Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám:Nguồn cảm hứng cho nghệ thuật tạo hình

Muôn sắc màu tái hiện di sản

Đang diễn ra tại Nhà Thái Học, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội), triển lãm tranh “Ngàn năm di sản” do Câu lạc bộ Tôi Vẽ phối hợp với Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức, là hoạt động tôn vinh vẻ đẹp di sản Việt Nam, lan tỏa tình yêu văn hóa dân tộc thông qua hội họa. Triển lãm nằm trong chuỗi chương trình kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám (1076 - 2026), đồng thời hướng tới kỷ niệm 81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026).

Họa sĩ Đinh Quang Huy, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Tôi Vẽ chia sẻ, hơn 120 tác phẩm của 50 tác giả, với nhiều độ tuổi và ngành nghề khác nhau, là những góc nhìn đa dạng về di sản Việt Nam. Mỗi tác phẩm mang một tiếng nói riêng nhưng cùng gặp nhau ở tình yêu dành cho di sản, hướng tới việc để công chúng cảm nhận di sản như một phần của đời sống hôm nay và tiếp tục truyền cảm hứng sáng tạo.

Vẻ đẹp Khuê Văn Các, không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám cùng những giá trị văn hóa, kiến trúc, thiên nhiên và đời sống Việt Nam được các tác giả thể hiện sinh động bằng các chất liệu phong phú như sơn mài, lụa, giấy dó, khắc gỗ, màu nước, gouache, aqyla... Không gian trưng bày được bố cục theo từng nhóm chất liệu, nổi bật với tác phẩm “Vinh quy bái tổ” kích thước 2,5m x 7m được Câu lạc bộ Tôi Vẽ thực hiện hoàn toàn thủ công, với hệ thống vải ngũ hành tái hiện họa tiết, kiến trúc và đời sống di sản. Triển lãm cũng giới thiệu tác phẩm của 15 họa sĩ nhí với những góc nhìn hồn nhiên về Văn Miếu - Quốc Tử Giám và các biểu tượng văn hóa Việt Nam.

Đáng chú ý, triển lãm này còn giới thiệu các sáng tác trên chất liệu đặc biệt như sơn dầu gốc nước aqyla thể hiện trên giấy dó thủ công, cùng những cách khai thác mới với đồ họa khắc gỗ, lụa và sơn mài. Tham gia triển lãm với tác phẩm “Nguyên khí ngàn năm” bằng chất liệu aqyla, tác giả Lại Thị Thu Giang chia sẻ, nhiều lần đưa con đến di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, những giá trị lịch sử đã mang đến cho chị cảm xúc mãnh liệt và cảm nhận sự kết nối. Chị ấn tượng nhất với khu vực hàng bia Tiến sĩ và đã sáng tác tác phẩm với nhiều tâm huyết.

Triển lãm “Ngàn năm di sản” diễn ra đến hết ngày 25-9, với nhiều hoạt động trải nghiệm, giúp công chúng tìm hiểu về di sản, sự kết nối giữa di sản và nghệ thuật...

Lan tỏa giá trị hiếu học, truyền cảm hứng sáng tạo

Triển lãm tranh “Ngàn năm di sản” tiếp nối mạch cảm hứng được mở ra từ triển lãm “Quốc Tử Giám trong nghệ thuật” vừa khép lại tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Nếu triển lãm “Ngàn năm di sản” giới thiệu nhiều sáng tác đương đại thì “Quốc Tử Giám trong nghệ thuật” cho thấy hình ảnh di tích đi vào mỹ thuật qua nhiều thời kỳ.

Theo giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, giảng viên Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội), “Quốc Tử Giám trong nghệ thuật” là kết quả của quá trình khảo cứu hình ảnh Quốc Tử Giám trong nghệ thuật qua nhiều thời kỳ. Những tác phẩm ấy vừa có giá trị nghệ thuật, vừa là những tư liệu thị giác quý giá về diện mạo di tích qua các giai đoạn lịch sử.

Trong những chuyến hải trình đến Đông Dương cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, các họa sĩ người Pháp như Gaston Roullet, Henri Emile Vollet, François de Marliave... đã ấn tượng và ghi lại những hình ảnh đẹp về Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Trong đó, ký họa “Miếu Khổng Tử” năm 1885 của Gaston Roullet là một trong những hình ảnh sớm về Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Trong dòng chảy ấy, các nghệ sĩ Việt Nam tiếp tục tìm thấy những góc nhìn riêng. Năm tác phẩm của họa sĩ Trịnh Hữu Ngọc sáng tác năm 1975 gồm “Nắng thu sân Đại Bái”, “Cây đa cổng phụ”, “Trong khu bia Tiến sĩ”, “Cổng vào khu bia Tiến sĩ”, “Nắng chiều bia Tiến sĩ” ghi lại những khoảnh khắc bình dị của di tích bằng nét vẽ tinh tế, giàu cảm xúc. Mỗi tác phẩm dường như kể những câu chuyện thấm đậm chiều sâu văn hóa. Bức sơn dầu “Thăm Văn Miếu” (1984) của danh họa Bùi Xuân Phái với hình ảnh cô giáo và học sinh trong không gian cổ kính, gợi liên tưởng về sự tiếp nối của truyền thống học tập. Trong khi đó, các tác phẩm của họa sĩ Ba Lan gốc Việt Minh Đàm và họa sĩ Lào Khotsouvanh Hongsa cho thấy sức hấp dẫn của Văn Miếu - Quốc Tử Giám đối với nghệ sĩ quốc tế.

Giám đốc Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho rằng, nghệ thuật chính là nhịp cầu kết nối công chúng với di sản, giúp lịch sử trở nên gần gũi và các giá trị văn hóa được lan tỏa bằng ngôn ngữ của cảm xúc, sáng tạo. Chuỗi hoạt động triển lãm, tọa đàm và giao lưu nghệ thuật được tổ chức trong năm 2026 không chỉ góp phần phát huy giá trị di sản mà còn hướng tới dấu mốc 950 năm Quốc Tử Giám (1076 - 2026), đưa Nhà Thái Học trở thành không gian học thuật và sáng tạo dành cho cộng đồng.

Từ “Quốc Tử Giám trong nghệ thuật” đến “Ngàn năm di sản”, mỗi tác phẩm là một cách lưu giữ ký ức, một góc nhìn về vẻ đẹp của di sản và cũng là sự kết nối giữa quá khứ với hiện tại. Qua đây, công chúng có thêm cơ hội khám phá di tích Quốc gia đặc biệt này ở nhiều góc nhìn khác nhau, càng thêm trân quý và nâng cao ý thức giữ gìn, phát huy giá trị di sản.