Đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm ra đồng ruộng

Chính sách, công nghệ phải cùng hướng về thực tiễn

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị cho rằng, mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào đất đai, lao động, vật tư đầu vào và mở rộng sản lượng đang dần tới giới hạn. Trong khi đó, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh, suy giảm tài nguyên, yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải đặt ra những yêu cầu mới.

Theo Thứ trưởng, nông nghiệp không chỉ cần “làm nhiều hơn” mà phải “làm tốt hơn và tạo ra giá trị cao hơn”. Muốn vậy, khoa học, công nghệ phải giải quyết được những bài toán cụ thể của sản xuất và thị trường.

Một kết quả nghiên cứu chỉ thực sự có giá trị khi có thể đến với đồng ruộng, trang trại, nhà máy, giúp người sản xuất giảm chi phí, tăng năng suất, nâng chất lượng và giảm rủi ro.

Thứ trưởng cũng đặt vấn đề về khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và sản xuất. Theo đó, cần chuyển từ nghiên cứu theo khả năng sang nghiên cứu theo nhu cầu, đặt hàng của thực tiễn; từ những nghiên cứu riêng lẻ sang các chương trình lớn, liên ngành; từ kết quả trong phòng thí nghiệm đến thử nghiệm, hoàn thiện, thương mại hóa và nhân rộng.

Trong quá trình này, Nhà nước tạo hành lang cho thử nghiệm và chuyển giao; nhà khoa học giải quyết bài toán công nghệ; doanh nghiệp đầu tư, tổ chức sản xuất và đưa sản phẩm ra thị trường; người nông dân tham gia ngay từ đầu và là người trực tiếp hưởng lợi.

Cùng nhìn từ yêu cầu thực tiễn, GS.TS. Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho rằng, nông nghiệp hiện nay phải đồng thời bảo đảm lương thực, nâng cao thu nhập cho người sản xuất, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ tài nguyên và sức khỏe cộng đồng.

Theo GS.TS. Nguyễn Thị Lan, một công nghệ chỉ tạo ra tác động rộng lớn khi đi cùng chính sách phù hợp và khả năng đưa tri thức vào thực tiễn. Vì vậy, bên cạnh câu hỏi công nghệ làm được gì, cần đặt ra câu hỏi ai có thể sử dụng, với chi phí nào và mang lại lợi ích gì.

Người nông dân cũng cần được tham gia vào quá trình tìm kiếm và đánh giá giải pháp. Đây là cách để khoa học không dừng lại ở phòng thí nghiệm, mà thực sự trở thành một phần của sản xuất.

Từ công nghệ nano đến những bài toán ngành Nông nghiệp

Một trong những tham luận đáng chú ý tại phiên toàn thể là phần trình bày của GS. Jangho Kim, Đại học Quốc gia Chonnam, Hàn Quốc về các công nghệ mới cho nông nghiệp, trong đó có công nghệ nano.

Tham luận giới thiệu nhiều hướng ứng dụng micro và nano. Hạt nano gelatin được nghiên cứu làm nền vận chuyển thuốc bảo vệ thực vật, giúp thuốc bám tốt hơn trên lá và kiểm soát việc giải phóng hoạt chất. Công nghệ này cũng được thử nghiệm trên đồng ruộng, kết hợp với thiết bị bay không người lái.

Vật liệu nano còn được nghiên cứu để hỗ trợ cây trồng phát triển, tác động đến rễ và một số quá trình sinh học. Trong bảo quản, vật liệu nano có thể dùng để tạo màng đóng gói, kiểm soát nấm mốc, giảm hao hụt và kéo dài thời gian bảo quản nông sản.

Bên cạnh hiệu quả, các nghiên cứu cũng quan tâm đến độc tính và tác động của nano với môi trường. Việc kiểm soát giải phóng hoạt chất được xem là hướng để hạn chế thất thoát.

Từ cây trồng, công nghệ nano đang mở rộng sang thủy sản. PGS.TS. Trương Đình Hoài, Phó Trưởng khoa Thủy sản, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết, nhóm nghiên cứu tập trung vào giám sát dịch bệnh và môi trường nuôi. Thay vì chờ dịch xảy ra mới xử lý, nhóm hướng tới phát hiện sớm nguy cơ, từ đó giúp người nuôi chủ động phòng ngừa, giảm thiệt hại, tăng tỷ lệ sống và hạn chế dùng hóa chất, kháng sinh.

Ông cho rằng, đây là vấn đề đặc biệt quan trọng khi các mô hình nuôi ngày càng đa dạng, từ nuôi biển, nuôi nước ngọt đến các mô hình nuôi khác nhau. Việc quản lý vì thế phải dựa trên giám sát nguy cơ và điều kiện thực tế của từng mô hình.

Đáng chú ý, theo PGS.TS. Trương Đình Hoài, công nghệ nano cũng đang được nghiên cứu theo hướng xử lý môi trường và hỗ trợ điều trị bệnh thủy sản. Các vật liệu nano có thể được sử dụng để xử lý nước, diệt khuẩn trong môi trường ao nuôi. Một hướng khác là kết hợp vật liệu nano với thuốc để tăng khả năng đưa thuốc vào cơ thể vật nuôi, hỗ trợ hấp thu và điều trị một số bệnh nhiễm khuẩn, ký sinh trùng.

“Không chỉ trong cây trồng, nano cũng đang được ứng dụng rộng rãi trong thủy sản”, ông Hoài chia sẻ.

Theo ông Hoài, việc nghiên cứu sản phẩm nano hướng tới tăng độ an toàn và giảm tác động đến môi trường so với một số hóa chất dùng trong nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, công nghệ chỉ có ý nghĩa khi giải quyết được vấn đề cụ thể của người nuôi. Với nuôi biển, bên cạnh công nghệ còn cần quan tâm đến hệ thống lồng, lưới và nguồn nhân lực để thích ứng với điều kiện ngoài biển.

Từ đó, để công nghệ đi vào sản xuất, cần tính đến chi phí, thử nghiệm, độ an toàn, khả năng tiếp cận và thương mại hóa. Đây cũng là điểm chung tại AgriVision 2026: khoa học phải gắn với sản xuất, công nghệ phải gặp doanh nghiệp và chính sách phải tạo điều kiện cho kết quả nghiên cứu được ứng dụng. Giá trị cuối cùng nằm ở những giải pháp đến được với người sản xuất.