Đề xuất giảm thuế cho người làm công: Chạm đúng áp lực đời sống

Thêm tiền trong túi dân, thêm lực cho thị trường

Thảo luận tại tổ chiều 21-8 về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp, đại biểu Lê Thị Thanh Lam (đoàn Cần Thơ) đề nghị xem xét giảm thuế thu nhập cá nhân hoặc nâng mức giảm trừ gia cảnh đối với người làm công ăn lương có thu nhập chịu thuế ở các bậc thấp, từ bậc 1 đến bậc 3.

Theo đại biểu Lê Thị Thanh Lam, nhóm này cũng chịu tác động đáng kể từ lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng. Vì vậy, nếu chính sách giảm thuế chỉ tập trung vào thu nhập từ kinh doanh sẽ chưa bao quát đầy đủ những đối tượng đang chịu sức ép về thu nhập thực tế.

Đề xuất này nhanh chóng thu hút sự quan tâm bởi đánh trúng mối quan tâm lâu nay của người hưởng lương: Thu nhập tăng nhưng chi phí sinh hoạt cũng tăng, trong khi phần thu nhập thực sự có thể dành cho tích lũy và tiêu dùng không tăng tương ứng.

Trên thực tế, câu chuyện giảm trừ gia cảnh không mới. Trước khi mức giảm trừ mới được áp dụng, nhiều người lao động từng kiến nghị điều chỉnh vì cho rằng mức giảm trừ chưa theo kịp mặt bằng giá, đặc biệt tại các đô thị lớn. Các ý kiến của người lao động và chuyên gia trước đây cũng nhiều lần đề cập việc thuế cần tính đến chi phí sinh hoạt tối thiểu trước khi xác định phần thu nhập có khả năng đóng góp cho ngân sách.

Chị Phạm Thị Nguyệt, nhân viên tại một doanh nghiệp tư nhân trên địa bàn phường Hà Đông cho rằng, điều người lao động quan tâm không phải là “né thuế”, mà là thu nhập sau thuế còn đủ để trang trải các khoản thiết yếu hay không. Khi tiền thuê nhà, ăn uống, đi lại, học hành và chăm sóc sức khỏe cùng tạo áp lực, một khoản thuế được giảm thêm, dù không quá lớn, vẫn có thể tạo thêm khoảng đệm cho gia đình.

Theo chị Nguyệt, người làm công ăn lương khó chủ động điều chỉnh thu nhập như người kinh doanh. Lương, thưởng và các khoản thu nhập đều được kê khai, khấu trừ thuế theo quy định. Vì vậy, nếu chính sách có thể giảm nghĩa vụ thuế cho nhóm thu nhập chịu thuế ở các bậc thấp, người lao động sẽ cảm nhận được ngay tác động qua khoản thu nhập thực nhận hằng tháng.

Từ góc độ kinh tế, phần thu nhập được giữ lại không nhất thiết nằm yên trong tài khoản. Với nhóm thu nhập thấp và trung bình, phần lớn có thể được đưa trở lại thị trường thông qua chi tiêu cho thực phẩm, dịch vụ, giáo dục, y tế, nhà ở và các nhu cầu thiết yếu.

Vì vậy, nếu được thiết kế đúng đối tượng, ưu đãi thuế cho người làm công ăn lương có thể tạo tác động kép: Giảm áp lực tài chính cho hộ gia đình và tăng sức mua cho nền kinh tế.

Nới giảm trừ gia cảnh, tránh để thuế chạy sau đời sống

Từ câu chuyện của người làm công ăn lương, vấn đề lớn hơn được đặt ra là mức giảm trừ gia cảnh và các bậc thuế phải theo kịp sự thay đổi của đời sống. Với một người độc thân, mức thu nhập đủ trang trải cuộc sống có thể khác rất xa so với một người đang nuôi con nhỏ hoặc phải chăm sóc cha mẹ. Ngay trong cùng một mức lương, số người phụ thuộc khác nhau cũng tạo ra mức độ chịu thuế và khả năng chi tiêu rất khác nhau.

