Đừng biến video hoạt hình AI thành phác đồ điều trị

Những lời khuyên thiếu kiểm chứng

Tại trang Facebook có tên “Kiến thức sức khỏe”, người xem được khuyên rằng, bị sỏi thận chỉ cần dùng rễ cây đu đủ sắc nước uống là có thể khỏi. Ngoài ra, với những người bị mỡ máu cao có thể sử dụng cùi bưởi đun nước uống để chữa bệnh…

Trong khi đó, tại Facebook “Sức khỏe là vàng” lại đưa ra hàng loạt công thức như nước dừa kết hợp lá lốt giúp giảm tê nhức xương khớp, lá trầu không chữa bệnh gout, hay rau má pha nước dừa có thể ổn định huyết áp, kèm theo các video hoạt hình sinh động và đường link bán sản phẩm.

Đáng chú ý, tại trang Facebook có tên “Khỏe từ mẹo dân gian”, nhiều nội dung quảng bá việc sử dụng các loại thảo dược qua việc giới thiệu các loại trà túi lọc kết hợp cà gai leo, xạ đen… với lời khẳng định có thể cải thiện nhiều vấn đề sức khỏe.

Điểm chung của các nội dung này là đều đưa ra lời khẳng định chắc chắn về hiệu quả điều trị bệnh nhưng không có cơ sở khoa học dễ khiến người xem hiểu nhầm và làm theo một cách thiếu kiểm soát.

Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Quế (70 tuổi ở phường Bồ Đề, Hà Nội) không chỉ là một trường hợp cá biệt mà phản ánh rõ một thực trạng đáng lo ngại, khi niềm tin đặt sai chỗ, sức khỏe phải trả giá.

Ở tuổi 70, những cơn đau nhức do thoái hóa khớp hay viêm khớp không phải điều hiếm gặp. Nhưng thay vì tìm đến bác sĩ, bà Quế lại chọn cách tự chữa qua những bài thuốc hứa hẹn khỏi bệnh bằng các nguyên liệu quen thuộc như lá nốt, nước dừa, hay dứa ngâm mật ong được lan truyền từ những video hoạt hình trên mạng.

“Ban đầu, tôi rất hy vọng những bài thuốc này sẽ cải thiện căn bệnh của mình nên đã kiên trì làm theo và rồi chỉ nhận được sự thất vọng. Những bài thuốc ấy không những không giúp cải thiện tình trạng sức khoẻ mà còn khiến cơn đau trở nên dai dẳng, nặng nề hơn”, bà Quế chia sẻ.

Đề cập đến thực trạng trên, trao đổi với phóng viên Hànộimới, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam cho biết, điểm nguy hiểm nằm ở chỗ, các video khuyến cáo điều trị bệnh này không dựa trên chẩn đoán cá nhân và không có kiểm chứng lâm sàng. Y học không hoạt động theo kiểu “một công thức cho tất cả”. Mỗi bệnh có cơ chế khác nhau, mỗi người có tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh và loại thuốc đang sử dụng khác nhau. Việc áp dụng một công thức chung cho hàng triệu người không chỉ sai về nguyên tắc mà còn có thể gây hại.

“Một mẹo ăn uống tưởng chừng vô hại có thể làm bệnh nặng hơn, gây tương tác với thuốc hoặc khiến người bệnh trì hoãn việc đi khám. Đặc biệt với bệnh mãn tính, những sai lầm nhỏ như vậy hoàn toàn có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng lưu ý.

Cảnh giác ba nhóm rủi ro tiềm ẩn

Theo phân tích của bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, khi một người tự áp dụng công thức điều trị bệnh bằng thực phẩm từ những video chưa được kiểm chứng, họ có thể gặp ba nhóm rủi ro lớn. Nhóm đầu tiên là dùng sai cách hoặc dùng quá mức. Nhóm thứ hai là làm nặng thêm bệnh nền sẵn có. Nhóm thứ ba và cũng nguy hiểm nhất là tương tác với thuốc đang sử dụng.

