Đột phá tư duy và công nghệ: Giải quyết điểm nghẽn trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp

Nhận diện “điểm nghẽn” và thách thức

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Tiến sĩ Trần Anh Tuấn, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học Hành chính Việt Nam cho biết, mô hình chính quyền địa phương hai cấp là bước tiến trong cải cách hành chính, song để vận hành hiệu quả cần nhìn rõ những khó khăn, thách thức ở cấp cơ sở.

Hiện nay, quản trị địa phương tại các phường đô thị đang chịu sức ép lớn về tổ chức, biên chế; khối lượng công việc tăng nhanh trong khi chưa hoàn thiện danh mục vị trí việc làm. Việc phân quyền, phân cấp chưa đi đôi với cải tiến thủ tục, quy trình quản lý đất đai, trật tự xây dựng, dịch vụ công. Quyền tự chủ về công việc, tài chính, biên chế còn hạn chế; chuyển đổi số chậm, chưa đồng bộ; đội ngũ cán bộ, công chức còn thiếu năng lực và động lực làm việc.

Tiến sĩ Trần Anh Tuấn mong muốn các chuyên gia, nhà khoa học nhận diện đúng “điểm nghẽn”, đề xuất giải pháp xây dựng mô hình quản trị phường hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, thực sự phục vụ nhân dân.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Tây Hồ Nguyễn Thanh Tịnh cho biết, với vị trí giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, phường Tây Hồ chịu nhiều sức ép của quá trình đô thị hóa. Là cấp chính quyền gần dân nhất, phường trực tiếp giải quyết các vấn đề dân sinh, quản trị đô thị, bảo đảm trật tự, an toàn, môi trường và dịch vụ công. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều khó khăn do thẩm quyền giải quyết chưa đồng bộ; nguồn lực, biên chế, tài chính hạn chế; chuyển đổi số chưa đồng bộ; cơ chế phối hợp liên ngành, liên phường và sự tham gia của người dân chưa hiệu quả.

Chủ tịch UBND phường Tây Hồ mong muốn các nhà khoa học, nhà quản lý cùng trao đổi, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị đô thị theo hướng hiện đại, minh bạch, phục vụ nhân dân.

Tại diễn đàn, các chuyên gia trong lĩnh vực quản trị công đã chỉ rõ nhiều “điểm nghẽn” trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp.

Theo PGS.TS Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công, khối lượng và tính chất công việc tăng nhanh, phức tạp hơn, từ trật tự xây dựng, an sinh xã hội đến vệ sinh môi trường, khiến đội ngũ công chức chịu áp lực lớn.

“Điểm nghẽn” thứ hai là sự bất cập về năng lực của một số cán bộ công chức cấp phường với số lượng và trình độ chưa đáp ứng kịp yêu cầu của mô hình mới. Việc thiếu khung vị trí việc làm, khung năng lực và cơ chế đãi ngộ chưa đủ mạnh khiến khó thu hút, giữ chân người giỏi.

Vì vậy, cần sớm xây dựng hệ thống mô tả công việc, tiêu chuẩn năng lực rõ ràng, gắn trách nhiệm và hiệu quả với từng vị trí để khắc phục tình trạng này.

Một “khoảng trống” khác là sự phối hợp giữa các cơ quan cấp trên với cấp phường và giữa các phường với nhau hiện còn thiếu chặt chẽ. Cơ chế tự chủ tài chính, huy động nguồn lực công – tư (PPP) cho hoạt động quản trị, dịch vụ công còn hạn chế, khiến nhiều sáng kiến đổi mới ở cơ sở chưa thể triển khai hiệu quả.

Theo các chuyên gia, việc thiếu đồng bộ về thể chế và hạ tầng công nghệ cũng là rào cản lớn. Dù Hà Nội thời gian qua đã đẩy mạnh chuyển đổi số, nhưng dữ liệu dân cư, đất đai, hạ tầng số ở cấp phường vẫn rời rạc, chưa kết nối thông suốt với cơ sở dữ liệu cấp tỉnh, quốc gia, làm giảm hiệu quả ứng dụng công nghệ trong quản lý, cản trở mục tiêu xây dựng chính quyền số ở cơ sở.

Ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo

Từ thực tiễn phân tích, các chuyên gia, nhà khoa học đã đề xuất bộ giải pháp toàn diện, nhấn mạnh ba trụ cột chính được coi là “chìa khóa” xây dựng nền quản trị đô thị cấp phường hiện đại gồm: Đổi mới tư duy là nền tảng; lấy con người làm trọng tâm; lấy chuyển đổi số làm giải pháp đột phá.

Theo TS. Trần Anh Tuấn, quản trị phường trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là sắp xếp lại tổ chức, biên chế mà là thay đổi sâu sắc về cách tiếp cận. Việc trên địa bàn phường phải do chính quyền phường quyết định, thực hiện và chịu trách nhiệm. Cùng với đó là việc thiết lập cơ chế giám sát, phản biện xã hội, kiểm soát quyền lực, bảo đảm công khai, minh bạch.

Cùng với đó, cần tái cấu trúc bộ máy phải gắn với chuẩn hóa vị trí việc làm và năng lực công chức. Việc xây dựng khung năng lực và bản mô tả công việc cụ thể sẽ giúp công chức hiểu rõ trách nhiệm, thẩm quyền và chuẩn mực nghề nghiệp. Song hành, cần thực hiện chính sách đào tạo thường xuyên, đánh giá theo hiệu suất và năng lực thực tiễn.

Trong bối cảnh đô thị lớn như Hà Nội, chuyển đổi số chính là công cụ then chốt giúp giảm tải thủ tục, nâng cao hiệu suất phục vụ. TS. Trần Anh Tuấn đề xuất xây dựng mô hình “Phường thông minh”, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) trong quản lý dân cư, đất đai, trật tự xây dựng, an sinh xã hội. Việc số hóa dữ liệu và liên thông với các cấp sẽ giảm thiểu can thiệp hành chính, nâng cao tính minh bạch, tiết kiệm thời gian, chi phí, đồng thời cải thiện rõ rệt mức độ hài lòng của người dân với dịch vụ công.

Giáo sư Takada, Phó Chủ tịch Viện Chính sách quốc gia Nhật Bản cũng chia sẻ về phương thức quản trị địa phương tại Nhật. Theo đó, hệ thống phân quyền được thực hiện rõ ràng, kết hợp với vai trò tự chủ rất cao của chính quyền cấp cơ sở, là chìa khóa thành công. Chính quyền cấp dưới (tương đương cấp phường), sẽ được trao quyền quyết định và nguồn lực tài chính đáng kể để xử lý các vấn đề nội bộ. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số và hệ thống thông tin dữ liệu dân cư, hạ tầng đô thị thống nhất, đồng bộ sẽ đóng vai trò then chốt trong việc giảm gánh nặng thủ tục hành chính, tối ưu hóa dịch vụ công và tăng cường tính minh bạch, sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định.

Theo các chuyên gia, nhà khoa học tham dự diễn đàn, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là cải cách bộ máy, mà còn là cuộc đổi mới tư duy sâu sắc, hướng đến xây dựng nền quản trị đô thị hiện đại, hiệu lực, hiệu quả. Với vai trò tiên phong của Hà Nội, cùng sự chung tay của giới khoa học, các nhà quản lý và toàn thể hệ thống chính trị, mô hình chính quyền phường trong giai đoạn mới được kỳ vọng sẽ trở thành hạt nhân quan trọng, góp phần kiến tạo Thủ đô văn minh, hiện đại, xứng đáng là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia và trái tim của cả nước.