Hội nhập sâu rộng đã và đang tạo đà cho các doanh nghiệp Việt vươn mình xuất khẩu. Dù chưa chính thức có hiệu lực, song Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam–EFTA (VEFTA) đang mở ra dư địa cũng như thách thức với những chính sách ữu đãi thuế quan và quy tắc xuất xứ, hỗ trợ doanh nghiệp chủ động xây dựng chiến lược kinh doanh...
Việt Nam và 4 nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein đã chính thức ký kết VEFTA vào ngày 18-10 tại Hà Nội và sẽ có hiệu lực trong đầu năm 2027 đang tạo đà về chính sách ưu đãi thuế quan và quy tắc xuất xứ, hỗ trợ doanh nghiệp chủ động xây dựng chiến lược kinh doanh.

Giữ sức cạnh tranh, giảm thiểu rủi ro
Với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, đa dạng hóa thị trường và đối tác không còn chỉ là một lựa chọn để tăng trưởng. Đó đã trở thành điều kiện để giảm thiểu rủi ro và giữ vững sức chống chịu của doanh nghiệp.
.jpg)
Tại hội thảo “Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam– EFTA (VEFTA) - Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam" do Phòng WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại-Công nghiệp nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức mới đây tại Hà Nội, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký VCCI cho hay, chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển, chính sách thương mại của nhiều nền kinh tế lớn ngày càng khó dự báo, các biện pháp bảo hộ gia tăng, đồng thời các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và phát triển bền vững ngày càng khắt khe.
Các khảo sát của VCCI về EVFTA cho thấy, khoảng 1/3 doanh nghiệp chưa tận dụng được ưu đãi thuế quan vì không đáp ứng được quy tắc xuất xứ. Thiếu thông tin cụ thể về cam kết và cách áp dụng cũng luôn nằm trong nhóm rào cản lớn nhất. Vì vậy, VEFTA là cam kết của các bên về một khuôn khổ hợp tác ổn định, minh bạch và có thể dự báo để phát triển.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) đưa ra quan điểm, EFTA đang được ngành dệt may chờ đợi. Dù khu vực 4 nước với dân số khoảng 14,5 đến 15 triệu người, nhưng lại có thu nhập bình quân đầu người rất cao, hàng đầu thế giới sẽ là cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt.
Ngành dệt may đã khai thác nhiều năm qua, trong đó Thụy Sĩ và Liechtenstein được đánh giá thị trường khá tốt để doanh nghiệp Việt tăng trưởng xuất khẩu. Theo số liệu, hai thị trường này khai thác với mức độ khoảng 500 đến 600 triệu USD/năm. Tổng số từ năm 2025 đến nay, ngành khai thác được toàn bộ vào khối EFTA khoảng trên 700 triệu USD, đây là mức khá cao so với quy mô dân số.
“Đây là khu vực có yêu cầu rất cao, không khác gì châu Âu, thậm chí còn cao hơn. Ngành dệt may kỳ vọng sẽ tiếp tục khai thác tốt thị trường khu vực trong thời gian tới với những mặt hàng đẳng cấp. Thách thức lớn nhất đòi hỏi doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu về phát triển bền vững, xanh hóa...”, vị này nói.
.jpg)
Đồng quan điểm, ông Thân Đức Việt, Tổng Giám đốc Tổng Công ty May 10-CTCP nhìn nhận, với dệt may, đây là cơ hội để Việt Nam tiếp cận 4 quốc gia có nhu cầu với hàng chất lượng cao và thời trang cao cấp lớn, giá trị gia tăng trên mỗi sản phẩm cũng cao hơn. Để hiện thực hóa các ưu đãi, trong đó có thuế quan từ VEFTA và tạo bứt phá thực tế cho doanh nghiệp dệt may Việt Nam, ngành nên tập trung vào 3 nhóm giải pháp.
Trong đó, giải pháp đầu tiên là chủ động chuyển đổi xanh và đáp ứng tiêu chuẩn bền vững. Các nước EFTA (đặc biệt là Thụy Sĩ và Na Uy) yêu cầu cao về môi trường, lao động và minh bạch về nguồn năng lượng tái tạo… Thứ hai, cần đẩy nhanh việc chủ động nguồn nguyên phụ liệu trong nước hoặc từ các đối tác có cơ chế cộng gộp, giảm phụ thuộc vào các nguồn cung ngoài hiệp định để đáp ứng tiêu chuẩn xuất xứ VEFTA. Thứ ba, nâng tầm chuỗi giá trị từ gia công thuần túy (CM) sang sang tự thiết kế, sản xuất trọn gói (ODM) và từng bước đưa thương hiệu Việt (OBM) chất lượng tinh xảo và thiết kế độc đáo vào phân khúc thời trang cao cấp tại Bắc Âu và Trung Âu.
Tự thân và chính sách đồng hành
Chia sẻ về mục tiêu tăng trưởng cao từ VEFTA, ông Trương Văn Cẩm cho hay, ngay từ đầu năm 2026, doanh nghiệp ngành đã chủ động đầu tư, phát triển kinh doanh, vừa chiếm lĩnh thị phần trong nước, vừa đẩy mạnh xuất khẩu. Tính hết 10 tháng, ngành dệt may Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 40 tỷ USD, bằng 9,8% kế hoạch đề ra. Dù chưa được như kỳ vọng, nhưng cũng tăng khoảng 4% so với cùng kỳ. Còn hơn 2 tháng sẽ kết thúc năm 2026, hy vọng sẽ xuất khẩu hơn 4 tỷ USD/tháng, tiến tới hoàn thành mục tiêu cả năm 2026 là 48 tỷ USD.

