Đừng để một "cú click" trở thành vấn đề pháp lý của chính mình

Bài viết gây hoang mang dư luận

Chỉ trong 2 ngày qua, cơ quan chức năng tại Hà Nội đã xử phạt 4 trường hợp về hành vi thông tin sai sự thật trên mạng xã hội. Đặc biệt, liên quan đến thông tin vụ tai nạn giao thông xảy ra ở phố Nguyễn Huy Tự, Hà Nội, Phòng An ninh chính trị nội bộ - Công an thành phố Hà Nội vừa xử phạt người đàn ông 55 tuổi, trú phường Phú Diễn, 12,5 triệu đồng về hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.

Công an xác định, người này đã dùng tài khoản Facebook đăng tải bài viết và hình ảnh một văn bản giả mạo quyết định khởi tố của Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an thành phố Hà Nội. Bài viết bị đánh giá đã gây hoang mang dư luận, xúc phạm uy tín, danh dự của cơ quan, tổ chức.

Về việc để lọt hình ảnh văn bản giả mạo Quyết định khởi tố vụ án của Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an thành phố Hà Nội trên mạng xã hội, người kiểm duyệt nhóm Facebook "Giao thông văn minh", "Giao thông văn minh studio" cũng bị xử phạt 15 triệu đồng. Người này bị quy buộc, có hành vi quản lý, điều hành hoặc có khả năng chi phối trang thông tin điện tử, mạng xã hội, tài khoản, hội, nhóm nhưng không triển khai biện pháp phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, gỡ, xóa bỏ thông tin có nội dung vi phạm pháp luật.

Luật sư Nguyễn Minh Long, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết: “Từ hai ví dụ trên cho thấy, đây không chỉ đơn thuần là câu chuyện một người đăng một bài viết sai sự thật hay một kiểm duyệt viên để lọt một hình ảnh giả mạo. Đây là lời cảnh báo rất rõ đối với tất cả những người đang sử dụng Facebook, TikTok, YouTube và các nền tảng mạng xã hội khác. Chỉ một cú nhấp chuột, một lần chia sẻ hoặc một hình ảnh được chỉnh sửa cũng có thể kéo theo trách nhiệm pháp lý nếu nội dung đó là giả mạo, sai sự thật và gây hậu quả”.

Xem xét bản chất của thông tin, hành vi của người đăng

Theo luật sư, ở vụ việc người sử dụng Facebook đăng bài viết kèm hình ảnh văn bản giả mạo Quyết định khởi tố vụ án của Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an thành phố Hà Nội, người này thừa nhận thông tin đăng tải là chưa được kiểm chứng và sai sự thật, sau đó bị xử phạt 12,5 triệu đồng (theo điểm a khoản 1 Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP).

Như vậy, người đăng có thể không phải người trực tiếp tạo ra văn bản giả, nhưng việc biết hoặc có trách nhiệm phải kiểm chứng mà vẫn đăng tải, chia sẻ, phát tán có thể khiến người sử dụng mạng xã hội phải chịu trách nhiệm về chính hành vi của mình.

Vấn đề này càng đáng lưu ý trong bối cảnh hiện nay khi công nghệ AI, photoshop, deepfake và các công cụ chỉnh sửa hình ảnh ngày càng dễ sử dụng. Một người có thể ghép khuôn mặt, giả giọng nói, làm giả văn bản, tạo hình ảnh giống thật hoặc cắt ghép một sự việc rồi đưa lên mạng với mục đích câu “like”, câu “view”, tăng tương tác.

Pháp luật không đánh giá một bài đăng chỉ bằng số lượng lượt xem mà xem xét bản chất của thông tin, hành vi của người đăng, mục đích, mức độ nhận thức, hậu quả và những tác động thực tế mà thông tin đó gây ra.

Đặc biệt, từ ngày 1-7-2026, Luật An ninh mạng 2025 đã có hiệu lực, tiếp tục đặt ra yêu cầu rất rõ đối với người sử dụng không gian mạng, trong đó nghiêm cấm việc đăng tải, phát tán thông tin bịa đặt, vu khống, thông tin sai sự thật xâm phạm danh dự, uy tín của người khác hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Nếu một người thực sự không biết và không có căn cứ để biết thông tin là giả thì việc đánh giá trách nhiệm sẽ khác với trường hợp người đó đã được cảnh báo, biết rõ thông tin chưa được kiểm chứng nhưng vẫn cố tình đăng tải, hoặc sử dụng công nghệ để tạo dựng, chỉnh sửa và phát tán thông tin giả.

