Đề xuất cắt giảm 5 hình thức văn bản quy phạm pháp luật

Đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật

Bộ Tư pháp đang lấy ý kiến góp ý Hồ sơ dự án Luật về VBQPPL, nhằm hoàn thiện cấu trúc hệ thống VBQPPL theo hướng tinh gọn, khoa học.

Theo Bộ Tư pháp, việc xây dựng dự án Luật về VBQPPL thay thế Luật Ban hành VBQPPL hiện hành là cần thiết để tiếp tục đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; hoàn thiện cấu trúc hệ thống VBQPPL theo hướng tinh gọn, dễ tiếp cận; nâng cao năng lực phản ứng chính sách; xử lý kịp thời khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật; gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật…

Đáng chú ý nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo và khó phân biệt về thứ bậc hiệu lực, dự thảo đề xuất cắt giảm từ 22 hình thức VBQPPL hiện hành xuống còn 17 hình thức.

Năm nhóm hình thức văn bản sẽ không còn được xác định là VBQPPL bao gồm nghị quyết của Quốc hội, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, quyết định của Chủ tịch nước, nghị quyết của Chính phủ và các nghị quyết liên tịch có sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Theo đó, các nội dung hiện được quy định bằng nghị quyết của Quốc hội sẽ được chuyển sang hình thức luật; nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chuyển sang pháp lệnh; và nghị quyết của Chính phủ chuyển sang nghị định.

Phương án này bảo đảm mỗi chủ thể chỉ ban hành một hình thức VBQPPL, khắc phục tình trạng một chủ thể ban hành nhiều hình thức văn bản có thứ bậc hiệu lực và phạm vi nội dung khó phân biệt, qua đó làm cho hệ thống pháp luật dễ nhận diện, dễ tiếp cận và thuận lợi hơn trong áp dụng.

Để đảm bảo tính liên tục và không gây ra khoảng trống pháp lý, dự thảo Luật cũng đã thiết kế một lộ trình chuyển tiếp chặt chẽ, trong đó có các quy định được áp dụng đến hết năm 2027.

Luật hóa quy trình tổ chức thi hành pháp luật

Bên cạnh việc kế thừa các quy định của pháp luật hiện hành về thẩm quyền, trình tự, thủ tục ban hành và các nội dung cơ bản về tổ chức thi hành, dự thảo Luật dự kiến bổ sung rõ hơn quy trình, trách nhiệm tổ chức thi hành trong mối quan hệ với xây dựng, ban hành VBQPPL và xác lập cơ chế theo dõi thi hành, đánh giá hiệu quả và phản hồi chính sách sau khi VBQPPL được ban hành.

Dự thảo Luật đã mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung một chương riêng để luật hóa quy trình tổ chức thi hành, khép kín "vòng đời" của một văn bản: từ khâu nhận diện, xây dựng chính sách, soạn thảo, thẩm định, ban hành cho đến theo dõi, đánh giá hiệu quả và phản hồi sau ban hành.

Theo dự thảo Luật, các văn bản sẽ được đánh giá định kỳ hằng năm hoặc theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, dựa trên các tiêu chí cụ thể như mức độ đạt được mục tiêu ban hành, tác động kinh tế - xã hội, tính hợp hiến, hợp pháp và khả năng đáp ứng thực tiễn. Trên cơ sở kết quả đánh giá, cơ quan có trách nhiệm thực hiện theo thẩm quyền hoặc kiến nghị giải pháp khắc phục những bất cập.

Một điểm mới quan trọng khác là việc siết chặt kỷ cương lập pháp gắn liền với công tác phòng, chống lãng phí, tiêu cực. Quy trình thẩm định, thẩm tra dự thảo luật, pháp lệnh được bổ sung yêu cầu đánh giá khả năng nhận diện và xử lý các điểm nghẽn thể chế; bổ sung Báo cáo thuyết minh nội dung dự thảo vào hồ sơ lấy ý kiến, phản biện xã hội, thẩm định và thẩm tra. Bên cạnh đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được bổ sung vào nhóm chủ thể phải được lấy ý kiến trực tiếp.

Cụ thể hóa các chính sách đặc thù

Dự thảo Luật đề xuất hệ thống hóa các quy định về văn bản quy định chi tiết thành một điều riêng; quy định không được lặp lại nội dung của văn bản được quy định chi tiết, không được ủy quyền tiếp; yêu cầu dự thảo văn bản quy định chi tiết phải được chuẩn bị, trình đồng thời với dự án luật, pháp lệnh…

Nhằm bảo đảm nguồn lực cho công tác xây dựng thể chế, dự thảo Luật cũng cụ thể hóa các chính sách đặc thù nhằm thu hút, trọng dụng cán bộ, chuyên gia, nhà khoa học và đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong toàn bộ quy trình. Việc luật hóa giá trị sử dụng của văn bản hợp nhất và Bộ pháp điển điện tử trên Cổng Pháp luật quốc gia cũng sẽ giúp người dân và doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận pháp luật hoàn toàn miễn phí.

Những thay đổi quan trọng trong dự thảo Luật về VBQPPL được kỳ vọng sẽ góp phần kiến tạo một hệ thống văn bản tinh gọn, công khai, tạo nền tảng pháp lý để đưa pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, phục vụ yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.