Dữ liệu địa điểm - Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam

Đây là chủ đề hội thảo “Quản lý dữ liệu địa điểm - Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam” do Hiệp hội Dữ liệu quốc gia (NDA) phối hợp với Mạng lưới Chuyên gia dữ liệu toàn cầu (VDEN) tổ chức hôm nay 10-8 tại Hà Nội.

Dữ liệu địa điểm là nền tảng cốt lõi

Với kinh nghiệm hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực dữ liệu tại Thụy Sĩ, Tiến sỹ Lưu Vĩnh Toàn, Mạng lưới Chuyên gia dữ liệu toàn cầu (VDEN), Giám đốc phân tích kỹ thuật UBS Group (Thụy Sĩ), đã chia sẻ về mô hình quản lý địa chỉ ưu việt của quốc gia này nhằm hỗ trợ chuyển đổi số. Địa chỉ tại Thụy Sĩ được tinh gọn hóa qua 4 thành phần chính, trong đó mã bưu chính (postcode) đóng vai trò then chốt giúp định danh bang và đô thị một cách nhanh chóng.

Hệ thống dữ liệu được tổ chức phân cấp chặt chẽ, lấy "lối vào chính" của tòa nhà làm định danh duy nhất để quản lý bưu chính và phát triển kinh tế. Toàn bộ cơ sở dữ liệu với hơn 3,3 triệu bản ghi hiện được công khai dưới dạng dữ liệu mở, hỗ trợ đa ngôn ngữ và sử dụng hệ tọa độ riêng biệt. Hệ tọa độ này giúp tránh nhầm lẫn kinh - vĩ độ thông thường bằng cách sử dụng các trục số dương cố định với đơn vị tính bằng mét, cho phép tính toán khoảng cách và vị trí địa lý một cách chính xác, thuận tiện.

Hệ thống địa chỉ Thụy Sĩ được tối giản hóa trong bốn thành phần chính dựa trên hệ tọa độ riêng biệt nhằm bảo đảm độ chính xác cao và tránh nhầm lẫn. Thay vì đánh số ngõ ngách, Thụy Sĩ đặt tên cho mọi đường nhỏ hoặc quản lý theo dải số nhà, đồng thời sử dụng hậu tố (A, B, C) cho công trình mới và tích hợp số tầng vào số nhà để đơn giản hóa tra cứu.

Cơ sở dữ liệu này liên thông chặt chẽ với dữ liệu xây dựng do các cơ quan có thẩm quyền vận hành. Trong đó, chính quyền địa phương định danh thực địa; tổng cục thống kê lưu trữ trung tâm; cơ quan địa hình chuẩn hóa dữ liệu không gian và Bưu chính Thụy Sĩ chịu trách nhiệm duy trì, xác thực dữ liệu thực tế hằng ngày qua hệ thống API. Sự phối hợp này tạo nên một hệ sinh thái dữ liệu mở, giúp doanh nghiệp dễ dàng khai thác các giá trị gia tăng từ thông tin địa chỉ.

Dữ liệu địa chỉ tại Thụy Sĩ là nền tảng cốt lõi để xây dựng hàng trăm lớp thông tin giá trị gia tăng như quy hoạch, môi trường và năng lượng. Trong hệ sinh thái này, Nhà nước cung cấp tầng dữ liệu gốc, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp như Bưu chính Thụy Sĩ, phát triển các tầng dịch vụ, quảng bá và giao dịch chuyên sâu…

Cũng theo TS Lưu Vĩnh Toàn, Thụy Sĩ coi địa chỉ là hạ tầng nền tảng của quốc gia số. Họ chịu trách nhiệm chuẩn hóa, định danh, gắn tọa độ, cập nhật liên tục và mở ra để toàn bộ xã hội tái sử dụng. Cách quản lý cơ sở dữ liệu này theo mô hình liên bang nhưng vẫn được chuẩn hóa. Mỗi liên bang và địa phương chịu trách nhiệm cập nhật cơ sở dữ liệu đó, nhưng được chuẩn hóa ở cấp quốc gia. Giá trị lớn nhất của dữ liệu địa chỉ nằm ở khái niệm đồ họa không gian và có thể liên kết các thực thể với nhau qua những ID để kết nối các thực thể trong hệ sinh thái dữ liệu một cách thống nhất. Cơ sở dữ liệu này hỗ trợ cho các ngành kinh tế với quy mô đem lại giá trị cao mỗi năm trong các lĩnh vực như logistics, bất động sản, xây dựng, quy hoạch hay năng lượng.

