Du lịch nghỉ lễ 2-9: Cẩn trọng với nguy cơ dị ứng, ngộ độc

Những “nguồn kích hoạt” khó lường

Cách đây 3 năm, đúng dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2-9, gia đình anh X.L. ở phường Việt Hưng (thành phố Hà Nội) háo hức lên đường về một vùng biển để tận hưởng kỳ nghỉ. Sau một ngày vui chơi, gia đình anh thưởng thức nhiều món hải sản và đặc sản địa phương, trong đó có cả hải sản làm gỏi.

Thế nhưng, chuyến đi nhanh chóng chuyển hướng ngoài dự tính khi anh L. xuất hiện đau bụng, tiêu chảy liên tục, có ngày đi ngoài tới 5-6 lần. Con trai anh cũng lần lượt có biểu hiện tiêu chảy, nôn… Thay vì những ngày nghỉ ngơi, vui chơi, cả gia đình rơi vào cảnh tá hỏa, buộc phải thu xếp trở về Hà Nội để đưa các thành viên đến bệnh viện điều trị.

Từ trường hợp thực tế này, các chuyên gia y tế lưu ý, những chuyến du lịch, đặc biệt trong kỳ nghỉ lễ có thể làm gia tăng nguy cơ gặp các vấn đề về dị ứng và ngộ độc thực phẩm khi cơ thể đồng thời phải thích nghi với môi trường, thời tiết và chế độ ăn uống khác biệt.

Với những gia đình chọn biển làm điểm đến, thưởng thức hải sản tươi sống là trải nghiệm không thể bỏ qua. Tuy nhiên, đây cũng là nguyên nhân hàng đầu gây ra các ca cấp cứu dị ứng trong các kỳ nghỉ lễ. Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, ngoài những trường hợp dị ứng hải sản do cơ địa (như dị ứng tôm, mực, bề bề từ trước), rất nhiều người chưa từng bị dị ứng vẫn có thể bị “ngộ độc” giống hệt dị ứng sau khi ăn hải sản ở các vùng biển.

“Nguyên nhân là do một số loại cá biển (như cá ngừ, cá thu, cá ngừ đại dương...), nếu không được bảo quản ở nhiệt độ đủ lạnh sẽ bị vi khuẩn phân hủy thịt cá, sinh ra hàm lượng histamin rất cao. Khi ăn vào, lượng histamin này ồ ạt hấp thu vào máu, gây ra biểu hiện ngứa ngáy dữ dội, đỏ bừng mặt, nổi mề đay, nôn mửa và đau bụng quặn thắt”, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Trường lưu ý.

Không chỉ hải sản, những món ăn đặc sản lạ miệng từ côn trùng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Bác sĩ Lý Công Hinh, Trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba cho biết, côn trùng là nhóm động vật không xương sống phân bố rộng rãi nhất trên thế giới. Tại Việt Nam, việc sử dụng côn trùng làm thức ăn đã có từ lâu và trở thành nét ẩm thực đặc trưng ở nhiều vùng miền. Không ít món ăn từ côn trùng còn được xem là đặc sản như châu chấu rang, bọ xít chiên, nhộng tằm, dế chiên giòn hay bọ cạp chiên.

Tuy nhiên, thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp ngộ độc sau khi sử dụng côn trùng và ấu trùng làm thực phẩm. Nguy cơ có thể đến từ vi khuẩn, ký sinh trùng, nấm độc hoặc hóa chất tồn dư trong môi trường sống của chúng. Một số côn trùng ngoài tự nhiên còn có thể tích tụ độc tố từ cây mà chúng ăn phải. Đáng chú ý, đã có trường hợp ngộ độc liên quan đến ấu trùng ve sầu nhiễm nấm độc Ophiocordyceps heteropoda cũng như các trường hợp ngộ độc sau khi ăn bọ xít đen chiên.

Rủi ro càng lớn khi người dân tự săn bắt côn trùng trong tự nhiên mà không có kiến thức nhận diện loài. Việc nhầm lẫn giữa côn trùng lành tính và loài chứa độc tố, sử dụng côn trùng đã chết, nhiễm nấm, bắt tại khu vực có thuốc bảo vệ thực vật hoặc ăn phải côn trùng từng tiếp xúc với cây độc đều có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng. Những độc tố này không phải lúc nào cũng bị phá hủy hoàn toàn qua cách chế biến thông thường.

Bên cạnh ngộ độc, dị ứng cũng là một mối nguy đáng kể. Protein trong côn trùng có cấu trúc tương tự một số loại hải sản như tôm, cua, nhuyễn thể, vì vậy những người có cơ địa mẫn cảm, đặc biệt người từng dị ứng hải sản, có thể xuất hiện phản ứng quá mẫn. Triệu chứng có thể chỉ là ngứa, nổi mề đay, đau bụng nhưng cũng có thể tiến triển thành khó thở, tụt huyết áp và sốc phản vệ.

