Dấu hiệu rạn nứt từ hội nghị tái thiết Ukraine

Mâu thuẫn nảy sinh sau khi Tổng thống Zelensky quyết định đặt tên một đơn vị quân đội theo tên của lực lượng vũ trang “Anh hùng của Quân đội Nổi dậy Ukraine” (UPA) - từng bị cáo buộc gây ra các vụ thảm sát khiến hàng chục nghìn người Ba Lan thiệt mạng trong Thế chiến II.

.

Ông Zelensky dự kiến đồng chủ trì Hội nghị Tái thiết Ukraine (Ukraine Recovery Conference) khai mạc ngày 25-6 tại thành phố cảng Gdańsk của Ba Lan. Tuy nhiên, phái đoàn Ukraine sẽ do Thủ tướng Yulia Svyrydenko dẫn đầu thay thế.

Hội nghị thường niên từng được tổ chức tại Rome, Berlin và London trong những năm trước, nhằm tập hợp các đối tác và doanh nghiệp có thể tham gia công cuộc tái thiết Ukraine sau chiến tranh.

Quyết định không tham dự của ông Zelensky được đưa ra sau nhiều tuần căng thẳng với Ba Lan liên quan đến việc ông hồi tháng trước đặt tên một đơn vị quân đội theo những “anh hùng của Quân đội Nổi dậy Ukraine” (UPA).

Tại Ukraine, UPA được xem là biểu tượng của cuộc kháng chiến anh dũng chống lại lực lượng Liên Xô trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. Tuy nhiên, tại Ba Lan, UPA được biết đến vì đã sát hại khoảng 100.000 người Ba Lan ở vùng Volhynia trong giai đoạn 1943-1945.

Theo các nhà sử học, những lực lượng kháng chiến ngầm của Ba Lan sau đó cũng đã sát hại khoảng 10.000 người Ukraine nhằm trả đũa. Đây vẫn là một trong những “nốt đen” chưa giải quyết được trong quan hệ song phương giữa hai nước.

Quyết định của ông Zelensky đã gây phẫn nộ tại Ba Lan. Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki - cựu Giám đốc Viện Tưởng niệm Quốc gia Ba Lan - ám chỉ nhà lãnh đạo Ukraine có thể bị tước Huân chương Đại bàng Trắng, phần thưởng dân sự cao quý nhất của Ba Lan mà ông được trao vào năm 2023.

Sau nhiều tuần đàm phán căng thẳng giữa Warsaw và Kiev, hai bên vẫn không tìm được tiếng nói chung về vấn đề đặt tên đơn vị quân đội. Cuối tuần trước, ông Nawrocki xác nhận sẽ thu hồi huân chương đã trao cho ông Zelensky.

Một cuộc khảo sát truyền thông tại Ba Lan cho thấy đa số người dân ủng hộ quyết định thu hồi huân chương.

Cuối tuần qua, ông Zelensky đã gửi trả huân chương qua đường bưu điện và phản công lại ông Nawrocki, cáo buộc Tổng thống Ba Lan đang tìm cách khai thác tâm lý bài Ukraine đang gia tăng trước cuộc bầu cử quốc hội Ba Lan vào năm tới.

Ông cũng cảnh báo rằng cuộc tranh cãi này sẽ làm suy yếu quan hệ Ba Lan - Ukraine trong thời điểm căng thẳng với Nga đang gia tăng.

Việc ông Zelensky không tham dự hội nghị được xem là một tình huống khó xử đối với Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk, người chủ trì hội nghị tại Gdańsk và đã nhiều lần kêu gọi hai tổng thống hạ nhiệt căng thẳng.

Trước đó, ông Tusk cảnh báo việc leo thang xung đột sẽ là “sai lầm chiến lược khiến cả hai bên phải trả giá”.

Phát biểu trước cuộc họp nội các ngày 23-6, ông Tusk chỉ trích các chính trị gia ở cả hai nước vì “kích động căng thẳng thay vì xây dựng tình đoàn kết và sự đồng thuận giữa Ukraine và Ba Lan” và khẳng định sẽ không góp phần làm gia tăng căng thẳng giữa hai bên dưới bất kỳ hình thức nào.

Ba Lan là một trong những đồng minh thân cận nhất của Ukraine kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt năm 2022. Nước này đã tiếp nhận hơn một triệu người Ukraine di tản trong thời gian đầu của xung đột; đồng thời là trung tâm hậu cần chiến lược cho hoạt động vận chuyển hàng hóa, viện trợ tới Ukraine.

Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) ngày 23-6 cho rằng chỉ có Nga được hưởng lợi nếu quan hệ giữa hai nước láng giềng này có vấn đề. EU bày tỏ hy vọng hội nghị tại Gdańsk, với sự tham dự của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, vẫn sẽ thành công.