Đổi mới giáo dục pháp luật, nâng cao kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh

Gắn kiến thức pháp luật với tình huống thực tế

Tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Chương Dương (phường Hồng Hà), chương trình tuyên truyền về an toàn trên không gian mạng dành cho học sinh khối 8, 9 tập trung vào những tình huống các em có thể gặp trong quá trình sử dụng Internet.

Thay vì chỉ truyền đạt kiến thức lý thuyết, chương trình đưa ra những câu chuyện, vụ việc thực tế để học sinh cùng trao đổi, phân tích và lựa chọn cách xử lý như: giả mạo tài khoản để vay tiền, gửi đường link hoặc mã QR lạ, thông báo trúng thưởng, đánh cắp thông tin cá nhân, kết bạn với người lạ, dụ dỗ cung cấp hình ảnh riêng tư, bắt nạt trực tuyến, tự ý đăng tải hình ảnh của người khác…

Qua những câu hỏi gợi mở, các em được hướng dẫn bình tĩnh kiểm chứng thông tin, không tùy tiện truy cập đường link lạ, không cung cấp mật khẩu, mã OTP và thông tin cá nhân. Khi gặp tình huống không an toàn, học sinh cần biết lưu lại bằng chứng, chặn hoặc báo cáo tài khoản có dấu hiệu đáng ngờ, đồng thời tìm kiếm sự hỗ trợ từ cha mẹ, thầy cô và những người lớn đáng tin cậy.

Cùng với trang bị kỹ năng phòng ngừa, chương trình còn hướng dẫn học sinh trách nhiệm khi tham gia môi trường số, thể hiện qua cách bình luận, đăng tải và chia sẻ thông tin, tránh gây tổn thương cho người khác và có thể vi phạm pháp luật.

Theo bà Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng nhà trường, nguyên tắc “dừng lại - kiểm tra - không vội tin - không vội chia sẻ” là cách đơn giản giúp học sinh hình thành thói quen thận trọng trước những thông tin tiếp nhận hằng ngày trên mạng. Bên cạnh ý thức tự bảo vệ, các em cần phải tôn trọng người khác và chịu trách nhiệm về hành vi của mình trên môi trường số.

Cũng với mục tiêu trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh, Trường Tiểu học Tràng An (phường Hoàn Kiếm) phối hợp với Học viện Cảnh sát nhân dân tổ chức chuyên đề “Em an toàn trên không gian mạng”.

Tại đây, học sinh được hướng dẫn cách bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện hành vi lừa đảo trực tuyến, đường link độc hại, tài khoản giả mạo và cảnh giác trước những mối quan hệ không an toàn trên mạng. Các em cũng được trang bị kỹ năng xử lý khi gặp những tình huống có nguy cơ ảnh hưởng đến sự an toàn của bản thân.

Tại Trường Trung học cơ sở Đông Ngạc A (phường Đông Ngạc), chương trình tuyên truyền “Phòng, chống xâm hại phụ nữ, trẻ em trên không gian mạng” đã góp phần nâng cao nhận thức của cán bộ, giáo viên và học sinh về nguy cơ xâm hại trên môi trường mạng, đồng thời bổ sung kiến thức, kỹ năng cần thiết để sử dụng Internet và mạng xã hội an toàn, có trách nhiệm.

Đối với học sinh, nhất là nữ sinh, việc nhận biết quyền riêng tư, ranh giới cá nhân và cách bảo vệ thông tin của bản thân rất quan trọng. Các em cần thận trọng khi kết bạn, trò chuyện với người lạ; không tùy tiện chia sẻ hình ảnh, thông tin cá nhân; tránh tương tác với những nội dung, tài khoản có dấu hiệu bất thường. Khi gặp tình huống không an toàn, học sinh cần biết cách chặn, báo cáo tài khoản và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp.

Thông qua các nội dung tuyên truyền, học sinh được nhắc nhở rằng những hành vi diễn ra trên màn hình vẫn có thể gây ra tổn thương trong đời sống thực. Vì vậy, sử dụng mạng văn minh, tỉnh táo, có trách nhiệm và tôn trọng quyền riêng tư của người khác là những yêu cầu cần được hình thành từ sớm.

Chú trọng rèn kỹ năng pháp lý

Trên thực tế, giáo dục pháp luật trong trường học đang từng bước được đổi mới, gắn với những vấn đề gần gũi trong đời sống. Để nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật, nội dung tuyên truyền cần tiếp tục chuyển từ việc đơn thuần phổ biến quy định sang trang bị các kỹ năng pháp lý thiết yếu như khả năng nhận diện rủi ro, kiểm soát cảm xúc, từ chối sự lôi kéo, biết thu thập và lưu giữ bằng chứng, cũng như tìm kiếm sự trợ giúp kịp thời khi gặp tình huống vượt quá khả năng xử lý.

Đây là những kỹ năng có ý nghĩa trực tiếp đối với việc phòng ngừa vi phạm pháp luật và bảo vệ học sinh trước các nguy cơ trong đời sống, nhất là khi các em ngày càng tiếp xúc sớm với môi trường số.

Cùng với đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, việc phổ biến pháp luật cũng cần phát huy vai trò chủ thể của học sinh. Thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều, các em có thể tham gia xây dựng video, tổ chức diễn đàn, sân khấu hóa tình huống pháp luật, thi tìm hiểu pháp luật hoặc chia sẻ những câu chuyện thực tế trên các nền tảng số.

Khi trực tiếp tìm hiểu, thảo luận và lan tỏa thông điệp đến bạn bè, học sinh không chỉ củng cố kiến thức mà còn rèn luyện khả năng phân tích, giao tiếp và giải quyết tình huống. Những hình thức này cũng góp phần đưa pháp luật đến gần hơn với đời sống học đường, tạo sự chủ động trong tiếp nhận và vận dụng kiến thức.

Vì thế, đưa pháp luật vào cuộc sống không chỉ nằm ở việc đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, mà quan trọng hơn là giúp học sinh biết vận dụng những điều đã học vào thực tế. Qua đó, từng bước hình thành ý thức thượng tôn pháp luật, kỹ năng tự bảo vệ và trách nhiệm với cộng đồng, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, văn minh.