Đưa pháp luật đến gần hơn với nhóm đối tượng yếu thế, đặc thù

Tiếp cận từ nhu cầu của từng nhóm đối tượng

Mới đây, chương trình tư vấn, phổ biến, giáo dục pháp luật do Văn phòng Luật sư Bùi Đình Ứng (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) phối hợp với Trường Luật và Khoa học Chính trị (Trường Đại học Ngoại thương) tổ chức tại Trại giam Hoàng Tiến, thành phố Hải Phòng, thu hút gần 1.000 phạm nhân tham gia.

Tại chương trình, các luật sư trực tiếp tư vấn những vấn đề liên quan đến điều kiện giảm thời hạn chấp hành án, tha tù trước thời hạn có điều kiện, quyền thừa kế, đất đai, nghĩa vụ dân sự; việc đăng ký kết hôn trong thời gian chấp hành án và chính sách vay vốn dành cho người đã chấp hành xong án phạt tù… Nội dung tư vấn gắn với những tình huống cụ thể, giúp phạm nhân hiểu rõ hơn quyền lợi, trách nhiệm và các thủ tục pháp lý cần thiết.

Đại diện Trại giam Hoàng Tiến cho biết, qua chương trình tuyên truyền, giáo dục pháp luật, phạm nhân nhận thức rõ hơn những quy định liên quan đến bản thân, yên tâm lao động, học tập, cải tạo và chuẩn bị hành trang tái hòa nhập cộng đồng. Đây cũng là một trong những biện pháp góp phần phòng ngừa tái phạm sau khi chấp hành xong án phạt tù.

Theo luật sư Bùi Đình Ứng, Trưởng Văn phòng Luật sư Bùi Đình Ứng, khoảng 10 năm qua, văn phòng thường xuyên tổ chức các chương trình tư vấn, tuyên truyền pháp luật tại trại giam. Mỗi đợt có khoảng 1.200-1.500 phạm nhân được tiếp cận kiến thức pháp luật và thông tin thiết thực về cuộc sống. Mục tiêu là giúp họ hiểu quy định, yên tâm cải tạo, có thêm hành trang để ổn định cuộc sống khi trở về.

Đối với người khuyết tật, việc phổ biến pháp luật cần có hình thức truyền đạt phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng nhóm. Tại phường Hà Đông, Chi hội Người khuyết tật liên phường Hà Đông tổ chức hội thi “Hiểu luật – an toàn số”. Chương trình tập trung trang bị kiến thức pháp luật số, kỹ năng sử dụng internet an toàn, nhận diện hành vi lừa đảo, bảo vệ dữ liệu cá nhân và phòng tránh bạo lực trên mạng. Qua các phần thi chào hỏi, kiến thức pháp luật số và tài năng, những quy định được chuyển tải bằng tình huống thực tế, hình thức sân khấu hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, giúp hội viên dễ tiếp nhận, ghi nhớ và vận dụng kiến thức khi sử dụng internet, mạng xã hội, chủ động bảo vệ thông tin cá nhân và quyền lợi của mình.

Đồng hành cùng chương trình, luật sư Nguyễn Ngọc Lan, Giám đốc Công ty Luật TNHH Luật sư Ngọc Lan và Cộng sự, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, thay vì đọc và phân tích điều luật theo cách truyền thống, việc lựa chọn những vụ việc, câu chuyện thực tế giúp người tham gia dễ hình dung và ghi nhớ. Điều quan trọng là hiểu được tinh thần của quy định và biết cách áp dụng vào cuộc sống.

Bên cạnh đó, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, phụ nữ bị bạo lực gia đình và nạn nhân mua bán người cũng cần được quan tâm trong hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật. Đây là những nhóm có thể gặp trở ngại về điều kiện kinh tế, khả năng tiếp cận thông tin hoặc tâm lý khi tìm kiếm sự hỗ trợ. Vì vậy, nội dung tuyên truyền cần gắn với những quyền cơ bản, chính sách bảo vệ và địa chỉ hỗ trợ mà họ có thể tìm đến khi cần thiết. Thông qua các buổi tư vấn tại cộng đồng, người dân được tìm hiểu về quyền được trợ giúp pháp lý, đối tượng được hưởng chính sách, địa chỉ liên hệ và thủ tục cần thiết. Đối với người có hoàn cảnh khó khăn, dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí có ý nghĩa thiết thực, góp phần bảo đảm quyền tiếp cận công lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.

