Đồng hành với Sơn Đồng gìn giữ nghề truyền thống

Từ bàn tay nghệ nhân đến không gian sáng tạo

Tiếp nối nghề sơn, tạc tượng truyền thống của gia đình, anh Nguyễn Xuân Thắng luôn tìm tòi hướng sáng tạo để sản phẩm thủ công truyền thống phù hợp hơn với nhu cầu hiện nay. Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành Mỹ thuật ứng dụng tại Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, anh vận dụng kiến thức thiết kế vào nghề, tạo nên những sản phẩm vừa giữ kỹ thuật truyền thống, vừa mang hơi thở hiện đại.

Một trong những sáng tạo tiêu biểu của anh Thắng là đưa những bông hoa sen gỗ vốn chỉ phù hợp với không gian thờ tự kết hợp kỹ thuật sơn mài và cách phối màu mới trở thành vật trang trí, quà tặng nghệ thuật. Công ty cổ phần Sơn Đồng ART của gia đình anh phát triển nhiều dòng quà tặng văn hóa lấy cảm hứng từ hoa sen, linh vật, rối nước, phỗng…, hướng tới khách hàng trẻ và du khách quốc tế.

Nổi tiếng với nghề điêu khắc, tạc tượng, sơn son thếp vàng, Sơn Đồng từ lâu đã trở thành địa chỉ quen thuộc của những người tìm mua đồ thờ, tượng Phật và các sản phẩm phục vụ tín ngưỡng. Qua nhiều thế hệ, người thợ nơi đây vẫn bền bỉ gìn giữ kỹ thuật chế tác thủ công, tạo nên những sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống. Ngày nay, nghề không chỉ lưu giữ giá trị di sản mà còn trở thành nguồn thu nhập chính của đông đảo hộ dân, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động trong và ngoài địa phương.

Chi hội trưởng Chi hội Nghệ nhân, thợ giỏi làng nghề Sơn Đồng Nguyễn Viết Huân cho biết, hiện có gần 1.000 hộ dân tham gia sản xuất, kinh doanh nghề truyền thống, chiếm khoảng 60% số hộ trong làng. Số hộ làm nghề tiếp tục tăng qua các năm. Mỗi cơ sở sản xuất thường có từ 10 đến 15 thợ, những cơ sở nhỏ cũng duy trì từ 4 đến 7 lao động; thu nhập của thợ lành nghề đạt hơn 10 triệu đồng/người/tháng.

Ông Nguyễn Viết Huân đánh giá, các thế hệ nghệ nhân hôm nay luôn ý thức trách nhiệm tiếp nối truyền thống cha ông, vừa bảo tồn kỹ thuật chế tác, vừa tìm hướng phát triển phù hợp với nhu cầu thị trường. Đặc biệt, sau khi được Hội đồng Thủ công thế giới ghi danh, hoạt động sản xuất của làng nghề có thêm những chuyển biến tích cực. Bên cạnh đồ thờ, tượng Phật, nhiều cơ sở đã phát triển các dòng quà tặng văn hóa, đồ trang trí, linh vật và sản phẩm thủ công kích thước nhỏ, thuận tiện cho khách du lịch lựa chọn.

Cùng với sự đổi mới sản phẩm, lượng khách đến tham quan, tìm hiểu làng nghề cũng có xu hướng tăng. Nhiều đoàn sinh viên, khách du lịch trong nước và quốc tế tìm đến Sơn Đồng để khám phá kỹ thuật chế tác cũng như những giá trị văn hóa được gửi gắm trong từng sản phẩm. Đây là cơ hội để các cơ sở sản xuất tiếp cận trực tiếp khách hàng, giới thiệu sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Mở đường cho di sản nghề bước ra thế giới

Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất năm 2026 dự kiến diễn ra từ ngày 13 đến 16-11 tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội), với sự tham gia của khoảng 200 đại biểu quốc tế đến từ trên 50 quốc gia, vùng lãnh thổ. Sự kiện được kỳ vọng sẽ là dịp quan trọng để Sơn Đồng tiếp tục quảng bá thương hiệu, giới thiệu những thành tựu sáng tạo và kết nối thị trường.

Theo ông Nguyễn Viết Huân, lãnh đạo xã cùng Hội Nghệ nhân, thợ giỏi đã lựa chọn những sản phẩm tiêu biểu nhất để trưng bày tại sự kiện. Các nghệ nhân kỳ vọng đây sẽ là cơ hội giao lưu với các làng nghề trong nước và quốc tế, trao đổi kinh nghiệm, tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Trưởng phòng Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Hoàng Thị Hòa thông tin, những năm qua, thành phố Hà Nội đã triển khai nhiều chương trình, đề án hỗ trợ bảo tồn và phát triển làng nghề. Thành phố đã lựa chọn các làng nghề tiêu biểu trong đó có Sơn Đồng để hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ và các nội dung cần thiết đáp ứng tiêu chí công nhận là thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Sự hỗ trợ đó không chỉ giúp địa phương hoàn thiện các tiêu chí để được công nhận mà góp phần nhận diện rõ hơn giá trị nổi bật của nghề truyền thống, năng lực sáng tạo của đội ngũ nghệ nhân và tiềm năng phát triển trong bối cảnh hội nhập.

Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Đồng Cao Văn Tâm cho biết, sau khi được công nhận là thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới vào đầu năm 2026, Sơn Đồng tiếp tục được Sở Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ thông qua các chương trình quảng bá hình ảnh, hỗ trợ trưng bày sản phẩm tại các sự kiện quốc tế, tham gia festival làng nghề, tổ chức tập huấn và triển khai các chương trình, dự án phát triển nghề truyền thống… Những hoạt động này góp phần đưa sản phẩm Sơn Đồng đến gần hơn với khách hàng, đối tác, đồng thời tạo điều kiện để nghệ nhân tiếp cận xu hướng thiết kế, thị trường và phương thức tổ chức sản xuất mới.