Đề nghị làm rõ quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan điều tra, cơ chế giám sát

Bảo đảm tính phù hợp trong tổ chức và hoạt động của cơ quan điều tra

Đại biểu Hà Đức Minh (Đoàn Lào Cai) cơ bản nhất trí với dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) và đề nghị làm rõ hơn quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan điều tra, cơ chế giám sát và thẩm quyền của các đơn vị được giao tiến hành một số hoạt động điều tra.

Về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan điều tra tại khoản 3 Điều 6, đại biểu đề nghị bổ sung cụm từ “hoặc xử lý khác theo quy định của pháp luật” sau nội dung lập hồ sơ vụ án đề nghị truy tố.

Theo đại biểu, thực tiễn điều tra còn có những trường hợp phải đình chỉ điều tra hoặc áp dụng các biện pháp xử lý khác theo Bộ luật Tố tụng hình sự. Việc bổ sung sẽ bảo đảm quy định bao quát, chính xác và thống nhất với pháp luật tố tụng.

Về giám sát hoạt động điều tra hình sự tại Điều 11, đại biểu đề nghị quy định rõ phạm vi, mức độ, thời điểm và quy trình tiếp cận thông tin, hồ sơ vụ án của cơ quan dân cử, nhất là đối với các vụ án nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng. Theo đại biểu, cần có hướng dẫn cụ thể để vừa bảo đảm bí mật điều tra, yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, vừa nâng cao hiệu quả giám sát.

Đối với nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra trong Công an nhân dân tại khoản 1 Điều 27, đại biểu đề nghị bổ sung cụm từ “thuộc Công an cấp tỉnh” sau tên các đơn vị cấp phòng, nhằm xác định rõ cấp hành chính, phân định thẩm quyền và tránh nhầm lẫn trong quá trình thực thi pháp luật.

Thảo luận về nội dung này, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) cơ bản đồng tình với các nội dung của dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), đồng thời đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo tiếp thu, giải trình các ý kiến về tổ chức bộ máy và thẩm quyền điều tra.

Về tổ chức cơ quan điều tra, đại biểu cho rằng việc quy định khung tổ chức trong luật, còn những nội dung chi tiết giao Bộ trưởng Bộ Công an và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định, là phù hợp với yêu cầu thực tiễn và tính linh hoạt trong tổ chức bộ máy. Đại biểu cũng đề nghị tiếp tục nghiên cứu mô hình cơ quan điều tra theo khu vực trong dài hạn, bảo đảm sự phối hợp đồng bộ với hệ thống tòa án và viện kiểm sát.

Về thẩm quyền điều tra, đại biểu đồng tình với phương án giao các cơ quan: Hải quan, kiểm lâm và các lực lượng liên quan thực hiện hoạt động điều tra ban đầu, sau đó chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra có thẩm quyền tiếp tục xử lý.

Theo đại biểu, cách làm này bảo đảm tính khách quan, chuyên sâu và phù hợp với điều kiện thực tế, bởi các cơ quan được giao nhiệm vụ chỉ thực hiện những hoạt động ban đầu trong phạm vi nhất định.

Đối với tiêu chuẩn điều tra viên, đại biểu nhất trí với việc mở rộng nguồn tuyển dụng ngoài các trường công an, an ninh và luật, trong trường hợp có yêu cầu chuyên môn phù hợp. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ thời gian công tác thực tế tối thiểu đối với người được tuyển dụng từ các ngành khác, bảo đảm đủ kinh nghiệm và năng lực thực hiện nhiệm vụ.

Về nhiệm vụ, quyền hạn của điều tra viên trung cấp, sơ cấp và trưởng công an cấp xã, đại biểu cơ bản đồng tình với định hướng phân công, phân cấp trong dự thảo, đồng thời đề nghị quy định rõ phạm vi vụ việc được giao giải quyết, nhất là các nguồn tin về tội phạm và vụ việc có tính chất đơn giản, chứng cứ rõ ràng, xảy ra trên địa bàn, nhằm bảo đảm đúng thẩm quyền và nâng cao hiệu quả xử lý ngay từ cơ sở.

