Đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào cuộc sống:Giải bài toán nguồn nhân lực chất lượng cao cho FDI thế hệ mới

Trong bối cảnh đó, chất lượng nguồn nhân lực, năng lực khoa học, công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của mỗi địa phương.

Với lợi thế là trung tâm lớn về đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo của cả nước, thành phố Hà Nội đang đứng trước yêu cầu vừa thu hút dòng vốn FDI (vốn đầu tư nước ngoài) chất lượng cao, vừa trở thành trung tâm đào tạo nguồn nhân lực cho Vùng Thủ đô và cả nước.

“Hạ tầng mềm” quyết định sức cạnh tranh

Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Nếu như trước đây, trọng tâm chủ yếu là thu hút nguồn vốn FDI thì nay chuyển sang thu hút có chọn lọc, lấy chất lượng, hiệu quả, trình độ công nghệ, khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và hiệu quả lan tỏa đối với nền kinh tế làm tiêu chí chủ yếu. Đồng thời, chính sách ưu đãi cũng chuyển từ hỗ trợ theo đầu vào sang gắn với kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư. Điều đó đồng nghĩa, cuộc cạnh tranh thu hút FDI giữa các địa phương không còn dựa chủ yếu vào ưu đãi, mà là cuộc đua về chất lượng phát triển.

Trong bối cảnh đó, Hà Nội đứng trước cả cơ hội và yêu cầu tái định vị lợi thế cạnh tranh. Là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là trung tâm lớn về giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Thủ đô hội tụ hệ thống các trường đại học, học viện, viện nghiên cứu, đội ngũ đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia, kỹ sư cùng mạng lưới doanh nghiệp công nghệ ngày càng phát triển. Hà Nội có khả năng hội tụ đầy đủ các cấu phần của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, từ đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học, thử nghiệm công nghệ, phát triển doanh nghiệp đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Thành phố đã chủ động triển khai các chủ trương của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số

57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Luật Thủ đô năm 2026 và các định hướng lớn trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Đây là nền tảng quan trọng để Hà Nội chuyển từ lợi thế truyền thống sang lợi thế cạnh tranh dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo.

Thực tế những năm gần đây cho thấy, chiến lược chuyển hướng thu hút FDI theo chiều sâu đang phát huy hiệu quả, dòng vốn đầu tư đang dịch chuyển mạnh vào các lĩnh vực công nghệ cao, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), chuyển đổi số và năng lượng xanh. Hà Nội liên tục nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút đầu tư nước ngoài. Năm 2025, thành phố thu hút khoảng 4,365 tỷ USD vốn FDI; riêng 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 3,2 tỷ USD. Lũy kế đến giữa tháng 6-2026, Hà Nội có hơn 9.200 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký trên 74,6 tỷ USD. Những tín hiệu tích cực tiếp tục được củng cố tại Hội nghị công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và Xúc tiến đầu tư năm 2026 khi nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như NVIDIA, Samsung, FPT, CMC cùng nhiều đối tác quốc tế bày tỏ sự quan tâm, cam kết đồng hành với Hà Nội.

Từ nhận thức đó, Hà Nội xác định nguồn nhân lực chất lượng cao là lợi thế cạnh tranh cốt lõi, là “hạ tầng mềm” quyết định khả năng thu hút FDI thế hệ mới. Tại Hội nghị triển khai Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW vào sáng 30-6 mới đây, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, trong cạnh tranh thu hút FDI hiện nay, chất lượng nguồn nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đã trở thành yếu tố quan trọng song hành với các lợi thế truyền thống về chi phí hay ưu đãi đầu tư.

Theo TS Nguyễn Minh Phong, Thành viên Hội đồng Tư vấn kinh tế - Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, việc triển khai Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi Hà Nội là địa phương tập trung nhiều dự án lớn, thể chế tài chính và nhiều doanh nghiệp có nhu cầu thu hút vốn đầu tư. Tuy nhiên, lợi thế sẵn có sẽ chỉ phát huy hiệu quả khi được tiếp tục nâng cấp để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới. Theo đó, Hà Nội cần chuẩn bị đội ngũ nhân lực có trình độ cao hơn trong các lĩnh vực như: Công nghệ bán dẫn, các thể chế tài chính quốc tế, quản trị dòng vốn theo chuẩn mực quốc tế và những ngành công nghệ chiến lược khác. Đây chính là những lĩnh vực sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của Thủ đô trong thu hút FDI thế hệ mới.

