Diễn đàn Báo chí 2026: Đổi mới để gần bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí

Tại phiên thảo luận “Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí” trong Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 diễn ra ngày 20-6, các chuyên gia, nhà quản lý và lãnh đạo cơ quan báo chí đã cùng chia sẻ nhiều góc nhìn về con đường phát triển của báo chí trong kỷ nguyên số.

Báo chí trước thách thức của AI và cuộc cạnh tranh giành niềm tin công chúng

Theo nhà báo Ngô Việt Anh, Giám đốc Trung tâm Phát triển truyền thông (Báo Nhân Dân), sự phát triển mạnh mẽ của AI và mạng xã hội đang làm thay đổi toàn diện cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Đây vừa là thách thức lớn, vừa là cơ hội để báo chí đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng nội dung và phát triển kinh tế báo chí.

Nhìn từ xu hướng quốc tế, Tiến sĩ Ngô Bích Ngọc, Trưởng khoa Truyền thông Đa phương tiện, Đại học Swinburne Việt Nam cho biết, báo chí toàn cầu đang đối diện với cuộc khủng hoảng niềm tin khi tỷ lệ công chúng tin tưởng vào tin tức chỉ còn khoảng 37%. Trong khi đó, gần một nửa người dùng chủ động né tránh tin tức vì cảm giác quá tải thông tin.

Đáng chú ý, lần đầu tiên lượng người tiếp cận tin tức qua mạng xã hội và các nền tảng video đã vượt các kênh truyền thống như truyền hình hay website báo chí. Đối với nhóm công chúng dưới 35 tuổi, mạng xã hội đã trở thành “cổng vào” chính để tiếp nhận thông tin.

Bên cạnh đó, AI tạo sinh đang tác động mạnh mẽ đến quy trình sản xuất và tiêu thụ tin tức. Nhiều tòa soạn trên thế giới đã ứng dụng AI trong tra cứu, biên tập, chuyển đổi định dạng nội dung và cá nhân hóa trải nghiệm người dùng. Thậm chí, ngày càng nhiều người sử dụng chatbot AI để tìm kiếm thông tin thay vì truy cập trực tiếp vào các cơ quan báo chí.

Trong bối cảnh đó, Tiến sĩ Ngô Bích Ngọc cho rằng giá trị cốt lõi của báo chí chuyên nghiệp không nằm ở tốc độ đưa tin mà là khả năng xác thực, kiểm chứng và giúp công chúng hiểu đúng bản chất của các vấn đề xã hội.

Chia sẻ về việc tiếp cận công chúng trẻ, nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong nhận định Gen Z là thế hệ lớn lên cùng internet và công nghệ số, tiếp nhận thông tin chủ yếu qua mạng xã hội và có nhu cầu tương tác rất cao. Họ không chỉ muốn đọc mà còn muốn tham gia vào quá trình tạo ra nội dung, chia sẻ quan điểm và xây dựng cộng đồng.

Theo ông, báo chí không thể cạnh tranh với mạng xã hội bằng tốc độ hay khả năng lan truyền. Lợi thế lớn nhất của báo chí vẫn là khả năng xác minh, kiểm chứng, phân tích và đặt thông tin trong bối cảnh đầy đủ. Vì vậy, các tòa soạn cần chuyển từ tư duy “cung cấp những gì mình có” sang “sản xuất những gì công chúng cần”; từ phát hành nội dung sang xây dựng cộng đồng độc giả; từ truyền thông một chiều sang đối thoại và tương tác.

Dữ liệu độc giả mở ra cơ hội phát triển kinh tế báo chí

Một trong những nội dung được quan tâm nhất tại phiên thảo luận là vai trò của dữ liệu độc giả trong phát triển kinh tế báo chí.

Theo ông Nguyễn Đăng Ngọc, Phó Tổng Giám đốc Công ty VCCorp, nhiều cơ quan báo chí hiện sở hữu lượng truy cập rất lớn nhưng doanh thu chưa tương xứng do chưa thực sự hiểu hành vi và nhu cầu của độc giả.

Ông cho rằng dữ liệu không chỉ là những thông tin cơ bản như tên, email hay số điện thoại mà quan trọng hơn là dữ liệu hành vi. Việc nắm bắt được độc giả quan tâm nội dung gì, đọc vào thời điểm nào, tương tác ra sao trên các nền tảng sẽ giúp tòa soạn phân loại công chúng, cá nhân hóa nội dung, dự báo xu hướng và tối ưu hiệu quả quảng cáo.

