Để không gian hồ Hoàn Kiếm xứng tầm biểu tượng

Từ ngày 7-9 đến hết ngày 26-9, UBND phường Hoàn Kiếm phối hợp UBND phường Cửa Nam tổ chức lấy ý kiến cộng đồng dân cư đối với phương án Điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận. Thông tin này nhận được sự quan tâm của dư luận, thể hiện qua số lượng đông đảo người dân có mặt tại các điểm trưng bày quy hoạch để tìm hiểu và đóng góp ý kiến.

Việc đông đảo nhân dân quan tâm đóng góp ý kiến về Điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận thể hiện tinh thần trách nhiệm và sự đồng hành của nhân dân với chính quyền trong việc chỉnh trang diện mạo, tái thiết không gian sống và tạo dựng tương lai của “trái tim” Thủ đô cũng như cả nước. Sự quan tâm ấy cũng cho thấy một yêu cầu không thể thiếu trong quá trình kiến tạo và phát triển Hà Nội: Những quyết sách lớn liên quan đến không gian lịch sử - văn hóa phải được xây dựng trên nền tảng khoa học, công khai, minh bạch và sự đồng thuận xã hội.

Cải tạo, chỉnh trang, tái thiết và tái cấu trúc không gian hồ Hoàn Kiếm cùng vùng phụ cận không đơn thuần là câu chuyện thay đổi diện mạo một khu vực đô thị. Đó là yêu cầu của quá trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản của một Thủ đô đang phát triển, là bài toán hài hòa giữa quá khứ với hiện tại, giữa giữ gìn bản sắc với kiến tạo không gian mới.

Để một dự án có tác động sâu rộng đến “trái tim” Hà Nội được triển khai và trở thành hiện thực, điều quan trọng nhất không chỉ là quy hoạch tốt, mà còn là sự đồng thuận cao giữa người dân, giới khoa học và cơ quan quản lý nhà nước. Trên tinh thần đó, việc nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch, cải tạo, chỉnh trang, tái thiết và tái cấu trúc khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận phải được nhìn nhận bằng tư duy dài hạn. Đây không phải là việc “làm mới” hồ Hoàn Kiếm theo nghĩa giản đơn, càng không phải thay thế những giá trị cũ bằng những công trình mới. Mục tiêu phải là bảo tồn những gì cần được bảo tồn, khắc phục những bất cập đã tồn tại, đồng thời kiến tạo những không gian công cộng tương xứng với vị thế trung tâm chính trị, văn hóa và lịch sử của Thủ đô.

Vì thế, cải tạo và chỉnh trang hồ Hoàn Kiếm trước hết là để trả lại nhiều không gian hơn cho cộng đồng. Người dân sống trong khu vực là những người chịu tác động trực tiếp của quy hoạch. Do đó, quá trình lập và triển khai quy hoạch cần được công khai, minh bạch; thông tin phải rõ ràng, dễ tiếp cận; những vấn đề liên quan đến bảo tồn, cải tạo công trình, tổ chức không gian và đời sống dân sinh cần được giải thích bằng cơ sở khoa học, một cách rõ ràng, đầy đủ và kịp thời.

Sự đồng thuận cũng phải đến từ các nhà khoa học, kiến trúc sư, chuyên gia quy hoạch và những người am hiểu lịch sử Hà Nội. Bởi hồ Hoàn Kiếm không thể được quy hoạch chỉ bằng tư duy kỹ thuật. Mỗi quyết định liên quan đến không gian này đều cần được soi chiếu từ nhiều góc độ: Lịch sử, văn hóa, kiến trúc, khảo cổ, cảnh quan, môi trường, giao thông và kinh tế đô thị.

Những ý tưởng mới có thể táo bạo, nhưng phải được kiểm chứng. Những công trình mới có thể cần thiết, nhưng phải trả lời được câu hỏi: Có làm tổn thương không gian văn hóa, lịch sử hay không? Có che khuất những trục nhìn quan trọng hay không? Có làm suy giảm giá trị của di sản hay không?

Bởi vậy, việc điều chỉnh quy hoạch cần được tổ chức bằng các bước đi chắc chắn: Nghiên cứu kỹ hiện trạng; rà soát giá trị của từng công trình; lấy ý kiến rộng rãi của chuyên gia và cộng đồng; lựa chọn những phương án tối ưu; công khai thông tin; triển khai từng phần việc theo lộ trình khoa học. Đặc biệt là cần đặt lợi ích lâu dài của cộng đồng lên trên những lợi ích ngắn hạn.

Khi sự đồng thuận được xây dựng trên nền tảng khoa học và lợi ích chung, việc cải tạo, chỉnh trang hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận sẽ không phải là sự thay đổi đối với một biểu tượng của Thủ đô. Ngược lại, đó sẽ là quá trình làm cho biểu tượng ấy được gìn giữ tốt hơn, sống động hơn và xứng đáng hơn với vị thế của Hà Nội trong tương lai.