“Một số thực phẩm và thảo dược có thể làm tăng hoặc giảm tác dụng của thuốc. Ví dụ, nước bưởi có thể làm tăng nồng độ một số thuốc trong máu do ảnh hưởng đến men chuyển hóa của gan và ruột. Điều này khiến thuốc tích tụ nhiều hơn, từ đó tăng nguy cơ tác dụng phụ. Tỏi, nghệ, gừng và nhân sâm có thể ảnh hưởng đến đông máu, nên ở người đang uống thuốc chống đông, nguy cơ chảy máu sẽ tăng lên. Các thực phẩm giàu kali có thể gây nguy hiểm cho người đang dùng thuốc huyết áp hoặc thuốc tim mạch nhất định. Sữa và chế phẩm từ sữa có thể làm giảm hấp thu một số kháng sinh. Thức ăn cũng có thể làm giảm hấp thu levothyroxine nếu uống sai thời điểm”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng dẫn chứng.

Điều khiến bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng lo ngại, đó là người bệnh thường không biết mình đang ở nhóm nguy cơ nào. Họ thấy một video nói “uống nghệ buổi sáng chữa dạ dày”, “uống nước lá hạ đường huyết”, hoặc “ăn tỏi giảm mỡ máu” rồi làm theo trong khi đang dùng thuốc điều trị thật. Khi đó, một món ăn tưởng như vô hại có thể làm thuốc mất tác dụng, làm chỉ số bệnh dao động mạnh, hoặc gây ra phản ứng bất lợi. Với người bệnh tim mạch, tiểu đường, thận hay dạ dày, chỉ cần một lần dùng sai cũng có thể dẫn tới hạ đường huyết, tăng huyết áp, xuất huyết tiêu hóa, rối loạn nhịp tim hoặc suy thận.

Ngoài tương tác thuốc, còn có nguy cơ từ nguồn nguyên liệu không rõ ràng. Nhiều loại lá, bột, nước sắc hoặc viên “thảo dược” trên mạng không được kiểm định chất lượng có thể nhiễm thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, vi sinh vật hoặc bị pha trộn với chất khác. Khi đó, người dùng không chỉ không khỏi bệnh mà còn có thể tổn thương gan, thận và hệ tiêu hóa. Vậy nên, tự ý áp dụng công thức thực phẩm chưa kiểm chứng không phải là lựa chọn “an toàn hơn” mà có khi còn rủi ro hơn dùng thuốc đúng cách.

Hậu quả nghiêm trọng hơn nữa theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng là việc trì hoãn điều trị. Khi tin vào những video AI, nhiều người có xu hướng “thử trước” các mẹo dân gian và chờ xem hiệu quả rồi mới đi khám. Tuy nhiên, với các bệnh mãn tính, thời gian là yếu tố then chốt. Việc trì hoãn có thể khiến bệnh tiến triển âm thầm và trở nên khó kiểm soát hơn.

Từ những phân tích trên, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng đưa ra khuyến cáo, không nên biến video trên mạng thành phác đồ điều trị. Những nội dung này chỉ nên được xem như thông tin tham khảo. Nếu một video khẳng định chắc chắn rằng có thể “chữa khỏi”, “không cần thuốc” hoặc sử dụng những cụm từ mang tính tuyệt đối, người xem cần đặc biệt cảnh giác.

Đối với người có bệnh nền, nguyên tắc quan trọng nhất là không tự ý ngưng thuốc. Mọi thay đổi trong chế độ ăn uống hoặc phương pháp hỗ trợ cần được tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ, đặc biệt khi đang sử dụng các loại thuốc điều trị quan trọng như thuốc chống đông, thuốc tiểu đường, thuốc huyết áp hay thuốc điều trị bệnh thận.

Bên cạnh đó, người bệnh cần chú ý đến các dấu hiệu bất thường của cơ thể. Nếu sau khi áp dụng một phương pháp nào đó mà xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, tim đập nhanh, vã mồ hôi, buồn nôn, đau bụng hoặc mệt mỏi bất thường cần ngừng ngay và đi khám. Việc cố gắng tiếp tục sử dụng với hy vọng “sẽ quen” có thể khiến tình trạng trở nên nguy hiểm hơn.

Cuối cùng, việc kiểm tra nguồn thông tin là điều không thể bỏ qua. Những video không có nguồn gốc rõ ràng, không xác minh được danh tính người đưa ra lời khuyên hoặc gắn với mục đích bán hàng thường có độ tin cậy rất thấp. Thay vì làm theo ngay, người xem nên lưu lại và hỏi ý kiến chuyên gia y tế.