Điểm đáng chú ý khác là trách nhiệm của quản trị viên, người quản lý, kiểm duyệt các hội, nhóm trên mạng xã hội. Như ở ví dụ trên, kiểm duyệt viên của nhóm Facebook "Giao thông văn minh", "Giao thông văn minh studio" đã bị Công an thành phố Hà Nội xử phạt 15 triệu đồng do không thực hiện các biện pháp phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn thông tin vi phạm pháp luật được đăng tải trong nhóm. Hành vi này được xác định theo điểm a khoản 1 Điều 12 Nghị định số 330/2026/NĐ-CP ngày 19-8-2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Có thể thấy, trách nhiệm không chỉ đặt lên người trực tiếp tạo ra tin giả. Trong những trường hợp pháp luật quy định, người quản lý, điều hành hoặc kiểm duyệt nhóm cũng phải chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý nội dung vi phạm.

Nếu hành vi thông tin sai sự thật đạt đến mức độ cấu thành tội phạm, người đăng có thể bị xem xét xử lý hình sự, cụ thể:

Tội “Vu khống” (Điều 156 Bộ luật Hình sự): Áp dụng khi người đăng tải biết rõ là thông tin giả mạo, bịa đặt nhưng vẫn cố tình lan truyền nhằm xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của cá nhân hoặc uy tín của cơ quan, tổ chức.

Tội “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” (Điều 331 Bộ luật Hình sự): Cấu thành khi hành vi đăng tải thông tin sai sự thật gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội hoặc làm suy giảm uy tín của các cơ quan nhà nước ở quy mô lớn.

Tội “Đưa hoặc sử dụng trái phép mạng thông tin máy tính, mạng viễn thông” (Điều 288 Bộ luật Hình sự): Xử lý những trường hợp thu thập, tán phát các thông tin trái pháp luật trên mạng với quy mô hoặc hậu quả gây thiệt hại nghiêm trọng.

Việc cơ quan chức năng kiên quyết xử lý từ người đăng tin gốc đến người kiểm duyệt trung gian là thông điệp pháp lý sắc bén: Tự do ngôn luận trên không gian mạng luôn phải đi kèm với nghĩa vụ kiểm chứng thông tin và trách nhiệm giải trình trước pháp luật.

Khuyến cáo người dân khi sử dụng mạng xã hội

Luật sư Nguyễn Minh Long khuyến cáo người dân khi sử dụng mạng xã hội ghi nhớ 5 nguyên tắc:

Một là, chưa kiểm chứng thì không đăng. Đặc biệt đối với các thông tin liên quan đến khởi tố, bắt giữ, điều tra, tai nạn, doanh nghiệp, cá nhân, lãnh đạo, cơ quan nhà nước… càng phải kiểm chứng từ nguồn chính thống trước khi chia sẻ.

Hai là, không dùng công nghệ để biến thông tin giả thành thông tin có vẻ thật.

Ba là, đừng nghĩ “câu like, câu view” là một lý do để miễn trách nhiệm. Một nội dung càng được lan truyền rộng, gây hoang mang càng lớn thì hậu quả xã hội càng có thể nghiêm trọng.

Bốn là, nếu phát hiện thông tin mình đã đăng là sai, cần chủ động gỡ bỏ và cải chính, đồng thời hợp tác với cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu. Việc chủ động khắc phục hậu quả có thể có ý nghĩa trong quá trình cơ quan chức năng đánh giá vụ việc, nhưng không đồng nghĩa với việc cứ gỡ bài là đương nhiên được miễn trách nhiệm.

Năm là, quản trị viên và kiểm duyệt viên các hội, nhóm phải hiểu rằng mình cũng có trách nhiệm pháp lý. Nếu pháp luật đặt ra nghĩa vụ quản lý, kiểm duyệt, ngăn chặn, gỡ bỏ mà người có trách nhiệm cố tình hoặc không thực hiện theo quy định, thì hành vi đó cũng có thể bị xử lý.

Mạng xã hội là quyền tự do chia sẻ thông tin nhưng quyền đó phải đi cùng trách nhiệm. Một lượt thích, một lượt chia sẻ có thể chỉ mất một giây. Nếu thông tin đó là giả mạo, xúc phạm danh dự người khác, gây hoang mang xã hội hoặc ảnh hưởng đến hoạt động của cơ quan, tổ chức thì hậu quả pháp lý có thể kéo dài rất lâu.

Vì vậy, trước khi bấm nút “đăng” hoặc “chia sẻ”, hãy tự hỏi ba câu: Thông tin này có đúng không? Nguồn thông tin ở đâu? Nếu thông tin này sai, tôi có chịu trách nhiệm được không?

Người sử dụng mạng xã hội cần thực hiện nguyên tắc "3 giây dừng lại": Dừng lại để suy xét tính xác thực của thông tin trước khi bấm nút "chia sẻ" (share), "đăng lại" (repost) hoặc bình luận mang tính cổ súy cho tin giả.