Doanh nghiệp Hà Nội cần đột phá trong đổi mới sáng tạo

Hà Nội có nhiều lợi thế về nguồn nhân lực, cơ sở nghiên cứu và hệ sinh thái khởi nghiệp, song vẫn còn không ít rào cản trong quá trình đưa công nghệ vào sản xuất, kinh doanh.

Xung quanh vấn đề này, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã trao đổi với ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ thành phố Hà Nội (HANSIBA), về những giải pháp thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong cộng đồng doanh nghiệp Thủ đô.

Gỡ điểm nghẽn về vốn, nhân lực và cơ chế hỗ trợ

- Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về môi trường đổi mới sáng tạo tại Hà Nội hiện nay?

- Hà Nội có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, với lợi thế tập trung nhiều viện nghiên cứu, trường đại học, đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp khởi nghiệp. Đây là nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế dựa trên tri thức, khoa học và công nghệ.

Cùng với đó, các cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó có Luật Thủ đô sửa đổi và hạ tầng số ngày càng phát triển đang tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số.

Tuy nhiên, hoạt động đổi mới sáng tạo vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Trước hết, mối liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp chưa chặt chẽ; nhiều kết quả nghiên cứu khoa học chưa được thương mại hóa hiệu quả, trong khi doanh nghiệp còn hạn chế trong việc tiếp cận chuyên gia, nhà khoa học để giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Bên cạnh đó, phần lớn doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ có quy mô vừa và nhỏ, tiềm lực tài chính hạn chế. Chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) lớn, thời gian thu hồi vốn dài và rủi ro cao khiến doanh nghiệp còn dè dặt trong đầu tư công nghệ mới, ảnh hưởng đến năng lực đổi mới và sức cạnh tranh.

- Theo ông, khả năng tiếp cận vốn, nhân lực chất lượng cao, công nghệ và dữ liệu hiện nay có đáp ứng nhu cầu đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp hay không?

- Thực tế cho thấy, các nguồn lực phục vụ đổi mới sáng tạo hiện vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của doanh nghiệp. Trong đó, vốn là một trong những nút thắt lớn nhất. Các hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ thường cần nguồn vốn dài hạn, trong khi hiệu quả đầu tư chưa thể xác định ngay. Tuy nhiên, doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận các nguồn tín dụng ưu đãi do yêu cầu về thủ tục, tài sản bảo đảm và phương án kinh doanh.

Đối với nhân lực, tình trạng thiếu hụt kỹ sư R&D, chuyên gia công nghệ chuyên sâu và đội ngũ có khả năng kết hợp kiến thức kỹ thuật với quản trị chuỗi cung ứng vẫn là thách thức đáng kể. Trong khi đó, đổi mới sáng tạo không chỉ đòi hỏi nhân lực có trình độ chuyên môn mà còn cần những người có khả năng nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.

Về công nghệ, nhiều doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào máy móc, thiết bị và giải pháp kỹ thuật nhập khẩu. Khả năng làm chủ công nghệ lõi còn hạn chế khiến doanh nghiệp khó chủ động cải tiến sản phẩm và quy trình sản xuất.

Ngoài ra, dữ liệu dùng chung phục vụ hoạt động công nghiệp chưa được hình thành đồng bộ, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin thị trường, phân tích xu hướng công nghệ, dự báo nhu cầu và tìm kiếm đối tác.

Xây dựng hệ sinh thái mở, thu hút nguồn lực quốc tế

- Để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp lớn cần đóng vai trò như thế nào trong việc dẫn dắt, đặt hàng công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, startup tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, thưa ông?

- Theo tôi, doanh nghiệp lớn, đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp đầu ngành, cần phát huy vai trò dẫn dắt thị trường, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong toàn hệ sinh thái. Theo đó, doanh nghiệp cần chủ động công bố nhu cầu công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng, bài toán kỹ thuật và kế hoạch nội địa hóa sản phẩm, tạo cơ hội hợp tác cho doanh nghiệp nhỏ, startup và các đơn vị nghiên cứu.

Khi có đơn đặt hàng cụ thể, doanh nghiệp nhỏ sẽ có thêm động lực đầu tư máy móc, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất. Cùng với đó, chính quyền thành phố và các hiệp hội cần tăng cường kết nối cung - cầu công nghệ, tổ chức hội chợ công nghiệp hỗ trợ, diễn đàn giao thương và tư vấn tiêu chuẩn kỹ thuật.

Thành phố cũng cần khuyến khích doanh nghiệp lớn xây dựng chương trình ươm tạo, hỗ trợ khởi nghiệp và quỹ đầu tư nội bộ cho các dự án công nghệ tiềm năng. Qua đó, doanh nghiệp lớn chia sẻ rủi ro đầu tư, hỗ trợ startup hoàn thiện sản phẩm và tham gia chuỗi cung ứng. Liên kết thực chất sẽ giúp doanh nghiệp lớn phát triển nguồn cung trong nước, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ mở rộng thị trường, phát triển bền vững.

- Vậy, Hà Nội cần tập trung vào những giải pháp nào để xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có khả năng thu hút nhân tài, công nghệ và nguồn vốn quốc tế, thưa ông?

- Để xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có khả năng thu hút nhân tài, công nghệ và nguồn vốn quốc tế, Hà Nội cần triển khai đồng bộ các giải pháp về hạ tầng, thể chế và phát triển nguồn nhân lực.

Trước hết, thành phố cần đầu tư xây dựng các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) quy mô lớn, gắn với khu công nghệ cao, đô thị đại học và khu vực tập trung doanh nghiệp công nghệ. Đây sẽ là không gian kết nối nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà đầu tư và startup, thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Bên cạnh đó, Hà Nội cần hoàn thiện thể chế, xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với công nghệ và mô hình kinh doanh mới, tạo điều kiện để doanh nghiệp thử nghiệm, đánh giá và hoàn thiện sản phẩm trước khi triển khai rộng rãi, đồng thời bảo đảm an toàn cho thị trường.

Thành phố cũng cần có chính sách đãi ngộ cạnh tranh để thu hút chuyên gia quốc tế, nhà khoa học và trí thức Việt Nam ở nước ngoài tham gia nghiên cứu, chuyển giao công nghệ. Cùng với đó, xây dựng môi trường sống, làm việc hiện đại nhằm thu hút và giữ chân nhân tài lâu dài.

Ngoài ra, việc mở rộng hợp tác quốc tế, kết nối với các quỹ đầu tư, trung tâm nghiên cứu và tập đoàn công nghệ lớn sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ tiên tiến, nâng cao năng lực quản trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chỉ có thể phát triển bền vững khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và nhà đầu tư, cùng hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Thủ đô.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!