Để nông thôn thích ứng với những chuyển động mới

Nhận diện những chuyển đổi của nông thôn

Báo cáo quốc gia “Nông thôn Việt Nam 2026: Chuyển đổi, thích ứng, phát triển bền vững” tập hợp các nghiên cứu về kinh tế, xã hội, văn hóa và quản trị cộng đồng, góp phần nhận diện những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển nông thôn hiện nay. Đáng chú ý, các vấn đề phát triển bền vững ở khu vực nông thôn thuộc Vùng Thủ đô Hà Nội cũng được đặt ra từ góc nhìn chính sách và liên kết vùng.

Theo GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội. Trong tầm nhìn đó, phát triển nông thôn cần được đặt trong tổng thể tiến trình hiện đại hóa quốc gia, bởi khả năng hiện thực hóa mục tiêu trên phụ thuộc vào việc mở rộng cơ hội phát triển, nâng cao chất lượng sống và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa nông thôn với khu vực đô thị.

Trình bày tổng quan báo cáo, GS.TS. Nguyễn Tuấn Anh, Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết, Báo cáo được xây dựng trong bối cảnh nông thôn Việt Nam đang trải qua những biến đổi sâu rộng dưới tác động của công nghiệp hóa, đô thị hóa, hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và những thay đổi trong tổ chức đời sống xã hội.

Ba nội dung “chuyển đổi”, “thích ứng” và “phát triển bền vững” tạo thành định hướng xuyên suốt của báo cáo. Chuyển đổi phản ánh những thay đổi trong phương thức sản xuất, tổ chức đời sống và quan hệ xã hội; thích ứng nhấn mạnh khả năng điều chỉnh, ứng phó và tận dụng cơ hội của người dân, cộng đồng; còn phát triển bền vững đặt các quá trình này trong mối quan hệ với chất lượng sống, công bằng xã hội, bản sắc văn hóa và trách nhiệm với môi trường.

Tại buổi tọa đàm, các chuyên gia đã trao đổi, bình luận, tập trung vào quan điểm phát triển nông thôn trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn gắn với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số; hiện đại hóa nông nghiệp theo hướng xanh, sinh thái, tuần hoàn; hiện đại hóa xã hội thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới; chuyển đổi không gian văn hóa làng xã và quản trị cộng đồng ở cấp thôn. Đây cũng là các giải pháp góp phần cụ thể hóa những định hướng lớn của Đảng, trong đó có Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, vào nghiên cứu và thực tiễn phát triển nông thôn.

Phát biểu tại tọa đàm, TS. Cao Đức Phát, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cho rằng cần nhìn nhận nông thôn như một không gian phát triển đa chức năng, nơi sản xuất, sinh kế, đời sống cộng đồng, văn hóa và hệ sinh thái có quan hệ chặt chẽ. Thành công của phát triển nông thôn phải được thể hiện ở thu nhập, khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu, chất lượng sống, sự gắn kết cộng đồng và năng lực làm chủ của người dân.

Đặt phát triển nông thôn Hà Nội trong mối liên kết vùng

Sau hơn 15 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Hà Nội đã đạt được những thành tựu vượt bậc, dẫn đầu cả nước. Đây là nền tảng vững chắc để Thủ đô bước sang giai đoạn mới, với trọng tâm chuyển từ “xây dựng hạ tầng” sang phát triển bền vững toàn diện: nông nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn, nông thôn thông minh gắn với đô thị, du lịch nông thôn sáng tạo, bảo vệ môi trường và giữ gìn bản sắc văn hóa làng quê.

PGS.TS Đinh Hồng Hải, Khoa Nhân học và Tôn giáo học, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, cho rằng, phát triển bền vững đối với khu vực nông thôn thuộc vùng Thủ đô Hà Nội vừa là một nhiệm vụ chiến lược, vừa là yêu cầu tất yếu để Thủ đô tiếp tục khẳng định vị thế là trung tâm chính trị - văn hóa - kinh tế lớn của cả nước. Đồng thời cần đảm bảo sự hài hòa giữa tăng trưởng đô thị và bảo tồn giá trị nông thôn truyền thống. Đây chính là một trong những mục tiêu quan trọng để nông thôn không chỉ là “vùng đệm” mà thực sự trở thành một phần không thể thiếu trong bức tranh phát triển của Thủ đô và rộng ra phạm vi toàn vùng.

Nội dung nghiên cứu của các chuyên gia về khu vực nông thôn thuộc Vùng Thủ đô Hà Nội cũng mở ra vấn đề phối hợp chính sách, liên kết giữa các địa phương và hài hòa các mục tiêu kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường trong một không gian phát triển có sự gắn kết chặt chẽ giữa nông thôn và đô thị. Để các nghiên cứu thực sự đi vào thực tiễn, cần phát huy sự tham gia của người dân và tăng cường phối hợp trong tổ chức thực hiện chính sách. Đây là những yếu tố quan trọng để xây dựng khu vực nông thôn có khả năng thích ứng, giữ gìn bản sắc và phát triển bền vững.