Đầu tư công và khoa học công nghệ, hai động lực tạo sức bật mới

Hạ tầng chiến lược mở đường cho dòng vốn tư nhân

Tăng trưởng GDP cả nước 6 tháng đầu năm đạt 8,18%. Để cả năm đạt ít nhất 10%, nửa cuối năm phải tăng gần 12%.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân), đây là mục tiêu rất thách thức nhưng không phải bất khả thi. “Những động lực tăng trưởng truyền thống của Việt Nam vẫn chưa được khai thác hết. Chẳng hạn, đầu tư công mới giải ngân khoảng hơn 35%, nghĩa là còn tới gần 65% kế hoạch phải thực hiện trong nửa cuối năm. Nếu đẩy nhanh giải ngân, riêng yếu tố này có thể đóng góp thêm khoảng 1,5 - 2 điểm phần trăm cho tăng trưởng GDP”, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng phân tích.

Tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được Thủ tướng Chính phủ giao cho các bộ, cơ quan trung ương, địa phương là 1.004,6 nghìn tỷ đồng (trong đó vốn ngân sách Trung ương là 354,4 nghìn tỷ đồng và vốn ngân sách địa phương 650,2 nghìn tỷ đồng). Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu siết kỷ luật đầu tư công, chống dàn trải, gắn phân bổ vốn với hiệu quả kinh tế - xã hội, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026, qua đó tạo động lực thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số...

Theo số liệu cập nhật mới nhất của Bộ Tài chính, tính đến ngày 2-7, giải ngân vốn đầu tư công đã đạt 360.948,7 tỷ đồng, đạt 35,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Con số này đã cao hơn mức được Bộ Tài chính báo cáo hôm Chính phủ họp phiên thường kỳ tháng 6-2026 (trên 356.935 tỷ đồng, đạt 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao). Dù vậy, theo Bộ Tài chính kết quả giải ngân vốn đầu tư công vẫn chưa đạt kỳ vọng.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng kỳ vọng, dòng vốn này sẽ tiếp tục được khơi thông mạnh mẽ trong các quý còn lại của năm, khi đầu tư công giữ vững vai trò là một trong những động lực trọng yếu hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh đó, tỷ lệ giải ngân hiện tại dù tăng trưởng nhưng nhìn chung vẫn còn tương đối thấp so với kế hoạch tổng thể của cả năm, điều này vô hình trung lại tạo ra một dư địa hành động cực kỳ lớn để các địa phương và chủ đầu tư tiếp tục tăng tốc thúc đẩy giải ngân trong thời gian tới.

Theo nghiên cứu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đối với các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, việc tái phân bổ chỉ 1% GDP sang đầu tư cơ sở hạ tầng có khả năng làm tăng tăng trưởng GDP khoảng 3,5% trong trung và dài hạn. Với mục tiêu giải ngân hơn 1 triệu tỷ đồng, việc khơi thông nguồn vốn không chỉ tạo điều kiện để các dự án sớm hoàn thành, đưa vào khai thác mà còn góp phần thúc đẩy sản xuất, tạo việc làm, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. “Khối lượng công việc và quy mô vốn cần hấp thụ trong các quý còn lại là rất lớn, tạo áp lực thúc đẩy tiến độ triển khai và nghiệm thu tại các dự án đầu tư công trọng điểm”, PGS.TS Võ Trí Thành chia sẻ.

Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính đã đề ra những giải pháp thực hiện trong thời gian tới để tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy giải ngân các dự án đầu tư công theo mục tiêu đề ra. Khẩn trương tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng, vật liệu xây dựng, thủ tục đầu tư, đấu thầu và tài sản công. Đáng chú ý, phương án chấm điểm KPI các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương, coi đây là công cụ giám sát tiến độ và nâng cao trách nhiệm thực thi.

Bước vào giai đoạn tăng tốc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, các địa phương đang tập trung tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ các công trình, dự án trọng điểm và nâng cao hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công.

Hà Nội trở thành tâm điểm cả nước khi đồng loạt khởi công hàng loạt dự án hạ tầng và đô thị quy mô lớn, góp phần định hình diện mạo mới cho Thủ đô trong giai đoạn phát triển tới.

Thành phố Hà Nội đã quyết liệt đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, tạo đà bứt phá tăng trưởng kinh tế. Các giải pháp trọng tâm của thành phố như tập trung xử lý dứt điểm các vướng mắc về giải phóng mặt bằng. Hà Nội đang triển khai giải phóng mặt bằng khoảng 1.428 dự án, trong đó có 1.281 dự án sử dụng vốn ngân sách; có 27 công trình, dự án quy mô lớn, mang tính chất quan trọng, trọng điểm.

6 tháng đầu năm, Hà Nội đã giải ngân khoảng 63.501 tỷ đồng (đạt trên 52% kế hoạch), vượt xa chỉ tiêu KPI đề ra cho tháng 6 tới 1.345 tỷ đồng. Đến đầu tháng 7 (đến 8-7), giải ngân vốn đầu tư công của Hà Nội đạt 65.024 tỷ đồng, đạt 54,19% kế hoạch Trung ương giao.

Hà Nội đẩy mạnh huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu tư trên địa bàn, lấy đầu tư công dẫn dắt, kích hoạt và tạo không gian cho đầu tư tư nhân và FDI; ưu tiên các dự án hạ tầng chiến lược, kết nối liên vùng, các dự án có khả năng sớm hoàn thành, đưa vào khai thác và tạo năng lực sản xuất mới. Đồng thời thúc đẩy các dự án đầu tư ngoài ngân sách có quy mô lớn, tạo tác động lan tỏa và bổ sung năng lực tăng trưởng trong ngắn hạn và trung hạn.