Các chương trình tư vấn do Trường Đại học Ngoại thương phối hợp với luật sư thực hiện cũng hướng đến những vấn đề gần gũi với đời sống như quyền lợi người lao động làm thêm, quyền của lao động nữ tại các khu công nghiệp, an toàn trên không gian mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và phòng ngừa rủi ro trong hợp đồng cho vay tiêu dùng. Theo PGS.TS Ngô Quốc Chiến, Trưởng khoa Luật, Trường Luật và Khoa học Chính trị (Trường Đại học Ngoại thương), các chương trình tư vấn chú trọng giúp người dân nhận diện nguy cơ, phòng ngừa rủi ro pháp lý trước khi xảy ra tranh chấp hoặc vi phạm.

Tư vấn sát thực tế, giúp người dân biết cách vận dụng pháp luật

Thực tế cho thấy, dù đã được phổ biến kiến thức, song nhiều người dân vẫn lúng túng khi vận dụng pháp luật để giải quyết vấn đề cụ thể của bản thân. Theo PGS.TS Ngô Quốc Chiến, có ba nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Trước hết, nội dung phổ biến pháp luật thường dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật có tính khái quát, trong khi vướng mắc của người dân lại gắn với từng sự việc, hoàn cảnh riêng. Vì vậy, dù họ đã được nghe giới thiệu về một điều luật rồi nhưng khi gặp một vấn đề pháp lý cụ thể thì họ không biết phải giải quyết như thế nào.

Bên cạnh đó, ngôn ngữ pháp lý có những điểm khác biệt với ngôn ngữ giao tiếp thông thường. Một số thuật ngữ quen thuộc trong đời sống có thể mang nội hàm pháp lý riêng, khiến người dân hiểu chưa đầy đủ.

Từ thực tế trên, PGS.TS Ngô Quốc Chiến cho rằng, hoạt động tư vấn cần xuất phát từ nhu cầu của người dân, tập trung giải quyết những vấn đề họ đang gặp phải. Qua mỗi chương trình, người được tư vấn cần hiểu rõ tình huống, xác định hướng xử lý và biết cách tìm kiếm hỗ trợ pháp lý khi cần thiết.

Cùng với yêu cầu đổi mới cách truyền đạt, việc tạo niềm tin để người dân chủ động tìm đến các dịch vụ tư vấn, trợ giúp pháp lý cũng rất quan trọng. Luật sư Bùi Đình Ứng cho rằng, một trở ngại trong hoạt động tư vấn miễn phí là tâm lý e ngại của người dân. Có người cho rằng, dịch vụ miễn phí khó bảo đảm chất lượng, có người chưa sẵn sàng chia sẻ đầy đủ thông tin, nhất là với những vụ việc liên quan đến bạo lực gia đình.

“Dù tư vấn miễn phí hay có thu phí, chất lượng công việc đều phải được bảo đảm bằng lương tâm, trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp. Do đó, người dân hãy tin tưởng các luật sư và nhân viên trợ giúp pháp lý để chia sẻ trung thực hoàn cảnh, sự việc, giúp luật sư đánh giá đúng vấn đề và đưa ra hướng tư vấn phù hợp”, luật sư Bùi Đình Ứng đánh giá.

Để nâng cao hiệu quả, PGS.TS Ngô Quốc Chiến cho rằng cần có sự phối hợp giữa luật sư, cơ sở đào tạo luật và chính quyền địa phương. Các trường đại học có đội ngũ giảng viên, sinh viên và nguồn lực chuyên môn; luật sư có kinh nghiệm giải quyết vấn đề pháp lý; chính quyền địa phương nắm bắt nhu cầu, hoàn cảnh của người dân. Sự kết nối này giúp hoạt động tư vấn đúng đối tượng, sát với những vấn đề phát sinh trong đời sống.

Theo đó, hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật cần được đánh giá qua mức độ hiểu biết và sự thay đổi hành vi của người được tư vấn. Người dân cần hiểu vấn đề mình gặp phải, biết những việc cần thực hiện tiếp theo và vận dụng kiến thức để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. Quan trọng hơn, mỗi người cần hình thành thói quen quản trị rủi ro pháp lý khi phát sinh vướng mắc.