Điều chỉnh chủ trương đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tổng vốn hơn 289.000 tỷ đồng

Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được điều chỉnh một số nội dung quan trọng về phạm vi, quy mô, công nghệ, nhu cầu sử dụng đất, số dân tái định cư và tổng mức đầu tư. Dự án có tổng mức đầu tư sơ bộ 289.339 tỷ đồng, phấn đấu hoàn thành cơ bản chậm nhất vào năm 2030.

Theo Nghị quyết, phạm vi dự án được xác định với điểm đầu tại vị trí nối ray qua biên giới thuộc tỉnh Lào Cai, điểm cuối tại ga Nam Hải Phòng. Tuyến chính có chiều dài khoảng 363km, các tuyến nhánh khoảng 63km, đi qua địa phận 6 tỉnh, thành phố gồm Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng.

Về quy mô, dự án đầu tư mới đường đôi đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng và đoạn từ ga Yên Viên đến ga Gia Lâm; các đoạn tuyến còn lại được đầu tư đường đơn.

Tuyến sử dụng khổ đường 1.435mm, vận chuyển chung hành khách và hàng hóa. Tốc độ thiết kế 160km/giờ đối với đoạn từ ga Lào Cai đến ga Nam Hải Phòng; 120km/giờ đối với đoạn qua khu vực đầu mối thành phố Hà Nội và 80km/giờ đối với các đoạn tuyến còn lại.

Về công nghệ, dự án áp dụng công nghệ đường sắt chạy trên ray. Sức kéo điện được sử dụng cho tuyến chính và đoạn tuyến nhánh nối từ ga Yên Viên đến ga Gia Lâm. Đối với các tuyến nhánh kết nối cảng biển, trước mắt sử dụng sức kéo diesel và sẽ chuyển đổi sang đầu máy sử dụng năng lượng sạch trong tương lai.

Một nội dung đáng chú ý được điều chỉnh là phạm vi thu hồi đất và nhu cầu sử dụng đất của dự án. Việc thu hồi đất được thực hiện theo quy mô quy hoạch, trong đó đường đôi đối với đoạn từ ga Lào Cai đến ga Nam Hải Phòng và đoạn từ ga Yên Viên đến ga Gia Lâm; đường đơn đối với các đoạn tuyến còn lại.

Sơ bộ tổng nhu cầu sử dụng đất của dự án khoảng 2.075ha. Trong đó, đất trồng lúa khoảng 784ha, gồm khoảng 534ha đất trồng lúa nước từ hai vụ trở lên; đất lâm nghiệp khoảng 897ha và các loại đất khác theo quy định của pháp luật về đất đai khoảng 394ha. Diện tích trên không bao gồm khoảng 1.048ha đất mỏ vật liệu và bãi đổ thải sẽ được bàn giao cho các địa phương sau khi hoàn thành dự án. Sơ bộ số dân tái định cư của dự án khoảng 25.544 người.

Nghị quyết điều chỉnh sơ bộ tổng mức đầu tư dự án lên 289.339 tỷ đồng. Về tiến độ, dự án thực hiện lập báo cáo nghiên cứu khả thi từ năm 2025, phấn đấu hoàn thành cơ bản chậm nhất vào năm 2030. Đáng chú ý, đoạn tuyến nhánh kết nối ga Nam Hải Phòng với ga Nam Đồ Sơn sẽ được đầu tư đồng bộ với tiến độ đầu tư khu bến Nam Đồ Sơn.

Theo Nghị quyết, UBND thành phố Hải Phòng chịu trách nhiệm huy động vốn và bảo đảm hiệu quả đầu tư đoạn tuyến nhánh nối ga Nam Hải Phòng với ga Nam Đồ Sơn, khu bến Nam Đồ Sơn, bảo đảm khai thác đồng bộ các công trình, không gây thất thoát, lãng phí. Bộ Xây dựng có trách nhiệm hỗ trợ UBND thành phố Hải Phòng trong quản lý thực hiện đầu tư đoạn tuyến nhánh này.

