Du lịch xanh: Từ hành trình đến chiến lược điểm đến

Sau một hành trình hữu nghị

Sáng 7-11, từ khu vực đền Bà Kiệu, gần 400 đại biểu, bạn bè quốc tế và người dân cùng đạp xe quanh hồ Hoàn Kiếm trong “Hành trình xe đạp hữu nghị vì Hà Nội xanh” lần thứ sáu. Những vòng xe qua các tuyến phố mang dấu ấn lịch sử gửi đi thông điệp bảo vệ môi trường, xây dựng Thủ đô xanh, sạch, đẹp và thân thiện.

Một vòng đạp xe có thể làm người tham gia chậm lại để ngắm những dãy nhà, con phố. Nhưng sau hành trình ấy, du khách có dễ dàng chọn xe đạp cho chuyến tham quan của mình?

Để lựa chọn ấy trở nên thuận tiện, cần có tuyến đi an toàn, nơi dừng nghỉ và kết nối với các điểm tham quan. Một phương tiện thân thiện với môi trường chỉ là khởi đầu; phần còn lại nằm ở cách tổ chức chuyến đi.

Ở ngoại thành, câu chuyện được mở ra từ những trải nghiệm gắn với đời sống cộng đồng. Tại bản Miền, dưới chân núi Ba Vì, du khách có thể tìm hiểu nghề thuốc nam của người Dao Quần Chẹt và trải nghiệm tắm lá thuốc.

Nhưng nghề truyền thống và cảnh quan mới là nền tảng để phát triển sản phẩm. Một mô hình xanh còn cần được xem xét qua cách sử dụng tài nguyên, xử lý chất thải và chia sẻ lợi ích với người dân. Không thể lấy màu xanh của cây cối thay cho toàn bộ kết quả bảo vệ môi trường.

Ưu đãi phải tìm đúng giá trị

Tại phiên thảo luận ở hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển du lịch, đại biểu Trần Văn Lâm (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Bắc Ninh) đặt vấn đề về tiêu chí khuyến khích không gian xanh. Đại biểu đề nghị cân nhắc việc chỉ áp dụng hỗ trợ tiền thuê đất cho phần cảnh quan của khách sạn nghỉ dưỡng từ bốn sao trở lên, bởi hạng sao chưa trực tiếp phản ánh hiệu quả bảo vệ môi trường.

“Việc đăng ký xếp hạng sao là tự nguyện, hạng sao chủ yếu phản ánh chất plượng cơ sở, chất lượng dịch vụ, chưa phải là tiêu chí trực tiếp đánh giá hiệu quả bảo vệ môi trường. Trong khi đó, nhiều cơ sở du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng quy mô nhỏ và vừa cũng có thể bảo vệ được cảnh quan môi trường tốt mà không thuộc đối tượng được hưởng chính sách”, đại biểu Trần Văn Lâm nêu quan điểm.

Đại biểu cũng đề nghị tăng công cụ hỗ trợ hạ tầng, đào tạo, đổi mới công nghệ và chuyển đổi xanh, thay vì coi giảm thuế thu nhập doanh nghiệp là phương thức ưu đãi chủ yếu. Đây là hướng hỗ trợ đi vào năng lực hoạt động, không chỉ giảm nghĩa vụ tài chính.

Ở góc độ lựa chọn dự án, đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau) đề nghị kết hợp quy mô với chất lượng sản phẩm, năng suất, hiệu quả sử dụng tài nguyên và liên kết cộng đồng.

Từ đề nghị ấy, cơ chế khuyến khích du lịch xanh cho Hà Nội nên hướng vào kết quả có thể kiểm chứng. Chẳng hạn, cơ sở giảm được bao nhiêu nước, điện trên mỗi lượt khách; rác được phân loại và chuyển đi đâu; sản phẩm địa phương được mua với giá trị nào.

Việc xây dựng thước đo “du lịch xanh” cũng cần phù hợp với điều kiện thực tế. Hộ kinh doanh nhỏ không thể bị đặt trước một bộ hồ sơ phức tạp đến mức chi phí chứng minh lớn hơn lợi ích nhận được.