Dữ liệu địa điểm và bài học cho Việt Nam

Thông tin từ Hiệp hội Dữ liệu quốc gia (NDA), nhiều quốc gia trên thế giới như Thụy Sĩ, Singapore, Anh, Phần Lan, Hàn Quốc và Australia đã đầu tư xây dựng hệ thống địa điểm quốc gia theo các chuẩn thống nhất, gắn với dữ liệu không gian, bản đồ số và hạ tầng chia sẻ dữ liệu. Đây là những kinh nghiệm rất đáng tham khảo để Việt Nam xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện thực tiễn, đồng thời đáp ứng yêu cầu triển khai Luật Dữ liệu và thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp dữ liệu.

Theo ông Nguyễn Hồng Sơn, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Dữ liệu quốc gia (NDA), theo cách hiểu về địa lý, địa điểm được sử dụng để xác định một điểm hoặc một khu vực trên bề mặt Trái đất. Nhưng dưới góc nhìn dữ liệu, đằng sau một địa điểm có thể là một con người, một thửa đất, một doanh nghiệp hay một công trình.

Khi địa điểm được chuẩn hóa, định danh và kết nối, nó trở thành điểm kết nối của rất nhiều hoạt động trong nền kinh tế số, giúp logistics tối ưu vận hành, cơ quan nhà nước liên thông dữ liệu dân cư, đất đai, nhà ở và dịch vụ công, đồng thời cung cấp dữ liệu chính xác để trí tuệ nhân tạo (AI) hiểu và tương tác với thế giới thực. Do vậy, “dữ liệu địa điểm” không đơn thuần là một loại dữ liệu mà là một lớp hạ tầng của nền kinh tế số.

“Muốn dữ liệu trở thành một nguồn lực phát triển mới, trước hết chúng ta phải làm cho dữ liệu có khả năng tìm thấy nhau, hiểu được nhau và kết nối được với nhau. Và dữ liệu địa điểm là một trong những điểm bắt đầu quan trọng của hành trình đó”, ông Nguyễn Hồng Sơn nói.

Chia sẻ tại hội thảo, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia, Phó Chủ tịch NDA, trong kỷ nguyên số, dữ liệu đã trở thành nguồn lực chiến lược của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, để dữ liệu thực sự phát huy giá trị và có thể được chia sẻ, kết nối, phân tích và ứng dụng rộng rãi, điều kiện tiên quyết là phải có hạ tầng dữ liệu đồng bộ, tin cậy và có khả năng liên thông. Và trong hệ thống đó, dữ liệu địa điểm là một thành phần nền tảng.

Địa điểm không chỉ là thông tin phục vụ xác định vị trí địa lý, mà còn là điểm kết nối giữa con người, tổ chức, tài sản, công trình, doanh nghiệp và các hoạt động kinh tế xã hội. Một hệ thống địa điểm được chuẩn hóa sẽ tạo nền tảng cho chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước, thúc đẩy thương mại điện tử, logistics, quy hoạch đô thị, quản lý đất đai, quản lý xây dựng, ứng cứu khẩn cấp, cung cấp dịch vụ công và phát triển các ứng dụng trí tuệ nhân tạo dựa trên dữ liệu.

Cũng theo chuyên gia, tại Việt Nam, việc Quốc hội ban hành Luật Dữ liệu đã mở ra một giai đoạn phát triển mới trong xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia. Điều này đòi hỏi chúng ta không chỉ quan tâm đến việc thu thập dữ liệu mà còn phải xây dựng các bộ dữ liệu nền, các tiêu chuẩn và cơ chế quản trị để bảo đảm dữ liệu có thể được kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, dữ liệu địa điểm cần được nhìn nhận như một hạ tầng dữ liệu chiến lược, có vai trò tương tự như dữ liệu dân cư, dữ liệu doanh nghiệp, dữ liệu đất đai hay dữ liệu bản đồ nền.