Đau cổ, vai, gáy kéo dài: Điều trị thế nào để tránh phẫu thuật không cần thiết?

Ngồi nhiều giờ trước máy tính, cột sống chịu áp lực kéo dài

Anh Nguyễn Minh Hoàng (27 tuổi, nhân viên truyền thông, trú tại phường Cầu Giấy, Hà Nội) dành 8-9 giờ mỗi ngày viết nội dung, chỉnh sửa hình ảnh và xử lý công việc trên máy tính. Những ngày cao điểm, anh gần như ngồi liên tục.

Ban đầu, Hoàng chỉ mỏi cổ, vai, gáy vào cuối ngày. Khi đau thường xuyên và lan xuống lưng, anh vẫn tự xoa bóp hoặc dùng cao dán.

Sau hơn 10 năm làm kế toán, chị Trần Thu Hương (38 tuổi, trú tại phường Thanh Xuân, Hà Nội) cũng thường xuyên đau cổ, vai, gáy và thắt lưng. Cơn đau ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt. Chị chủ yếu dùng thuốc giảm đau, cao dán và lo lắng khi cho rằng thoát vị đĩa đệm đồng nghĩa phải phẫu thuật.

Ghi nhận tại Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội cho thấy, lượng bệnh nhân đến khám vì đau cổ, vai, gáy có xu hướng gia tăng trong nhiều tháng gần đây. Trong đó, người trẻ, nhân viên văn phòng và những người thường xuyên làm việc với máy tính từ 6-9 giờ mỗi ngày chiếm tỷ lệ cao.

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, bác sĩ CKI Trần Thị Hồng Gấm, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội cho biết, đau cổ, vai, gáy, thắt lưng đang trở thành vấn đề sức khỏe đáng quan tâm. Lý giải nguyên nhân, bác sĩ Gấm cho biết, cột sống được cấu tạo để vận động thường xuyên. Đĩa đệm không có mạch máu nuôi trực tiếp mà tiếp nhận dinh dưỡng thông qua sự thay đổi áp lực khi cơ thể cử động. Vì vậy, việc ngồi bất động trong 7-8 tiếng mỗi ngày có thể làm gia tăng áp lực lên đĩa đệm thắt lưng. Trong khi đó, các nhóm cơ cạnh sống, cơ vùng cổ và vai phải co giữ liên tục, dễ dẫn đến mỏi, co cứng và đau. Ngược lại, những nhóm cơ như cơ mông, cơ bụng sâu dần suy yếu do ít được vận động.

Không chỉ thời gian ngồi kéo dài, tư thế cúi đầu về phía trước, ngồi gù lưng, đặt màn hình máy tính không đúng tầm mắt hoặc ít thay đổi tư thế cũng khiến hệ cơ xương khớp phải chịu áp lực trong thời gian dài.

Bác sĩ Ngô Văn Hải, Trưởng khoa Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Đông Anh, cho biết bệnh lý cột sống có xu hướng trẻ hóa, nhất là ở nhân viên văn phòng. Ít vận động, thừa cân, béo phì, rượu bia và thuốc lá cũng làm tăng nguy cơ.

Đáng lưu ý, đau cổ, vai, gáy hay thắt lưng không đồng nghĩa với thoát vị đĩa đệm. Nhiều trường hợp chỉ là đau cơ học, không đặc hiệu, liên quan đến căng cơ, quá tải cơ xương khớp hoặc tư thế lao động không phù hợp. Các nguyên nhân khác gồm thoái hóa đốt sống cổ, gai xương, thoát vị đĩa đệm. Người bệnh không nên tự chẩn đoán, chọn cách điều trị chỉ qua cảm giác đau.

Điều trị đúng hướng, hạn chế can thiệp không cần thiết

Phát hiện thoát vị đĩa đệm trên phim cộng hưởng từ (MRI) không đồng nghĩa phải phẫu thuật. Chỉ định điều trị cần căn cứ đồng thời vào triệu chứng lâm sàng, mức độ tổn thương, tình trạng chèn ép thần kinh và kết quả thăm khám. Với phần lớn trường hợp chưa có chỉ định ngoại khoa, điều trị bảo tồn kết hợp phục hồi chức năng là hướng tiếp cận phù hợp.

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, bác sĩ CKI Trần Thị Hồng Gấm cho biết, vận động trị liệu giữ vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi. Với người đau vùng cổ, các bài tập tập trung vào nhóm cơ gấp cổ sâu, cơ ổn định xương bả vai và điều chỉnh tư thế. Đối với người đau thắt lưng, cần chú trọng các bài tập ổn định cột sống, tăng cường cơ bụng sâu và cơ mông.

Bên cạnh đó, người bệnh có thể được kết hợp di động khớp, kỹ thuật mô mềm, điện trị liệu, nhiệt trị liệu hoặc siêu âm trị liệu để hỗ trợ giảm đau, giãn cơ. Phác đồ tại Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội được xây dựng theo tình trạng từng người bệnh.

Theo bác sĩ Gấm, nhiều bệnh nhân ghi nhận cải thiện sau liệu trình điều trị từ 1-2 tuần. Hiệu quả lâu dài phụ thuộc vào việc duy trì thay đổi trong sinh hoạt. Không ít trường hợp tái phát do tiếp tục ngồi lâu, cúi đầu dùng điện thoại hoặc ngừng vận động khi vừa đỡ đau.

Ở góc độ điều trị ngoại khoa, bác sĩ Ngô Văn Hải nhấn mạnh, phẫu thuật chỉ được cân nhắc khi có chỉ định chuyên môn rõ ràng. Những trường hợp điều trị bảo tồn đúng phương pháp nhưng không hiệu quả, đau kéo dài ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt; xuất hiện chèn ép thần kinh rõ rệt, yếu cơ hoặc liệt tiến triển; có dấu hiệu chèn ép tủy sống hoặc hội chứng chùm đuôi ngựa cần được đánh giá để xem xét can thiệp. Đặc biệt, hình ảnh tổn thương trên MRI phải phù hợp với triệu chứng lâm sàng và kết quả thăm khám thần kinh.

Bác sĩ Hải lưu ý, đau lan theo đường đi của rễ thần kinh, tê bì, giảm cảm giác hoặc yếu cơ là những dấu hiệu cần chú ý. Đi lại mất thăng bằng, bàn tay vụng về có thể cảnh báo tổn thương tủy sống. Khi xuất hiện các biểu hiện này, người bệnh cần đi khám, không tự điều trị hoặc trì hoãn can thiệp.

Thay đổi thói quen làm việc cũng giúp phòng ngừa, hạn chế tái phát. Bác sĩ CKI Trần Thị Hồng Gấm khuyến nghị, màn hình máy tính nên đặt ngang tầm mắt, ghế có tựa lưng hỗ trợ cột sống, vai thả lỏng và lưng giữ tư thế phù hợp. Người làm việc văn phòng nên áp dụng nguyên tắc ngồi khoảng 30 phút thì đứng dậy hoặc vận động nhẹ trong 2-3 phút.

Tại nơi làm việc, mỗi người có thể xoay cổ nhẹ nhàng, nhún và xoay vai, duỗi cột sống ngực hoặc đi bộ ngắn. Bài tập cần phù hợp và nên được bác sĩ, kỹ thuật viên hướng dẫn. Nếu đau hoặc tê lan xuống tay, chân khi tập, cần dừng lại và đi khám. Trong giai đoạn đau cấp, tránh cúi gập kết hợp xoay người khi mang vật nặng, không tự bẻ khớp hoặc xoay cổ mạnh.