Phân định rõ thẩm quyền điều tra và trách nhiệm chỉ huy công an cấp xã

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Đoàn Hà Nội) cho rằng, việc tổ chức cơ quan điều tra hình sự cần hướng tới nâng cao tính chuyên nghiệp của đội ngũ điều tra viên, nhất là trong bố trí cán bộ thực hiện hoạt động điều tra tại Công an cấp xã. Do đó, cần cân nhắc kỹ các quy định tại Điều 37 và Điều 39 của dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Theo đại biểu, trưởng công an cấp xã và phó trưởng công an cấp xã phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, như bảo đảm an ninh, trật tự, quản lý địa bàn, phòng ngừa và đấu tranh phòng, chống tội phạm, xây dựng lực lượng. Trong khi đó, hoạt động điều tra hình sự đòi hỏi kiến thức chuyên môn sâu, khả năng thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ và tuân thủ chặt chẽ trình tự, thủ tục tố tụng.

Vì vậy, đại biểu cho rằng cần bố trí cán bộ có đủ năng lực, kinh nghiệm và điều kiện tập trung thực hiện nhiệm vụ, tránh kiêm nhiệm quá nhiều công việc ảnh hưởng đến chất lượng điều tra.

Đại biểu đề nghị cân nhắc quy định bắt buộc trưởng công an cấp xã, phó trưởng công an cấp xã phải là điều tra viên trung cấp hoặc điều tra viên cao cấp. Theo đại biểu, yêu cầu đối với điều tra viên và yêu cầu đối với chức danh chỉ huy công an cấp xã có những điểm khác biệt.

Điều tra viên cần có năng lực chuyên môn, kỹ năng thu thập, đánh giá chứng cứ và giải quyết vụ án theo quy định pháp luật; trong khi trưởng, phó trưởng công an cấp xã phải đáp ứng yêu cầu về lãnh đạo, quản lý, chỉ huy lực lượng và tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Hai nhóm yêu cầu có điểm giao thoa nhưng không đồng nhất.

Theo đại biểu, nếu gắn chức danh trưởng, phó trưởng công an cấp xã với ngạch điều tra viên trung cấp hoặc cao cấp, phạm vi lựa chọn, bố trí cán bộ lãnh đạo công an cấp xã có thể bị thu hẹp, làm giảm tính chủ động trong tổ chức nhân sự.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ căn cứ xác định thẩm quyền của điều tra viên trung cấp, điều tra viên cao cấp khi đồng thời giữ chức vụ trưởng hoặc phó trưởng công an cấp xã; đồng thời, xác định cụ thể phạm vi thực hiện thẩm quyền theo ngạch điều tra viên hay theo địa giới hành chính cấp xã nơi công tác.

Theo đại biểu, trong bối cảnh địa bàn các tỉnh được mở rộng, nhiều vụ án có thể liên quan đến nhiều xã, phường, việc giới hạn thẩm quyền điều tra theo địa giới hành chính cấp xã có thể gây lúng túng trong áp dụng, làm phát sinh việc chuyển vụ việc qua nhiều cấp, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết.

Đại biểu nhấn mạnh cần phân định rõ quyền quản lý, chỉ huy của trưởng, phó trưởng công an cấp xã với thẩm quyền chuyên môn của điều tra viên. Điều tra viên trung cấp, cao cấp khi được phân công điều tra vụ án cần được thực hiện các thẩm quyền tương ứng với ngạch và nhiệm vụ được giao, kể cả khi vụ án liên quan đến nhiều địa bàn, trên cơ sở chịu sự chỉ đạo, kiểm tra, giám sát của thủ trưởng cơ quan điều tra.

Đại biểu cho rằng, việc trao thẩm quyền cần gắn với cơ chế phân công, kiểm tra, giám sát và xác định trách nhiệm rõ ràng, bảo đảm điều tra viên phát huy năng lực chuyên môn, chủ động xử lý vụ án trong phạm vi được giao, nhất là các vụ án phức tạp, liên quan đến nhiều địa bàn và nhiều đối tượng.

Phát biểu giải trình tại Quốc hội, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an trân trọng cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã đóng góp nhiều ý kiến sâu sắc, trách nhiệm; đồng thời cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện dự thảo Luật.