Bởi vậy, giảm trừ gia cảnh có ý nghĩa đặc biệt trong việc xác định phần thu nhập nào thực sự là “khả năng đóng góp” của người dân cho ngân sách.

Theo chuyên gia thuế Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín, chính sách giảm trừ gia cảnh cần được đặt trong tương quan với biến động giá cả và mức sống thực tế. Khi mặt bằng chi phí thay đổi nhưng các ngưỡng thuế chậm được cập nhật, người lao động có thể rơi vào tình trạng thu nhập danh nghĩa tăng nhưng thu nhập thực tế sau thuế không cải thiện tương ứng.

Ông Được cho rằng, nếu mục tiêu là hỗ trợ nhóm thu nhập thấp và trung bình, cần ưu tiên điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh hoặc các bậc thuế thấp, thay vì giảm thuế theo một tỷ lệ đồng loạt.

Lý do là nếu giảm cùng một tỷ lệ trên số thuế phải nộp, người có thu nhập càng cao và số thuế phải nộp càng lớn sẽ nhận được lợi ích tuyệt đối càng lớn. Trong khi đó, nhóm được đề xuất hỗ trợ lại là những người đang chịu sức ép lớn hơn về chi phí sinh hoạt so với khả năng thu nhập.

Luật Thuế thu nhập cá nhân mới đã nâng mức giảm trừ gia cảnh lên 15,5 triệu đồng/tháng đối với người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng đối với mỗi người phụ thuộc. Đồng thời, cơ chế mới gắn việc điều chỉnh mức giảm trừ với biến động giá cả và thu nhập.

Đây là bước tiến quan trọng, nhưng theo chuyên gia Nguyễn Văn Được, điều quan trọng không kém là bảo đảm cơ chế điều chỉnh đủ linh hoạt. Nếu chính sách chỉ được cập nhật sau những khoảng thời gian dài, mức giảm trừ có thể tiếp tục bị bỏ xa bởi tốc độ tăng giá và chi phí sinh hoạt.

Về lâu dài, chính sách thuế thu nhập cá nhân cần hạn chế tình trạng người lao động phải chờ đến mỗi lần sửa luật mới được điều chỉnh mức giảm trừ. Một cơ chế cập nhật phù hợp với biến động giá cả và thu nhập sẽ giúp nghĩa vụ thuế sát hơn với khả năng thực tế của người nộp thuế.

Đặc biệt, việc xem xét giảm thuế hoặc nâng giảm trừ cho nhóm thu nhập chịu thuế ở các bậc thấp cần tránh tạo ra “bẫy” thuế. Người có thu nhập chỉ cao hơn một ngưỡng nhất định không nên phải chịu mức thuế tăng quá mạnh, bởi điều đó có thể làm giảm động lực tăng lương, tăng năng suất và phát triển nghề nghiệp.

Theo hướng này, chính sách có thể ưu tiên hỗ trợ nhóm thu nhập thấp và trung bình nhưng vẫn phải bảo đảm tính liên tục giữa các bậc thuế, để thu nhập tăng luôn đi kèm với lợi ích kinh tế rõ ràng cho người lao động.

Một điểm khác cần tính đến là thủ tục. Đại biểu Lê Thị Thanh Lam đề nghị cơ quan quản lý đơn giản hóa quy trình thực hiện, hướng tới cơ chế tự tính, tự khai, tự chịu trách nhiệm để chính sách hỗ trợ đến người dân nhanh và thuận lợi.

Đây là yêu cầu quan trọng bởi với người làm công ăn lương, phần lớn nghĩa vụ thuế đã được khấu trừ qua tiền lương. Nếu có chính sách giảm thuế hoặc điều chỉnh giảm trừ, việc thực hiện càng đơn giản thì người lao động càng sớm cảm nhận được lợi ích.