát rất chậm.

Thực tế kiểm tra của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cũng cho thấy, bên cạnh việc duy trì vệ sinh môi trường trên các tuyến phố đạt kết quả tích cực, nhưng tình trạng rác thải tồn đọng dọc các bờ sông, kênh mương, ao hồ vẫn diễn ra tại nhiều địa phương. Đáng chú ý, ngoài rác sinh hoạt còn có phế thải xây dựng, rác cồng kềnh, chất thải làng nghề và nhiều loại chất thải khác bị đổ trực tiếp xuống các dòng sông, gây ô nhiễm môi trường và làm mất mỹ quan đô thị. Đối với các hồ điều hòa, khi mực nước xuống thấp, dưới lòng hồ còn lộ ra nhiều túi ni lông, đồ thờ cúng, chai lọ và rác sinh hoạt tồn lưu từ nhiều nhiều năm.

Thời gian vừa qua, thành phố đầu tư nhiều nguồn lực để cải tạo sông hồ, xây dựng hệ thống xử lý nước thải và phát triển hạ tầng xanh, thì những hành vi xả rác bừa bãi vẫn đang làm giảm hiệu quả của các chương trình này. Đó cũng là lý do Sở Nông nghiệp và Môi trường vừa tiếp tục yêu cầu các địa phương, đơn vị quản lý tăng cường các giải pháp bảo đảm vệ sinh môi trường trên toàn bộ hệ thống sông, kênh mương và ao hồ của Thủ đô.

Không thể chỉ "đuổi theo rác"

Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Văn Quý cho biết, qua nhiều đợt kiểm tra thực tế, phần lớn lượng rác tồn đọng trên các dòng sông, kênh mương và ao hồ xuất phát từ hành vi đổ trộm chất thải của một bộ phận người thiếu ý thức. Nhiều điểm ô nhiễm nằm tại khu vực giáp ranh giữa các xã, phường hoặc ở những tuyến đường vắng, khiến việc kiểm tra, giám sát gặp nhiều khó khăn.

"Muốn giải quyết tận gốc, phải đồng thời thực hiện ba giải pháp: Kiểm soát chặt nguồn phát sinh, tăng cường giám sát bằng công nghệ và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Chỉ khi người vi phạm thấy rõ hậu quả pháp lý thì tình trạng đổ trộm rác mới giảm", ông Nguyễn Văn Quý nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, nhiều "điểm nóng" về rác thải trên địa bàn Hà Nội đều có một đặc điểm chung là tái diễn nhiều lần. Sau mỗi đợt ra quân, mặt bằng được dọn sạch nhưng không lâu sau, rác lại chất thành đống. Điều đó đặt ra yêu cầu phải chuyển từ cách làm mang tính chiến dịch sang quản lý thường xuyên, liên tục.

Theo Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, ô nhiễm sông hồ ở Hà Nội hiện nay không chỉ đến từ nước thải mà còn từ chất thải rắn bị xả trực tiếp xuống mặt nước hoặc tập kết ven bờ. Do vậy, nếu không kiểm soát tốt rác thải rắn thì mọi nỗ lực cải thiện chất lượng nước của thành phố Hà Nội cũng khó đạt hiệu quả như mong muốn.

Một số chuyên gia môi trường cho biết, thành phố Hà Nội cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý môi trường để phát hiện hành vi đổ trộm và xử lý nhanh chóng. Qua đó tăng ý thức chấp hành của người dân.

Đó cũng là định hướng được Sở Nông nghiệp và Môi trường đặt ra trong văn bản số 10960/SNNMT-QLCTR ngày 4-8 của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội ban hành. Theo đó, các công ty quản lý, khai thác công trình thủy lợi và Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội được yêu cầu tăng cường vớt rác, cành cây, bao tải, túi ni lông, phế thải xây dựng cản trở dòng chảy; nghiên cứu lắp đặt hệ thống thu gom rác tự động nổi trên sông, hồ; áp dụng công nghệ phù hợp để cải tạo các đoạn sông ô nhiễm, từng bước phục hồi hệ sinh thái mặt nước.

Đối với chính quyền các xã, phường, nhiệm vụ không chỉ dừng ở việc tổ chức thu gom rác mà còn phải rà soát các điểm có nguy cơ phát sinh ô nhiễm, lắp đặt camera giám sát tại những khu vực thường xuyên xảy ra đổ trộm chất thải; tăng cường tuyên truyền, vận động người dân bỏ rác đúng nơi quy định; đồng thời kiểm tra, xử lý nghiêm các cơ sở sản xuất, làng nghề, cụm công nghiệp vi phạm quy định về bảo vệ môi trường.

Nhiều cán bộ cơ sở cho rằng, cùng với chế tài xử phạt, cần phát huy vai trò của cộng đồng dân cư. Khi người dân chủ động phản ánh các hành vi đổ trộm rác qua đường dây nóng hoặc ứng dụng số của thành phố, lực lượng chức năng sẽ kịp thời kiểm tra, xử lý, qua đó hình thành mạng lưới giám sát rộng khắp.

Có thể thấy, những giải pháp Hà Nội đang triển khai không chỉ nhằm làm sạch các dòng sông trong ngắn hạn mà hướng tới xây dựng cơ chế quản lý bền vững. Bởi giữ gìn vệ sinh môi trường sông hồ không đơn thuần là câu chuyện của ngành môi trường hay đơn vị thoát nước, mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và mỗi người dân.

“

Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.