Bước sang năm 2027, ông Trương Văn Cẩm nhận định cũng còn rất nhiều những khó khăn, thách thức. Song, các doanh nghiệp ngành cũng đã có sự chuẩn bị nhất định để ứng phó, thích nghi để phát huy thế mạnh, tận dụng cơ hội từ các hiệp định, chứ không phải “nước đến chân mới nhảy”.
Riêng ngành dệt may, giá trị nằm ở hướng đi nâng cao xuất siêu, thực hiện các mặt hàng và sản phẩm chất lượng, đầu tư nâng tỉ lệ nội địa hóa để tăng khả năng cạnh tranh và tạo thu nhập cho người lao động nhằm đẩy mạnh tiêu dùng… Qua đó, góp phần vào mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Để ưu đãi trở thành doanh thu thực tế, ông Thân Đức Việt cho hay, doanh nghiệp rất cần sự đồng hành kịp thời từ phía Bộ Công Thương, các cơ quan quản lý. Đó là, hệ thống cảnh báo sớm và dữ liệu thị trường chuyên sâu với việc cung cấp thông tin chi tiết về các rào cản kỹ thuật, tiêu chuẩn sinh thái, và xu hướng tiêu dùng ngách của từng nước EFTA để doanh nghiệp không bị động.

Bên cạnh đó, hướng dẫn cụ thể về Quy tắc xuất xứ (C/O) thông qua các chương trình tập huấn thực tế, đơn giản hóa thủ tục cấp chứng nhận xuất xứ (C/O) để giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp xuất khẩu. Tổ chức các chương trình xúc tiến thương mại trọng điểm, kết nối B2B trực tiếp với các tập đoàn bán lẻ, thương hiệu thời trang lớn của Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein.
Ngoài ra, Nghị định 240/NĐ-CP ngày 26-6-2026 quy định cơ chế vận hành Hệ sinh thái tận dụng các hiệp định thương mại tự do và Quỹ Xúc tiến xuất khẩu ngành hàng. Doanh nghiệp dệt may cũng nên chủ động tìm hiểu điều kiện tiếp cận quỹ này qua hiệp hội ngành.
Biến cơ hội từ VEFTA thành đơn hàng và lợi nhuận, ông Đậu Anh Tuấn khuyến cáo, doanh nghiệp cần nhìn thẳng vào 3 điều kiện: Ưu đãi thuế quan không tự động và không đồng đều; Thuế quan giảm nhưng tiêu chuẩn không giảm; Rào cản ngoài thuế quan vẫn còn nguyên.
Sự chủ động của doanh nghiệp là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Để VEFTA thực sự đi vào đời sống kinh doanh, cần có sự đồng hành của các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và các tổ chức hỗ trợ theo 3 hướng. Một là, chuyển hóa các cam kết thành những hướng dẫn dễ hiểu, dễ tra cứu theo từng ngành hàng và từng thị trường. Hai là, nâng cao năng lực cho doanh nghiệp về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và chứng nhận, đồng thời tăng cường kết nối với nhà nhập khẩu, nhà đầu tư và đối tác công nghệ từ EFTA. Ba là, xây dựng cơ chế tiếp nhận và xử lý kịp thời những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn.
Từ nay đến khi VEFTA có hiệu lực không phải là thời gian chờ đợi, phụ thuộc chính vào sự chuẩn bị của doanh nghiệp. Giai đoạn này, doanh nghiệp cần theo dõi sát tiến độ phê chuẩn và các văn bản hướng dẫn. Đồng thời, doanh nghiệp nên chủ động rà soát sản phẩm có tiềm năng, nguồn nguyên liệu, khả năng đáp ứng xuất xứ, các tiêu chuẩn của thị trường và phương án tiếp cận khách hàng", ông Đậu Anh Tuấn thẳng thắn.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.