TS Nguyễn Minh Phong lưu ý, mục tiêu phát triển nhân lực chất lượng cao không chỉ phục vụ phát triển của riêng địa phương, Hà Nội còn mang trên mình sứ mệnh trở thành trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Vùng Thủ đô, khu vực phía Bắc và cả nước. Vì vậy, công tác đào tạo cần đi trước một bước, đón đầu nhu cầu nhân lực của các ngành, lĩnh vực công nghệ cao trong tương lai.

Rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thị trường

Bên cạnh những lợi thế nổi trội, thành phố Hà Nội vẫn đứng trước bài toán lớn về khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Theo đánh giá của thành phố, nhiều doanh nghiệp FDI trong các lĩnh vực công nghệ cao, R&D và chuyển đổi số vẫn phải đào tạo lại lao động sau tuyển dụng. Trong khi đó, sự liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp dù đã được hình thành nhưng chưa thực sự trở thành cơ chế phối hợp thường xuyên, khiến lợi thế về quy mô đào tạo chưa được chuyển hóa đầy đủ thành năng lực cạnh tranh trong thu hút đầu tư.

Theo Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao không còn là nhiệm vụ riêng của ngành Giáo dục hay khoa học, công nghệ, mà phải trở thành chiến lược phát triển của toàn thành phố, đặt trong mối liên kết chặt chẽ giữa đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp và thu hút đầu tư chất lượng cao.

Theo định hướng này, thành phố Hà Nội đang từng bước chuyển đổi tư duy đào tạo từ “đào tạo những gì mình có” sang “đào tạo những gì doanh nghiệp cần”. Đối với các lĩnh vực mũi nhọn như: Trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, dữ liệu lớn, an ninh mạng, công nghệ sinh học, công nghệ xanh và chuyển đổi số, thành phố sẽ tiệm cận chuẩn quốc tế và gắn chặt với nhu cầu của thị trường lao động.

Xác định nguồn nhân lực chất lượng cao chỉ có thể phát triển bền vững khi được đặt trong một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động và có khả năng kết nối quốc tế, thành phố Hà Nội tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù theo Luật Thủ đô năm 2026 để thu hút, trọng dụng và phát triển đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư, nhà quản lý, sinh viên xuất sắc và lao động kỹ thuật cao trong các ngành, lĩnh vực trọng điểm; tạo điều kiện để người lao động có cơ hội học tập suốt đời, cập nhật tri thức và thích ứng nhanh với yêu cầu của nền kinh tế số…

TS Nguyễn Minh Phong cho rằng, để giải quyết bài toán nhân lực chất lượng cao, điều quan trọng là hình thành mối liên kết bền chặt giữa 3 nhà - “Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp”. Mô hình này hỗ trợ trực tiếp cho nhu cầu của doanh nghiệp và giúp các cơ sở đào tạo bám sát yêu cầu của đơn vị sử dụng lao động, rút ngắn thời gian đào tạo để nguồn nhân lực nhanh chóng tham gia thị trường lao động. Đồng thời, việc thiết lập mối liên kết này còn góp phần giảm chi phí xã hội, nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

“Hà Nội hiện đã có nền tảng khá tốt với hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu và các cơ sở khoa học, công nghệ. Điều tiên quyết là các cơ sở đào tạo cần chủ động đổi mới chương trình, phương thức đào tạo để theo kịp xu hướng công nghệ mới; đồng thời doanh nghiệp cần công khai nhu cầu nhân lực để hình thành các “đơn đặt hàng” đào tạo cụ thể. Sự kết nối giữa nhu cầu của doanh nghiệp và năng lực của các cơ sở đào tạo sẽ tạo ra nguồn nhân lực phù hợp hơn với yêu cầu của thị trường”, TS Nguyễn Minh Phong chia sẻ.

Bên cạnh đào tạo nguồn nhân lực mới, việc nâng cao chất lượng lực lượng lao động đang làm việc trong các doanh nghiệp FDI cũng cần được quan tâm. Thay vì đào tạo lại từ đầu, nhiệm vụ đặt ra là cập nhật kiến thức, nâng cấp kỹ năng để người lao động thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Những lao động đã có kinh nghiệm và tác phong làm việc trong môi trường quốc tế sẽ có nhiều lợi thế nếu tiếp tục được doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo bồi dưỡng theo các tiêu chuẩn mới...

Tựu trung lại, việc giải bài toán nguồn nhân lực chất lượng cao đóng vai trò cấp thiết trong xây dựng Thủ đô trở thành trung tâm hội tụ nhân tài, công nghệ và đổi mới sáng tạo của cả nước. Khi cơ sở đào tạo, nghiên cứu và doanh nghiệp được kết nối trong một hệ sinh thái thống nhất, nguồn nhân lực sẽ trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo nền tảng để Hà Nội bứt phá trong thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới và đóng góp vào mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước.