Từ vụ 9 bị can bị đề nghị truy tố liên quan đến việc đổ trái phép hơn 33.500 tấn chất thải xây dựng tại xã Đại Thanh (Hà Nội), vấn đề đặt ra không chỉ là chế tài đối với người vi phạm mà còn là trách nhiệm thu gom, xử lý chất thải và khắc phục hậu quả môi trường.
Ngày 14-11, Công an thành phố Hà Nội thông tin, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã hoàn tất kết luận điều tra, đề nghị truy tố 9 bị can về tội “Gây ô nhiễm môi trường”, liên quan đến hoạt động đổ chất thải xây dựng trái phép tại xã Đại Thanh.
Trước đó, lực lượng chức năng phát hiện nhiều phương tiện vận chuyển chất thải xây dựng vào ban đêm, đổ tại khu đất nông nghiệp cạnh cây xăng Petrolimex Vạn Xuân, số 8 đường Phan Trọng Tuệ, xã Đại Thanh. Ngày 10-8-2026, công an bắt quả tang các đối tượng đang đổ chất thải trái phép tại khu vực này.

Theo kết quả điều tra, Bùi Văn Lừng tự ý sử dụng khu đất nông nghiệp gồm ao, hồ, ruộng trũng của các hộ dân thôn Yên Ngưu để san lấp, tạo mặt bằng. Sau đó, Lừng cùng Nguyễn Thị Kim Sang tổ chức tiếp nhận các xe chở chất thải xây dựng và thu tiền. Lê Mạnh Khương được giao điều hành bãi đổ thải khi Sang vắng mặt.
Cơ quan điều tra cũng xác định Đỗ Văn Trường, Giám đốc Công ty Trường Anh và Trần Thế Anh, Giám đốc Công ty Đại Cát, đã tổ chức vận chuyển chất thải xây dựng từ các công trình đến khu vực trên.
Kết quả khám nghiệm hiện trường cho thấy diện tích ao bị đổ chất thải trái phép lên tới 12.508,8m2, thể tích khoảng 26.714m3, tương đương hơn 33.526 tấn chất thải xây dựng.
Cơ quan điều tra đã khởi tố 5 bị can gồm Bùi Văn Lừng, Nguyễn Thị Kim Sang, Lê Mạnh Khương, Đỗ Văn Trường và Trần Thế Anh. Tiếp tục mở rộng điều tra, công an khởi tố thêm 4 bị can, nâng tổng số người bị khởi tố trong vụ án lên 9.
Trong quá trình điều tra, các bị can đã nộp hơn 412 triệu đồng để khắc phục khoản tiền hưởng lợi từ hành vi vi phạm. Hồ sơ vụ án đã được chuyển đến Viện Kiểm sát để xem xét truy tố theo quy định.
Vụ án đặt ra vấn đề về trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức tham gia thu gom, vận chuyển và tiếp nhận chất thải xây dựng. Đặc biệt, hành vi đổ thải trái phép có thể bị xử lý hình sự trong trường hợp nào? Việc nộp lại tiền hưởng lợi có đồng nghĩa đã hoàn thành trách nhiệm khắc phục hậu quả hay không?
Theo luật sư Nguyễn Ngọc Linh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, hành vi đổ chất thải xây dựng trái phép không chỉ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy tính chất, mức độ vi phạm. Bên cạnh đó, tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm còn có nghĩa vụ khắc phục hậu quả theo quy định pháp luật.
Điều 235 Bộ luật Hình sự quy định về tội “Gây ô nhiễm môi trường”, trong đó có hành vi chôn, lấp, đổ, thải trái pháp luật chất thải rắn thông thường khi đạt các ngưỡng khối lượng và điều kiện luật định.
Cụ thể, hành vi chôn, lấp, đổ, thải trái pháp luật từ 100.000kg đến dưới 200.000kg chất thải rắn thông thường có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đối với khối lượng từ 500.000kg trở lên, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 2 tỷ đồng đến 6 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 5 năm đến 7 năm.
Tuy nhiên, luật sư Nguyễn Ngọc Linh cho rằng không thể chỉ căn cứ vào tổng khối lượng chất thải tại hiện trường để xác định trách nhiệm của từng bị can. Cơ quan tiến hành tố tụng phải làm rõ loại chất thải, khối lượng liên quan đến từng hành vi, vai trò và mức độ tham gia của mỗi người.
Đối với vụ án tại xã Đại Thanh, 9 bị can đã bị đề nghị truy tố về tội “Gây ô nhiễm môi trường”. Tuy nhiên, việc xác định tội danh và hình phạt cuối cùng thuộc thẩm quyền của Tòa án trên cơ sở kết quả xét xử.
Đáng chú ý, trách nhiệm pháp lý không chỉ đặt ra đối với người trực tiếp đổ thải mà còn có thể liên quan đến những người tổ chức vận chuyển, tiếp nhận chất thải trái phép nếu có đủ căn cứ xác định hành vi vi phạm. Mỗi cá nhân phải chịu trách nhiệm tương ứng với hành vi và mức độ tham gia của mình.
Một vấn đề khác được luật sư Nguyễn Ngọc Linh đề cập là nghĩa vụ khắc phục hậu quả. Theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm phải thực hiện các biện pháp xử lý, khắc phục và bồi thường thiệt hại khi có đủ căn cứ theo quy định.
Trong vụ án tại Đại Thanh, khoản tiền hơn 412 triệu đồng các bị can đã nộp là tiền hưởng lợi từ hành vi vi phạm. Khoản tiền này cần được phân biệt với chi phí thu gom hơn 33.500 tấn chất thải và kinh phí khắc phục những ảnh hưởng đến môi trường.
Theo luật sư, việc tự nguyện nộp lại tiền hưởng lợi, khắc phục hậu quả có thể được xem xét trong quá trình giải quyết vụ án, nhưng không đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự nếu hành vi đã đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.
Đối với khu đất bị đổ thải, cơ quan có thẩm quyền cần xác định hiện trạng sử dụng đất, mức độ ảnh hưởng và biện pháp khắc phục phù hợp. Việc san lấp ao, hồ, ruộng trũng bằng chất thải xây dựng không thể được xem là hoạt động cải tạo mặt bằng hợp pháp chỉ vì có sự thỏa thuận giữa các cá nhân.
Luật sư Nguyễn Ngọc Linh cũng lưu ý, trách nhiệm quản lý chất thải phải được thực hiện xuyên suốt từ công trình phát sinh đến địa điểm xử lý cuối cùng. Các chủ công trình, đơn vị vận chuyển và tổ chức tiếp nhận chất thải cần tuân thủ quy định, không vì tiết kiệm chi phí mà lựa chọn địa điểm đổ thải trái phép.
Từ vụ án tại xã Đại Thanh có thể thấy, việc xử lý hành vi đổ chất thải trái phép không chỉ dừng lại ở chế tài đối với người vi phạm. Quan trọng hơn, việc xử lý phải gắn với trách nhiệm khắc phục hậu quả, bảo vệ đất đai và môi trường sống của cộng đồng.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.