Động lực phát triển đô thị

Những năm qua, bên cạnh những kết quả đạt được, mô hình tái định cư truyền thống đã bộc lộ nhiều hạn chế. Không ít khu tái định cư được xây dựng tách biệt với các khu vực phát triển năng động, hạ tầng xã hội chưa đồng bộ, thiếu không gian sinh kế và các dịch vụ thiết yếu khiến nhiều hộ dân dù có chỗ ở mới nhưng chưa thực sự ổn định cuộc sống lâu dài.

Vì vậy, chủ trương của thành phố Hà Nội về phát triển các khu đô thị đa mục tiêu, kết hợp nhà ở xã hội, nhà ở thương mại và nhà tái định cư trong một không gian đô thị đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội là một hướng đi được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến tích cực.

Việc dành khoảng 40-50% quỹ nhà trong các khu đô thị này để phục vụ tái định cư cho các dự án trọng điểm không chỉ giải quyết nhu cầu chỗ ở mà còn mở ra một cách tiếp cận mới trong chính sách an cư, hình thành cơ chế tái định cư bền vững cho giai đoạn phát triển mới của Thủ đô.

Định hướng này càng trở nên cần thiết khi Hà Nội đang bước vào giai đoạn đẩy mạnh đầu tư hạ tầng và tái cấu trúc không gian đô thị, đòi hỏi thành phố phải chủ động chuẩn bị quỹ nhà tái định cư quy mô lớn thay vì tiếp tục xử lý theo từng dự án riêng lẻ.

Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là bố trí nơi ở thay thế sau thu hồi đất, thì nay trọng tâm được chuyển sang bảo đảm điều kiện sống, sinh kế và cơ hội phát triển cho người dân. Nhà ở không còn là đích đến cuối cùng mà trở thành nền tảng để người dân tiếp cận giáo dục, y tế, việc làm, dịch vụ thương mại và các tiện ích đô thị.

Mô hình này cũng có ý nghĩa tích cực đối với tiến độ triển khai các dự án trọng điểm. Một trong những nguyên nhân khiến công tác giải phóng mặt bằng gặp khó khăn là tâm lý lo ngại về điều kiện sống sau di dời.

Khi người dân nhìn thấy cơ hội được sống trong những khu đô thị có chất lượng tốt hơn, đầy đủ tiện ích hơn và thuận lợi hơn cho phát triển sinh kế, sự đồng thuận xã hội sẽ được nâng lên. Đây chính là điều kiện quan trọng giúp đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng và chỉnh trang đô thị của thành phố.

Ở góc độ rộng hơn, chất lượng tái định cư còn tác động trực tiếp đến năng lực phát triển của Thủ đô. Vì vậy, đầu tư cho tái định cư không nên chỉ được xem là một nhiệm vụ an sinh, mà cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư cho phát triển. Một chính sách tái định cư tốt không chỉ giúp người dân an cư mà còn góp phần tạo mặt bằng cho các công trình hạ tầng, mở ra các không gian phát triển mới và tạo thêm động lực tăng trưởng cho thành phố.

Để chủ trương đúng này phát huy hiệu quả, việc phát triển nhà tái định cư trong các khu đô thị đa mục tiêu cần được triển khai bằng những giải pháp đồng bộ và thực chất. Trước hết, chất lượng nhà tái định cư phải được bảo đảm tương xứng với chất lượng chung của toàn khu đô thị.

Thực tế cho thấy, một số dự án trước đây gặp tình trạng chất lượng xây dựng chưa bảo đảm, công tác quản lý vận hành còn bất cập, khiến các công trình nhanh chóng xuống cấp.

Vì vậy, cần áp dụng thống nhất các tiêu chuẩn về quy hoạch, thiết kế, xây dựng, nghiệm thu và quản lý vận hành đối với toàn bộ khu đô thị, tránh tư duy dành phần tốt cho nhà ở thương mại và phần còn lại cho tái định cư. Mục tiêu cuối cùng là phải tạo ra những không gian thực sự đáng sống.

Bên cạnh đó, cần coi bảo đảm sinh kế là một tiêu chí quan trọng của công tác tái định cư. An cư là nền tảng, nhưng ổn định thu nhập mới quyết định khả năng gắn bó lâu dài của người dân. Vì vậy, quá trình quy hoạch cần gắn với việc phát triển các hoạt động thương mại, dịch vụ, tạo việc làm và hỗ trợ đào tạo nghề để người dân nhanh chóng ổn định cuộc sống sau di dời.

Thành phố cũng cần xây dựng quỹ nhà tái định cư theo hướng chủ động thay vì chạy theo nhu cầu phát sinh. Khi nguồn cung được chuẩn bị từ sớm, công tác giải phóng mặt bằng sẽ thuận lợi hơn, hạn chế tình trạng dự án phải chờ nhà tái định cư hoặc điều chỉnh phương án nhiều lần. Đây cũng là cách giúp sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai và giảm chi phí xã hội. Khi đó, tái định cư sẽ không còn là khâu đi sau các dự án đầu tư mà trở thành một động lực quan trọng của quá trình phát triển đô thị bền vững.