Đi đầu trong xây dựng năng lực tự chủ sáng tạo quốc gia:Cơ hội để Thủ đô phát triển nhanh và bền vững

Với Hà Nội, thông điệp ấy có ý nghĩa đặc biệt. Thủ đô Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, mà còn là nơi hội tụ tri thức, văn hóa, nhân lực chất lượng cao, các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và hệ sinh thái sáng tạo quan trọng nhất của cả nước. Nếu mô hình phát triển mới của Việt Nam cần một không gian đi đầu để thử nghiệm, kiểm chứng và lan tỏa, thì Hà Nội phải là một trong những địa phương tiên phong.

Từ đô thị hành chính sang đô thị sáng tạo

Hà Nội có nền tảng lớn để bứt phá. Thành phố là đầu tàu kinh tế của vùng Đồng bằng sông Hồng, có quy mô kinh tế lớn, khu vực dịch vụ phát triển, thu ngân sách thuộc nhóm dẫn đầu cả nước, môi trường đầu tư tiếp tục được cải thiện. Năm 2025, GRDP của Hà Nội tăng 8,16%, quy mô nền kinh tế đạt khoảng 63,5 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người khoảng 7.200 USD. Đáng chú ý, Hà Nội tiếp tục đứng đầu cả nước về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương.

Nhưng thách thức của Thủ đô không chỉ là tăng trưởng nhanh hơn. Điều quan trọng hơn là phải tăng trưởng thông minh hơn, xanh hơn, bền vững hơn và nhân văn hơn. Một đô thị hơn nghìn năm tuổi, có mật độ dân cư cao, chịu áp lực lớn về giao thông, môi trường, nhà ở, hạ tầng xã hội và bảo tồn di sản, không thể phát triển bằng tư duy mở rộng cơ học. Hà Nội cần chuyển mạnh từ “quản lý đô thị” sang “quản trị phát triển đô thị”; từ xử lý sự vụ sang dự báo và điều hành bằng dữ liệu; từ thu hút đầu tư bằng lợi thế vị trí sang thu hút bằng chất lượng thể chế, nhân lực, hạ tầng số và môi trường sáng tạo. Nói cách khác, Hà Nội phải trở thành đô thị sáng tạo đúng nghĩa: Nơi tri thức được biến thành năng suất, văn hóa được biến thành nguồn lực phát triển, dữ liệu được biến thành năng lực quản trị, còn con người được đặt ở trung tâm của mọi chính sách.

Một điểm mới rất quan trọng trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là coi dữ liệu là hạ tầng nền tảng của giai đoạn phát triển mới. Với Hà Nội, đây không phải là khẩu hiệu công nghệ, mà là yêu cầu quản trị cấp bách. Nhiều vấn đề của Thủ đô hiện nay như ùn tắc giao thông; ô nhiễm không khí; ngập úng cục bộ; quá tải trường học, bệnh viện; quản lý đất đai; trật tự xây dựng; an toàn thực phẩm; cải tạo chung cư cũ; phát triển không gian xanh... đều cần lời giải dựa trên dữ liệu đầy đủ, liên thông và cập nhật. Khi dữ liệu còn phân tán, thiếu chuẩn hóa, thiếu chia sẻ giữa các ngành, các cấp, chính quyền khó có thể ra quyết định nhanh, chính xác và có trách nhiệm giải trình cao.

Vì vậy, xây dựng “Hà Nội số” không chỉ là đưa thêm thủ tục hành chính lên môi trường trực tuyến. Bản chất sâu hơn là tái cấu trúc phương thức vận hành của chính quyền đô thị. Mỗi quyết định về quy hoạch, giao thông, đầu tư công, nhà ở, môi trường, giáo dục, y tế phải dựa trên bằng chứng dữ liệu. Mỗi dịch vụ công phải được thiết kế từ trải nghiệm của người dân và doanh nghiệp, giảm thời gian, giảm chi phí, giảm tiếp xúc không cần thiết và tăng tính minh bạch. Chuyển đổi số chỉ thật sự có giá trị khi người dân thấy cuộc sống thuận tiện hơn, doanh nghiệp thấy thủ tục thông thoáng hơn, chính quyền điều hành hiệu quả hơn. Đó mới là thước đo thực chất của một Thủ đô thông minh.