“Vốn đầu tư phát triển toàn xã hội của Hà Nội 6 tháng đầu năm ước đạt gần 257.000 tỷ đồng, tăng 15,2%. Điều này cho thấy khi Nhà nước tăng tốc đầu tư hạ tầng, khu vực doanh nghiệp cũng mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư, tạo nên hiệu ứng cộng hưởng đối với nền kinh tế”, GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, đánh giá. Ngoài ra, việc Hà Nội cương quyết điều chuyển vốn không chỉ giúp thành phố hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GRDP mà còn là "vốn mồi" để thu hút thêm các nguồn lực đầu tư ngoài ngân sách.

Kinh tế số, tái cấu trúc mô hình tăng trưởng

Cùng với đầu tư công, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng đánh giá, bùng nổ tăng trưởng không chỉ là đạt khoảng 10%, mà là nền kinh tế có thể vươn lên 12%, vượt ngoài kỳ vọng thông thường. Điều quan trọng hơn là hình thành một cơ cấu kinh tế mới dựa trên các động lực tăng trưởng mới. Các ngành truyền thống thường chỉ tăng khoảng 6 - 7%. Muốn bứt phá phải có những “ngành cột sống” mới như trung tâm tài chính quốc tế, bán dẫn, thiết kế vi mạch, đóng gói chip, kinh tế số, tài chính xanh và kinh tế tuần hoàn. Nếu những lĩnh vực này phát triển mạnh, Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và tạo ra tốc độ tăng trưởng cao trong thời gian dài, giống như Trung Quốc hay Hàn Quốc từng trải qua.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, câu chuyện của kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm không chỉ đơn thuần nằm ở con số tăng trưởng 8,18%, mà còn ở sự chuyển dịch tích cực của các các động lực tăng trưởng. Tăng trưởng 6 tháng đầu năm, không chỉ dựa trên sự phục hồi của tổng cầu, mà đang được hỗ trợ bởi sự gia tăng năng lực sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại hơn, tạo nền tảng quan trọng để phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng của cả năm 2026.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược, động lực chủ yếu để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao năng suất lao động. GS.TS Phạm Hồng Chương, nguyên Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, trong giai đoạn tới, Việt Nam cũng cần tập trung vào các lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, kinh tế dữ liệu và kinh tế không gian. Theo dự báo, riêng AI có thể đóng góp tới hơn 2% GDP vào năm 2030, trở thành động lực tăng trưởng quan trọng sau chuyển đổi số.

Với Hà Nội, thành phố cũng đang thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo nhằm tạo động lực phát triển lâu dài. Hà Nội tiếp tục dẫn đầu cả nước về chỉ số thương mại điện tử; có 10.996 doanh nghiệp công nghệ số, chiếm khoảng 15% cả nước. Nhiều lĩnh vực đạt thanh toán không dùng tiền mặt 100%...

Hà Nội hiện đang triển khai nhiều dự án chuyển đổi số và công nghệ cao trọng điểm để thúc đẩy kinh tế số và xây dựng đô thị thông minh. Các dự án nổi bật nhất bao gồm: Khu Công viên Công nghệ số Tây Tựu và Phú Diễn. Đây là trung tâm nghiên cứu AI, dữ liệu lớn và Internet vạn vật (IoT), dự kiến tạo việc làm cho 60.000 chuyên gia; Mở rộng Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, tập trung nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ lõi như vi mạch, bán dẫn, công nghệ sinh học và tự động hóa.

Tổ hợp Trung tâm Dữ liệu AI (AI Data Center), thành phố đang xem xét quy hoạch các tổ hợp công nghệ cao kết hợp trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo quy mô lớn, với mục tiêu thu hút nguồn vốn đầu tư quốc tế hàng tỷ USD…

Hà Nội dẫn đầu cả nước về tỷ lệ số hóa hồ sơ thủ tục hành chính với 97,74%; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giao thông, y tế và quản trị đô thị. Đây là nền tảng quan trọng để thành phố tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả quản trị và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài trong giai đoạn mới, Hà Nội ưu tiên các ngành công nghệ chiến lược như bán dẫn, thiết kế vi mạch, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu, công nghệ sinh học, công nghệ xanh, vật liệu mới, công nghệ lượng tử, tài chính quốc tế, logistics thông minh cùng các lĩnh vực nghiên cứu và phát triển. GS.TS Phạm Hồng Chương đánh giá, những lợi thế sẵn có của Thủ đô cũng sẽ được phát huy để hình thành các cực tăng trưởng mới. Trong đó, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc được định hướng trở thành hạt nhân đổi mới sáng tạo; khu vực Hồ Tây, Nhật Tân, Đông Anh sẽ phát triển thành trung tâm tài chính, thương mại và dịch vụ quốc tế; các khu công nghiệp thế hệ mới cùng các cụm đổi mới sáng tạo chuyên ngành tiếp tục được đầu tư phát triển.

Năm 2026 thành phố đặt chỉ tiêu tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GRDP đạt tối thiểu 22%, từng ngành đạt tối thiểu 15%. Toàn bộ đặt trong hành lang pháp lý theo cơ chế Luật Thủ đô với 8 nghị quyết của HĐND cùng loạt kế hoạch cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW; Nghị quyết số 59-NQ/TW có hiệu lực từ ngày 1-7 được xác định là mốc tăng tốc.

Khi chuyển đổi số được triển khai đồng bộ, gắn với đổi mới mô hình quản trị và nâng cao năng suất doanh nghiệp, công nghệ mới thực sự trở thành động lực mới cho tăng trưởng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững. Song song với đó, đầu tư công, sẽ tạo nền móng vật chất, khoa học công nghệ tạo năng lực bứt phá; kết hợp hai động lực này sẽ mở ra không gian tăng trưởng mới cho nền kinh tế.