Không chỉ thức ăn, sự thay đổi môi trường cũng có thể kích hoạt những phản ứng bất thường. Sau khi tắm biển dưới nắng gắt, việc lập tức bước vào căn phòng khách sạn có điều hòa lạnh sâu có thể khiến một số người xuất hiện mề đay do lạnh hoặc kích ứng da liên quan đến nóng, lạnh và sự thay đổi nhiệt độ đột ngột.

Ở chiều ngược lại, những chuyến đi lên vùng núi cao như Sa Pa, Hà Giang hay Mộc Châu lại đặt du khách trước một hệ tác nhân khác. Tiến sĩ-bác sĩ Nguyễn Hữu Trường lưu ý, thời điểm cuối tháng 8, đầu tháng 9 là giai đoạn ong, bướm, các loại côn trùng trong rừng và sâu róm phát triển mạnh. Những hoạt động như trekking, leo núi, chụp ảnh giữa đồi hoa dại khiến du khách dễ tiếp xúc với phấn hoa, lông sâu róm hoặc bị côn trùng đốt.

“Rất nhiều du khách khi đi rừng bị sâu róm hoặc vắt, ong đốt nhưng chỉ nghĩ là ngứa thông thường. Đến khi toàn thân nổi mẩn đỏ, sưng nề mặt mũi, nghẹn họng thì mới biết mình đang bị phản ứng dị ứng toàn thân. Chưa kể, không khí se lạnh và sương mù vùng núi cao cũng là tác nhân kích hoạt các cơn hen phế quản cấp tính ở những người có sẵn bệnh nền”, Tiến sĩ-bác sĩ Nguyễn Hữu Trường phân tích.

Các cách chủ động phòng ngừa

Theo các bác sĩ, nguyên tắc quan trọng nhất trước mỗi chuyến đi là chuẩn bị trước thay vì chờ cơ thể lên tiếng. Một tủ thuốc cá nhân nhỏ gọn nên được chuẩn bị tùy theo tình trạng sức khỏe của từng thành viên trong gia đình.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Trường hướng dẫn, các gia đình trước khi đi du lịch nên chuẩn bị thuốc kháng histamin thế hệ mới để xử trí các triệu chứng dị ứng như mề đay, ngứa, hắt hơi, sổ mũi do dị ứng thức ăn, thời tiết hoặc côn trùng đốt. Người có tiền sử hen phế quản cần mang theo thuốc xịt dự phòng và thuốc cắt cơn, đồng thời giữ thuốc bên mình, không để trong hành lý ký gửi khi đi máy bay.

Ngoài ra, kem bôi dịu da và dung dịch sát khuẩn nhẹ có thể hữu ích trong xử trí ban đầu khi bị côn trùng đốt hoặc tiếp xúc với lông sâu róm. Nước muối sinh lý cũng nên có trong hành lý để vệ sinh mắt, mũi sau khi đi bụi hoặc sau khi tắm biển.

“Với người từng có phản ứng dị ứng thực phẩm hoặc phản vệ nặng, đặc biệt khi đi nước ngoài hay tới vùng sâu, vùng xa, việc mang theo đơn thuốc chuyên khoa và chủ động tìm hiểu thành phần món ăn trước khi dùng là rất cần thiết”, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Trường lưu ý.

Để phòng tránh ngộ độc và bảo đảm an toàn sức khỏe khi sử dụng thực phẩm từ côn trùng, bác sĩ Lý Công Hinh khuyến cáo, người dân chỉ nên sử dụng các loại côn trùng phổ biến, có nguồn gốc rõ ràng và còn tươi sống. Không sử dụng các loại côn trùng lạ, đã chết hoặc có màu sắc, hình dạng bất thường.

Khi xuất hiện các biểu hiện bất thường như buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, nổi mẩn đỏ, khó thở, chóng mặt hoặc lơ mơ, tụt huyết áp…, người dân cần nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.

Bên cạnh đó, các chuyên gia y tế cũng khuyến cáo, du khách nên hạn chế thực phẩm sống, tái, tiết canh, nộm, rau sống và hải sản chưa được nấu chín kỹ. Những món ăn đường phố bày ngoài trời, không được che đậy hoặc để lâu dưới nắng nóng cũng cần cân nhắc vì nguy cơ nhiễm khuẩn. Với trái cây, lựa chọn an toàn hơn là mua quả còn nguyên vỏ, rửa sạch và tự bóc thay vì sử dụng trái cây đã gọt sẵn bán ven đường.