Quá trình chuyển đổi số, theo đại diện VCCorp, cần bắt đầu từ việc xác định các điểm chạm với độc giả trên website, ứng dụng, mạng xã hội, bản tin điện tử hay các sự kiện. Sau đó là thu thập, phân loại, gắn nhãn và phân tích dữ liệu để hiểu rõ từng nhóm công chúng.

“Nếu trước đây nội dung là tài sản cốt lõi thì trong thời đại số, nội dung cộng dữ liệu mới là tài sản thực sự của tòa soạn”, ông Nguyễn Đăng Ngọc nhấn mạnh. Đây cũng là nền tảng để báo chí phát triển những nguồn thu mới ngoài quảng cáo truyền thống.

Từ góc độ sản xuất nội dung đa nền tảng, nhà báo Nhật Hoa, Phó Trưởng ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam cho rằng điều quan trọng nhất không phải là theo đuổi thật nhiều lượt xem mà là xác định đúng cộng đồng khán giả mà mình phục vụ.

Minh chứng cho điều này là chương trình “Những bông hoa nhỏ - Vườn Tween” đạt hơn 122 triệu lượt xem chỉ sau 6 tháng phát sóng. Theo chị, thành công không đến từ những chiêu thức câu view mà đến từ việc xây dựng hệ giá trị rõ ràng, kể những câu chuyện chân thực và giàu cảm xúc.

“Nội dung tạo nên cộng đồng, cộng đồng tạo nên niềm tin và niềm tin tạo ra nguồn lực để phát triển bền vững”, nhà báo Nhật Hoa chia sẻ.

Đồng quan điểm, nhà báo Nguyễn Bá Kiên, Tổng Biên tập Tạp chí VietTimes cho rằng trong thời đại AI, các cơ quan báo chí cần xác định rõ giá trị cốt lõi và lựa chọn hướng đi riêng thay vì chạy theo lượng truy cập. Khi tin tức ngày càng phổ biến và dễ tiếp cận, lợi thế cạnh tranh của báo chí nằm ở khả năng tạo ra các nội dung chuyên sâu, khác biệt và có giá trị đối với nhóm công chúng mục tiêu.

Đổi mới sáng tạo là con đường sống còn của báo chí

Phát biểu chỉ đạo tại phiên thảo luận, nhà báo Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam khẳng định, đổi mới sáng tạo là yêu cầu sống còn đối với các cơ quan báo chí trong bối cảnh công nghệ số và AI đang làm thay đổi mạnh mẽ hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng.

Theo ông, thời gian chú ý của người dùng đang ngày càng ngắn lại. Nếu trước đây công chúng dành khoảng 8 giây để quyết định có tiếp tục theo dõi một nội dung hay không thì hiện nay con số này chỉ còn khoảng 3 giây. Thế hệ trẻ ngày càng quen với việc tiếp nhận thông tin ngắn, nhanh trên các nền tảng số.

Tuy nhiên, báo chí không thể chạy theo mạng xã hội bằng những nội dung ngắn hoặc giật gân. Điều quan trọng là phải tìm ra những cách thể hiện mới, hấp dẫn hơn để truyền tải các vấn đề lớn, các chủ trương, chính sách và những giá trị tích cực của xã hội.

Theo nhà báo Lê Quốc Minh, báo chí ngày nay cần có tư duy sản phẩm. Các tòa soạn không thể chỉ dừng lại ở việc sản xuất tin, bài theo cách truyền thống mà phải tạo ra những sản phẩm truyền thông phù hợp với nhu cầu và thói quen tiếp nhận của công chúng.

Như Báo Nhân Dân đã triển khai nhiều sản phẩm báo chí đa phương tiện, ứng dụng công nghệ mới để đưa các nội dung chính luận, chính trị đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cũng nhấn mạnh đổi mới sáng tạo không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án lớn. Điều quan trọng là xây dựng môi trường khuyến khích phóng viên, biên tập viên mạnh dạn thử nghiệm những ý tưởng mới, chấp nhận rủi ro và coi thất bại là một phần của quá trình sáng tạo.

Khép lại phiên thảo luận, các đại biểu đều thống nhất rằng trong kỷ nguyên AI và truyền thông số, đổi mới sáng tạo đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với mọi cơ quan báo chí. Để giữ vững vị thế và phát triển bền vững, báo chí cần kết hợp hài hòa giữa nội dung chất lượng, ứng dụng công nghệ, khai thác hiệu quả dữ liệu độc giả, xây dựng cộng đồng công chúng trung thành và đa dạng hóa nguồn thu. Đây chính là những nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế báo chí và khẳng định vai trò của báo chí chuyên nghiệp trong môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.