Hà Nội có lợi thế lớn về đổi mới sáng tạo, nhưng lợi thế ấy chỉ trở thành động lực phát triển khi đi vào những bài toán cụ thể của đô thị. Đổi mới sáng tạo không chỉ nằm trong phòng thí nghiệm, khu công nghệ hay doanh nghiệp khởi nghiệp. Nó phải hiện diện trong cách tổ chức giao thông thông minh hơn; quản lý chất lượng không khí tốt hơn; cải tạo chung cư cũ hiệu quả hơn; phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng; số hóa di sản; phát triển công nghiệp văn hóa; mở rộng không gian sáng tạo cho người trẻ; xây dựng các không gian công cộng xanh, an toàn, thân thiện. Một thành phố sáng tạo không chỉ là nơi có nhiều công nghệ mới, mà là nơi công nghệ giúp con người sống tốt hơn. Một chính quyền sáng tạo không chỉ là chính quyền dùng nhiều phần mềm, mà là chính quyền biết lắng nghe, phản hồi nhanh, ra quyết định dựa trên dữ liệu và dám thử nghiệm những mô hình mới vì lợi ích chung.

Luật Thủ đô năm 2026 và các cơ chế đặc thù phải được Hà Nội vận dụng như một “bệ phóng thể chế”. Cơ chế đặc thù không phải là đặc quyền, mà là trách nhiệm đi đầu. Thủ đô cần mạnh dạn thử nghiệm có kiểm soát các mô hình mới về tài chính đô thị, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, công nghiệp văn hóa, không gian ngầm, kinh tế xanh, kinh tế số và phát triển theo định hướng giao thông công cộng. Mô hình nào thành công phải được tổng kết, thể chế hóa và nhân rộng kịp thời.

Con người là trung tâm, hiệu quả là thước đo phát triển

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh mô hình phát triển mới phải đặt con người ở vị trí trung tâm, là mục tiêu, động lực và chủ thể của phát triển. Với Hà Nội, điều này càng sâu sắc. Bản sắc Thăng Long - Hà Nội không chỉ nằm ở di tích, hồ nước, phố cổ, làng nghề, mà trước hết nằm ở con người: Thanh lịch, văn minh, hiếu học, nghĩa tình, sáng tạo và có trách nhiệm với cộng đồng. Vì vậy, phát triển Thủ đô không thể chỉ đo bằng cầu, đường, khu đô thị hay tòa nhà cao tầng. Thước đo cao hơn là người dân có được sống trong môi trường trong lành hơn không; đi lại thuận tiện hơn không; trẻ em có không gian học tập và vui chơi tốt hơn không; người cao tuổi được chăm sóc và tiếp tục đóng góp ra sao; doanh nghiệp có được phục vụ nhanh hơn không; người tài có muốn đến, ở lại và cống hiến cho Hà Nội hay không. Một Hà Nội hiện đại không được đánh mất chiều sâu văn hóa. Một Hà Nội thông minh càng phải là Hà Nội nhân văn. Một Hà Nội tăng trưởng nhanh càng phải bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ, cơ hội và thụ hưởng thành quả phát triển.

Tinh thần quan trọng trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là mục tiêu lớn phải gắn với đầu mối chịu trách nhiệm, dữ liệu theo dõi, nguồn lực thực hiện, thời hạn cụ thể và cơ chế kiểm tra, giám sát định kỳ. Đây chính là yêu cầu Hà Nội cần quán triệt trong tổ chức thực hiện. Thủ đô cần cụ thể hóa mô hình phát triển mới bằng những chỉ tiêu đo được: Tỉ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình; thời gian xử lý thủ tục cho doanh nghiệp; mức độ liên thông dữ liệu đô thị; tỉ trọng kinh tế số, kinh tế xanh, công nghiệp văn hóa trong GRDP; số doanh nghiệp đổi mới sáng tạo; số kết quả nghiên cứu được thương mại hóa; mức giảm ùn tắc, ô nhiễm; chất lượng không gian công cộng; mức độ hài lòng của người dân. Không thể có đô thị thông minh nếu dữ liệu vẫn cát cứ. Không thể có chính quyền số nếu quy trình cũ chỉ được “đưa lên mạng”. Không thể có đổi mới sáng tạo nếu doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và chính quyền chưa kết nối thành một hệ sinh thái thực chất. Không thể có phát triển nhân văn nếu người dân vẫn phải chịu chi phí cao từ ùn tắc, ô nhiễm, thủ tục rườm rà và thiếu không gian sống chất lượng.

Mô hình phát triển mới của đất nước đang đặt ra câu hỏi lớn cho từng địa phương: Ai sẽ đi đầu, ai sẽ tạo mẫu hình, ai sẽ biến khát vọng thành kết quả cụ thể? Với vị thế Thủ đô ngàn năm văn hiến, trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trái tim của cả nước, Hà Nội không thể đứng ngoài câu trả lời ấy. Hà Nội phải đi đầu trong năng lực tự chủ sáng tạo quốc gia. Đó là trách nhiệm, cũng là cơ hội lịch sử để Thủ đô phát triển nhanh hơn, bền vững hơn, nhân văn hơn; xứng đáng là nơi kết tinh trí tuệ, bản lĩnh, văn hóa và khát vọng vươn lên của dân tộc Việt Nam trong kỷ nguyên mới.