Du lịch trekking:Cần chuyên nghiệp hóa

Khoảng trống nguy hiểm

Tháng chín sắp đến kéo theo mùa hoa Chi Pâu nở rộ. Trên các hội nhóm mạng xã hội, những lời rủ nhau lên Tà Chì Nhù tháng chín đã bắt đầu rục rịch. Việt Nam có tới ba phần tư diện tích phần đất liền là đồi núi và dải miền núi phía Bắc chính là nơi thiên nhiên ban tặng những cung đường trekking tuyệt đẹp. Pu Ta Leng, Bạch Mộc Lương Tử, Ky Quan San, Lùng Cúng, Tà Chì Nhù là những cái tên đã trở thành “thánh địa” trong lòng người mê leo núi.

Giám đốc Công ty Mr Linh's Adventures Nguyễn Tuấn Linh đánh giá: “Việt Nam có tiềm năng rất lớn nhưng thị trường trekking hiện vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển chuyên nghiệp. Nhiều sản phẩm còn mang tính tự phát, thiếu tiêu chuẩn vận hành, thiếu quy trình an toàn và chưa được đầu tư bài bản về hướng dẫn viên, cứu hộ và quản trị rủi ro”.

Thông thường, lịch mùa trekking an toàn được truyền tai nhau từ tháng chín sau khi hết bão đến khoảng tháng tư năm sau. Tuy nhiên, thời tiết cực đoan hiện nay đã khiến khung thời gian vàng đó dần thu hẹp lại. Nhiều chuyên gia cho rằng, mùa trekking an toàn chỉ còn từ tháng mười đến cuối tháng ba.

Đáng lo hơn, môi trường mạng xã hội, nơi trào lưu trekking được nuôi dưỡng và lan tỏa cũng đang là mảnh đất màu mỡ cho những lời rủ rê thiếu trách nhiệm. Giám đốc Công ty TNHH Du lịch và Sự kiện Platinum Travel Đỗ Hữu Nam chỉ ra một thực tế nhức nhối: “Có những hội nhóm leo núi trên Facebook với hơn 200.000 thành viên đang cổ xúy mạnh mẽ cho văn hóa đi tự túc, không qua tour, không cần hướng dẫn viên. Trong đó, có không ít người tổ chức đi tự túc nhưng thực chất vẫn thu tiền mà không có giấy phép, bảo hiểm và quy trình xử lý rủi ro”. Trong khi đó, một doanh nghiệp du lịch chuyên nghiệp phải đầu tư cho khảo sát tuyến, đào tạo hướng dẫn viên, bảo hiểm, thiết bị, phương án cứu hộ, giấy phép và thuế.

Đây là khoảng trống lớn nhất của trekking Việt Nam - thị trường bùng nổ trong khi khung quản lý chưa theo kịp và doanh nghiệp du lịch bị cạnh tranh bởi tour tự phát không phép. Hậu quả của khoảng trống đó đã được đo bằng tính mạng, trong đó có câu chuyện về người đàn ông ở Hải Phòng bị đột quỵ khi đang chinh phục đỉnh Tà Chì Nhù. Được biết nạn nhân có tiền sử cao huyết áp, trekking dạng tự phát, người dẫn đoàn là dân bản địa, không được đào tạo sơ cứu. Tương tự, những vụ du khách tử vong ở Hoàng Ngưu Sơn (Khánh Hòa), Cúc Phương (Ninh Bình) hay sự cố mất tích ở Tam Đảo (Phú Thọ) gần đây..., tất cả đều có điểm chung là du lịch tự phát, thiếu người dẫn chuyên nghiệp, không có phương án xử lý khẩn cấp.

Cần chuẩn hóa quy trình

Tại Platinum Travel, mỗi du khách sẽ được sàng lọc sức khỏe trước chuyến đi, hướng dẫn viên bắt buộc học sơ cấp cứu..., có bảo hiểm 20-100 triệu đồng mỗi người và nếu thời tiết xấu, khách được yêu cầu dời lịch để đảm bảo an toàn. Đơn vị còn duy trì mạng lưới người dân bản địa tại các cung đường, hỏi thăm tình hình thực địa ít nhất một tuần trước mỗi chuyến. Còn tại Mr Linh's Adventures, quy trình bắt đầu trước khi có khách đặt tour với đội ngũ khảo sát tuyến nhiều lần, đánh giá từng khu vực nguy cơ sạt lở, lũ quét, xác định điểm thoát tuyến và phương án y tế khẩn cấp.

“Một chuyến trekking chuyên nghiệp không chỉ là đưa khách đi bộ trong rừng. Đó là cả một quy trình chuẩn bị, vận hành, giám sát và xử lý rủi ro”, ông Nguyễn Tuấn Linh cho biết.

Mới đây, theo đề nghị của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng như Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ) đã ban hành Quyết định số 1166/QĐ-BKHCN ngày 11-2-2026 về việc công bố Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14602:2026 - ISO 3021:2023 về Du lịch mạo hiểm - Hoạt động đi bộ đường dài và đi bộ đường dài mạo hiểm - Yêu cầu và khuyến nghị. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm chuẩn hóa hoạt động du lịch mạo hiểm.

Ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á (ATI) đánh giá: “Quyết định này ra đời đúng lúc nhu cầu trekking đang bùng nổ nhưng hoạt động thường mang tính tự phát. Tiêu chuẩn cung cấp thước đo rõ ràng về an toàn, quản lý rủi ro, năng lực hướng dẫn viên và quy trình tổ chức cho doanh nghiệp lữ hành. Việc tiếp thu chuẩn quốc tế ISO 3021:2023 còn giúp du lịch mạo hiểm Việt Nam tiệm cận mặt bằng thế giới, tăng uy tín và thu hút dòng khách quốc tế cao cấp, những người vốn rất khắt khe về cam kết an toàn”.

Quan trọng hơn, tiêu chuẩn này tháo gỡ một nút thắt kéo dài khi trước đây, nhiều địa phương chọn giải pháp cấm trekking vì thiếu căn cứ pháp lý để đánh giá mức độ an toàn. Khi đã có khung tiêu chuẩn rõ ràng, chính quyền có thể kiểm tra, cấp phép và giám sát thay vì cấm đoán cảm tính. Để tiêu chuẩn thực sự đi vào cuộc sống, ông Phạm Hải Quỳnh khuyến nghị, các địa phương cần phổ biến, tập huấn rộng rãi cho doanh nghiệp; khoanh vùng tuyến trekking an toàn và phân cấp độ mạo hiểm; nâng cao kỹ năng sơ cấp cứu và kiến thức địa hình cho đội ngũ hướng dẫn viên, porter. Có thể đưa người dân bản địa vào chuỗi cung ứng dịch vụ dẫn đường, vận chuyển, lưu trú để biến họ thành lực lượng bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Khi trekking được chuyên nghiệp hóa, Việt Nam hoàn toàn có thể thu phí dịch vụ cao hơn, kéo dài thời gian lưu trú của du khách và đóng góp xứng đáng hơn vào doanh thu ngành Du lịch.