Đại biểu Đặng Ngọc Huy (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi) phân tích, hiệu quả của một dự án không hoàn toàn đồng nhất với sức cạnh tranh của cả điểm đến. Nếu khách chủ yếu sử dụng dịch vụ bên trong một khu nghỉ dưỡng, tác động lan tỏa ra cộng đồng có thể hạn chế. Từ đó, đại biểu đề nghị tính cả liên kết địa phương, thu nhập người dân và chi phí môi trường khi xét hỗ trợ.

Điểm đáng chú ý trong các đề nghị là sự dịch chuyển từ quy mô sang hiệu quả. Dự án đầu tư bao nhiêu vốn, có diện tích bao lớn vẫn cần được xem xét, nhưng chưa đủ để trả lời cơ sở ấy sử dụng tài nguyên ra sao và đóng góp gì cho địa phương.

Với Hà Nội, hướng tiếp cận này gợi yêu cầu đánh giá cả những mô hình nhỏ. Chính sách cần ghi nhận được nỗ lực cải thiện môi trường, đồng thời có căn cứ kiểm tra, tránh hỗ trợ chỉ dựa trên tên gọi “sinh thái” hay hình ảnh cảnh quan.

Cơ chế riêng phải nối được với lợi ích chung

Các cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển du lịch có thể mở ra cơ hội cho Hà Nội. Những cơ hội ấy không chỉ là tìm thêm dự án được hưởng ưu đãi, mà quan trọng hơn là chuẩn bị cách chuyển hỗ trợ thành những thay đổi trong hành trình.

Với khu vực nội đô, có thể chọn một tuyến hoặc một cụm điểm đến để tổ chức đồng bộ phương tiện tiếp cận, điểm đón trả, nơi nghỉ chân, nước uống, thu gom chất thải và thông tin cho du khách. Với khu vực di sản, cần ưu tiên giải pháp phù hợp với không gian hiện hữu. Ở ngoại thành, cần gắn dịch vụ với khả năng cung cấp nước, xử lý nước thải và sinh hoạt cộng đồng.

Cách làm theo tuyến giúp tránh tình trạng mỗi cơ sở đầu tư một phần nhưng toàn hành trình vẫn bất tiện. Hạ tầng dùng chung nên được xác định rõ phần Nhà nước bảo đảm; doanh nghiệp và hộ dân chịu trách nhiệm dịch vụ mình cung cấp.

Tiếp đó là chuẩn bị tiêu chí xanh “rõ và phù hợp quy mô”. Có thể theo dõi điện, nước trên mỗi lượt khách, cách xử lý chất thải, giá trị hàng địa phương được mua và việc làm ổn định. Cơ sở nhỏ cần phương pháp ghi nhận đơn giản, không phải một bộ hồ sơ vượt khả năng thực hiện.

Hỗ trợ cũng nên gắn với mức cải thiện so với chính cơ sở đó, thay vì chỉ căn cứ vào diện tích hay quy mô đầu tư. Người được hỗ trợ phải biết cam kết gì; cơ quan quản lý phải có căn cứ kiểm tra kết quả và yêu cầu khắc phục khi không đạt.

Cuối cùng, cộng đồng cần được tham gia từ lúc thiết kế dịch vụ. Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên) lưu ý khai thác du lịch gắn với văn hóa không có nghĩa văn hóa đương nhiên được bảo tồn. Đại biểu đề nghị có phương án bảo vệ không gian cộng đồng và cơ chế chia sẻ lợi ích thực chất.

“Nếu chỉ chú trọng khai thác mà không có cơ chế bảo vệ thì chính những giá trị tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến lại có nguy cơ bị mất đi”, đại biểu Nguyễn Văn Huy nhấn mạnh.

Với Hà Nội, điều đó gợi mở kết nối du lịch xanh với bảo tồn phố nghề, cảnh quan làng quê và sinh kế tại chỗ.

Những vòng xe bên hồ Gươm đã gửi đi một thông điệp. Để thông điệp ấy thành năng lực cạnh tranh của điểm đến, Hà Nội cần nối thông điệp với dịch vụ thường ngày và lợi ích người dân. Thước đo không chỉ là thêm bao nhiêu điểm đến mang tên xanh, mà là mỗi lượt khách tạo thêm giá trị ra sao với ít sức ép hơn lên tài nguyên và đời sống cộng đồng.