Để trẻ em không đơn độc khi tìm kiếm sự hỗ trợ

Gỡ rào cản trên hành trình tìm kiếm hỗ trợ

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Phó Chánh Văn phòng Cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển Dương Thị Ngọc Linh nhấn mạnh, trẻ em có quyền được sống trong môi trường an toàn, được tôn trọng, bảo vệ khỏi mọi hình thức bạo lực, xâm hại và được hỗ trợ khi cần thiết. Đây không chỉ là trách nhiệm của gia đình, cộng đồng mà còn là yêu cầu được quy định trong hệ thống chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Những năm qua, hệ thống chính sách, pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em từng bước được hoàn thiện. Trẻ em và gia đình có thể tìm kiếm sự trợ giúp thông qua Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em 111, các cơ quan chức năng, cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em và tổ chức xã hội. Tuy nhiên, từ việc có chính sách, đường dây tiếp nhận thông tin và các đơn vị cung cấp dịch vụ đến việc trẻ em thực sự tiếp cận được sự giúp đỡ cần thiết vẫn còn khoảng cách đáng lưu ý.

Theo số liệu được nêu tại diễn đàn, từ năm 2019 đến nay, Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em 111 đã tiếp nhận gần 6 triệu cuộc gọi, ghi nhận hơn 11.000 trường hợp trẻ bị bạo lực, xâm hại cần can thiệp, trong đó có 4.901 trường hợp bạo lực trẻ em và 2.635 trường hợp xâm hại tình dục trẻ em. Đáng chú ý, có tới 58% trẻ em từ 10 đến 14 tuổi từng trải qua ít nhất một hình thức bạo lực hoặc kỷ luật thể chất, tinh thần trong gia đình, trong khi chỉ khoảng 6% tiếp cận được dịch vụ hỗ trợ.

Thực tiễn hoạt động của Ngôi nhà Bình yên thuộc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển cũng cho thấy nhu cầu hỗ trợ rất lớn. Trong 19 năm hoạt động, mô hình đã hỗ trợ 1.978 phụ nữ và trẻ em là nạn nhân của bạo lực, xâm hại và mua bán người, đến từ 34 tỉnh, thành phố, thuộc 18 nhóm dân tộc. Gần một nửa số người được hỗ trợ là trẻ em; trong nhóm này, 76% là nạn nhân của bạo lực gia đình và xâm hại tình dục, số còn lại là nạn nhân mua bán người.

Theo Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển Dương Thị Ngọc Linh, hành trình tìm kiếm sự giúp đỡ của trẻ không đơn giản bắt đầu từ việc lựa chọn một dịch vụ, mà từ khả năng nhận diện vấn đề, có đủ an toàn để lên tiếng và được lắng nghe, tin tưởng khi chia sẻ. Nỗi sợ hãi, mặc cảm, lo bị trách móc hoặc không được tin tưởng, thiếu thông tin về nơi tìm kiếm trợ giúp và sự phụ thuộc vào người chăm sóc có thể khiến trẻ khó tiếp cận hoặc không thể tiếp tục nhận hỗ trợ.

Kết nối dịch vụ, đặt trẻ em ở vị trí trung tâm

Từ góc độ bảo vệ trẻ em, ông Nguyễn Ngọc Anh, chuyên gia bảo vệ trẻ em của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNICEF) cho rằng, việc kêu gọi trẻ lên tiếng, tìm kiếm sự giúp đỡ là chưa đủ. Trẻ cần biết có thể tìm đến đâu, được tiếp cận dịch vụ an toàn, được lắng nghe, tôn trọng và kết nối kịp thời với sự hỗ trợ phù hợp.

Theo ông Nguyễn Ngọc Anh, khi trẻ đã can đảm nói rằng mình cần giúp đỡ, không thể tiếp tục đặt trách nhiệm tự tìm đường qua hệ thống hỗ trợ lên vai trẻ và gia đình. Trách nhiệm phải thuộc về người lớn, các cơ quan chức năng, tổ chức và đơn vị cung cấp dịch vụ.

Một hệ thống bảo vệ trẻ em hiệu quả không chỉ là tập hợp các dịch vụ hoạt động riêng rẽ, mà cần có sự phối hợp liên tục giữa các lĩnh vực phúc lợi xã hội, y tế, giáo dục, công an, tư pháp và dịch vụ tại cộng đồng. Nếu phối hợp thiếu hiệu quả, trẻ có thể phải kể lại trải nghiệm đau buồn nhiều lần với các cơ quan, trải qua những quy trình khác nhau, khiến nỗi sợ hãi và tổn thương gia tăng.

Vì vậy, theo chuyên gia UNICEF, hệ thống hỗ trợ cần được tổ chức sao cho đơn giản nhất đối với trẻ em, dù phía sau là sự phối hợp của nhiều bên. Trẻ không cần phải tự xác định cơ quan nào phụ trách y tế, bảo vệ trẻ em, điều tra hay trợ giúp pháp lý; điều quan trọng là khi tìm đến sự giúp đỡ, các em cảm nhận được mình không đơn độc.

ThS. Phạm Thị Thảo, chuyên gia tâm lý cho rằng, nỗi sợ bị trả thù, tâm lý tự đổ lỗi, xấu hổ và lo ngại không được tin tưởng là những rào cản khiến trẻ bị bạo lực, xâm hại chần chừ hoặc im lặng. Để giúp trẻ mạnh dạn tìm kiếm sự hỗ trợ, gia đình cần xây dựng môi trường an toàn, lắng nghe, tôn trọng và tránh trách móc khi trẻ chia sẻ.

Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng tự bảo vệ, tập huấn cho giáo viên cách nhận diện dấu hiệu trẻ gặp nguy cơ và xử lý thông tin bảo mật. Bên cạnh đó, các đơn vị cung cấp dịch vụ cần phối hợp liên ngành, hướng tới mô hình “một điểm đến”, giúp trẻ tiếp cận hỗ trợ phù hợp mà không phải nhiều lần kể lại trải nghiệm tổn thương.

Tại diễn đàn, các chuyên gia cũng dành thời gian giao lưu, giải đáp thắc mắc của trẻ em. Những băn khoăn về việc sử dụng mạng xã hội, lựa chọn các trào lưu phù hợp với lứa tuổi cho thấy nhu cầu được hướng dẫn cách tiếp nhận thông tin có chọn lọc, nhận diện nội dung không phù hợp, phát huy giá trị tích cực của mạng xã hội mà vẫn giữ gìn sự hồn nhiên, nét riêng của lứa tuổi học trò.

Thông qua diễn đàn, Ban tổ chức mong muốn lắng nghe những khó khăn, nhu cầu thực tế của trẻ em; làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan chức năng và đơn vị cung cấp dịch vụ, từ đó đề xuất giải pháp tăng cường kết nối liên ngành, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ. Qua đó, bảo đảm trẻ em được hỗ trợ kịp thời, an toàn, liên tục; tiếng nói của các em được lắng nghe và trở thành cơ sở hoàn thiện các dịch vụ bảo vệ, chăm sóc trẻ em, vì lợi ích tốt nhất của trẻ.