Đưa phổ biến, giáo dục pháp luật thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật

Thảo luận về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là đạo luật hết sức quan trọng trong giai đoạn hiện nay khi Quốc hội đang nỗ lực hoàn thiện thể chế. Chủ tịch Quốc hội khẳng định mọi công dân phải sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật; muốn sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật thì trước hết công dân phải hiểu Hiến pháp, pháp luật.

“Vì thế, điều quan trọng là làm sao để công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không còn mang tính hình thức, lối mòn mà thật sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật", Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ.

Theo Chủ tịch Quốc hội, hiện nay, công tác xây dựng pháp luật đã gắn nhiều hơn với khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo, không còn theo phương thức truyền thống. Như vậy, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cũng phải thay đổi.

Trên tinh thần đó, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh 4 vấn đề. Trước hết, phải đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; tránh số hóa cơ học, hướng tới tương tác đa chiều.

Đồng thời, cần phân định rõ đối tượng đặc thù và cá thể hóa nội dung phổ biến. Bên cạnh đó, bổ sung các tiêu chí định lượng để xác định đối tượng đặc thù theo vùng miền, độ tuổi và lĩnh vực sinh kế.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị khắc phục những bất cập về nguồn lực và vị thế của Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật. Chủ tịch Quốc hội cho biết, trong phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa qua, Chính phủ cũng thống nhất mô hình Hội đồng ở cấp Trung ương và cấp tỉnh. Còn ở cấp xã, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật do Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần đẩy mạnh xã hội hóa, tạo cơ chế khuyến khích thực chất thay vì chỉ kêu gọi chung chung. Theo đó, cần luật hóa các chính sách ưu đãi như miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp; ưu đãi về tiếp cận đất đai, tín dụng đối với các tổ chức, doanh nghiệp tham gia công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Bên cạnh đó, cần quy định rõ trách nhiệm xã hội của đội ngũ luật sư.

Một vấn đề nữa là cần tích hợp giáo dục pháp luật trong nhà trường, chuyển từ cách truyền đạt nặng về lý thuyết sang giáo dục thông qua trải nghiệm hành vi.

Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là vấn đề hết sức quan trọng. Giáo dục pháp luật cho học sinh là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội. Trong đó, gia đình là quan trọng trước hết, sau đó đến xã hội rồi mới đến nhà trường.

"Vì vậy, Luật sửa đổi cần bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ với Luật Giáo dục đã được Quốc hội sửa đổi, theo hướng quy định việc đổi mới phương thức giáo dục pháp luật bằng các hình thức trực quan, trải nghiệm hành vi, như phiên tòa giả định, các tình huống tranh biện trong nhà trường hoặc phân tích các hành vi ứng xử trên mạng xã hội. Giáo dục thông qua trải nghiệm hành vi có hiệu quả hơn nhiều so với chỉ học lý thuyết, bởi học sinh sẽ tiếp thu sâu hơn", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Bên cạnh đó, cần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, chuyển trọng tâm giáo dục từ việc nhấn mạnh hình phạt, chế tài xử lý vi phạm sang giáo dục đạo đức và văn hóa thượng tôn pháp luật ngay từ bậc mầm non, tiểu học, để hình thành phản xạ tự giác tuân thủ pháp luật.

"Sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật lần này không chỉ dừng ở việc sửa câu chữ hay bổ sung nhiệm vụ cho các cơ quan, mà cần tạo ra sự đổi mới về phương thức tiếp cận. Đó là chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, hỗ trợ người dân nâng cao năng lực tự bảo vệ mình bằng pháp luật. Nếu chúng ta xây dựng tốt luật này và tổ chức thực hiện tốt thì những đạo luật, nghị quyết mà Quốc hội ban hành sẽ thực sự được truyền tải đến người dân, doanh nghiệp và các đối tượng thụ hưởng", đồng chí Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.