Quốc hội đồng thời yêu cầu Chính phủ chịu trách nhiệm về các nội dung, thông tin, số liệu trong hồ sơ điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án; xác định sơ bộ tổng mức đầu tư đúng yêu cầu, tiêu chuẩn, định mức theo quy định pháp luật.

Chính phủ cũng có trách nhiệm kiểm soát về công nghệ, kỹ thuật, bảo đảm dự án tiên tiến, đồng bộ, an toàn, kết nối thuận lợi và chủ động trong vận hành, bảo trì. Nghị quyết cũng quy định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có trách nhiệm tuyên truyền, vận động nhân dân đồng thuận với việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án và giám sát việc thực hiện.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn có trách nhiệm giám sát việc thực hiện dự án. Kiểm toán Nhà nước thực hiện kiểm toán dự án theo quy định.

Trước khi đại biểu Quốc hội biểu quyết thông qua, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh thừa ủy quyền của Chính phủ đã có báo cáo tiếp thu, giải trình. Chính phủ khẳng định việc điều chỉnh chủ trương đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, trong đó đầu tư đường đôi trên các đoạn tuyến quan trọng, được tính toán trên cơ sở quy hoạch, nhu cầu vận tải, điều kiện kỹ thuật và hiệu quả kinh tế. Nếu đầu tư đường đôi ngay đoạn Hà Nội - Hải Phòng thay vì phân kỳ, có thể tiết kiệm khoảng 12.587 tỷ đồng.

Trước yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát chi phí, Chính phủ cho biết sẽ chỉ đạo kiểm soát chặt chẽ các loại chi phí, hạn chế tối đa việc tiếp tục phải điều chỉnh tổng mức đầu tư trong quá trình thực hiện dự án. Chủ đầu tư cũng có trách nhiệm gửi hồ sơ tổng mức đầu tư đã hoàn thiện theo báo cáo thẩm định cho Kiểm toán Nhà nước để thực hiện kiểm toán làm cơ sở phê duyệt dự án.

Giải trình về việc lựa chọn phương án hoàn thiện đường đôi ngay trong giai đoạn 2026-2030, Chính phủ cho rằng phương án này được xem xét trên nhiều yếu tố, gồm quy hoạch, nhu cầu vận tải, điều kiện kỹ thuật và hiệu quả đầu tư.

Đối với đoạn Yên Viên - Gia Lâm, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và Quy hoạch mạng lưới đường sắt điều chỉnh xác định đoạn tuyến này có quy mô đường đôi, khổ 1.435mm. Ga Gia Lâm được xác định là ga đầu mối hành khách phía Bắc, kết hợp đường sắt đô thị và đường sắt quốc gia, kết nối 5 tuyến đường sắt quốc gia và 3 tuyến đường sắt đô thị.

Theo dự báo, đến năm 2035, nhu cầu khai thác trên đoạn Yên Viên - Gia Lâm khoảng 46 đôi tàu khách/ngày đêm, vượt năng lực thực tế của đường đơn, khoảng 42 đôi tàu/ngày đêm.

Chính phủ cũng cho rằng đoạn tuyến nằm sâu trong nội thành Hà Nội, việc giải phóng mặt bằng khó khăn. Nếu chỉ đầu tư đường đơn rồi mở rộng thành đường đôi trong tương lai sẽ gây khó khăn cho tổ chức giao thông và thi công, do có nhiều dự án, công trình chồng lấn hành lang hoặc giao cắt với tuyến.

Việc đầu tư đường đôi ngay được đánh giá sẽ tăng khả năng kết nối với mạng lưới đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị Hà Nội, tạo điều kiện phát triển đô thị khu vực ga Gia Lâm theo mô hình TOD (mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng). Theo tính toán của tư vấn, phương án này giúp tiết kiệm khoảng 8 phút di chuyển từ khu vực trung tâm Hà Nội, mang lại lợi ích kinh tế khoảng 10,5 tỷ đồng mỗi năm.