Đánh thức nguồn lực từ tài sản trí tuệ

Từ xác lập quyền đến tạo giá trị

Trong nền kinh tế dựa trên tri thức, một sáng chế có thể giúp doanh nghiệp tạo ra sản phẩm mới, một giải pháp hữu ích có thể cải tiến quy trình sản xuất, còn nhãn hiệu có thể tạo dựng niềm tin và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa. Hà Nội đang có nền tảng để phát huy nguồn lực này.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, lũy kế đến tháng 7-2026, các tổ chức, cá nhân trên địa bàn thành phố đã nộp 6.601 đơn đăng ký sở hữu công nghiệp và được cấp 7.819 văn bằng bảo hộ, chiếm lần lượt 29,5% số đơn và 32,3% số văn bằng của các chủ thể Việt Nam trên cả nước.

Đáng chú ý, từ ngày 1-1-2025 đến hết tháng 5-2026, Hà Nội ghi nhận 1.137 đơn đăng ký sáng chế, 612 đơn đăng ký giải pháp hữu ích và 773 đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp. Trong cùng thời gian, thành phố có 584 bằng độc quyền sáng chế, 377 bằng độc quyền giải pháp hữu ích và 699 bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp được cấp. Những con số này phản ánh hoạt động sáng tạo và nhu cầu xác lập quyền sở hữu công nghiệp trên nhiều lĩnh vực.

Giám đốc điều hành Công ty cổ phần Công nghệ và Giải pháp nông nghiệp Agribeacon Phạm Thị Nga cho biết, công ty tự nghiên cứu, thiết kế các thành phần công nghệ cốt lõi, từ phần mềm, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đến mạch điện và phần cứng. Song song với quá trình nghiên cứu, công ty đã nộp hồ sơ đăng ký bảo hộ đối với ứng dụng đa nền tảng, gồm website, ứng dụng trên App Store và công nghệ AI. Với Agribeacon, bảo hộ tài sản trí tuệ là cách bảo vệ thành quả lao động trí tuệ của đội ngũ và giữ lợi thế cạnh tranh.

Không chỉ với công nghệ, nhãn hiệu cũng có thể tạo ra giá trị lâu dài nếu được quản lý và khai thác đúng cách. Hà Nội có nhiều sản phẩm gắn với địa danh, nghề truyền thống và tri thức sản xuất được tích lũy qua nhiều thế hệ. Việc bảo hộ nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận giúp xác lập dấu hiệu nhận diện, tạo cơ sở quản lý chất lượng và bảo vệ uy tín sản phẩm.

Thời gian qua, thành phố đã tham mưu cho phép sử dụng 39 địa danh để đăng ký 39 nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận. Chương trình phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030 cũng hướng tới hỗ trợ các sản phẩm như: Gạo Hương Ngải, sen An Phú - Mỹ Đức, lá dong Tràng Cát, hương Xà Cầu, cốm Mễ Trì…

Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Hương Ngải Nguyễn Đỗ Ban cho rằng, nhãn hiệu giúp người tiêu dùng nhận diện sản phẩm, đồng thời tìm hiểu thông tin về quy trình sản xuất, bảo quản và chất lượng sản phẩm. Hợp tác xã đã được cấp nhãn hiệu khoai tây Hương Ngải năm 2022 và hồ sơ đăng ký nhãn hiệu gạo Hương Ngải đang được hoàn thiện, cập nhật thông tin địa danh sau khi sắp xếp đơn vị hành chính.

Theo ông Nguyễn Đỗ Ban, để sản phẩm tạo dựng được chỗ đứng trên thị trường, đăng ký nhãn hiệu mới chỉ là bước đầu. Hợp tác xã còn cần duy trì chất lượng, bảo đảm nguồn cung, tổ chức bảo quản nông sản sau thu hoạch và tìm kiếm đầu ra. Vì vậy, cơ quan quản lý cần rút ngắn các bước, thời gian xử lý hồ sơ để hợp tác xã thuận lợi hơn trong đăng ký bảo hộ sản phẩm.

Khơi thông thị trường tài sản trí tuệ

Nếu xác lập quyền là bước đầu để bảo vệ thành quả sáng tạo, thì khai thác quyền mới là khâu quyết định khả năng đóng góp của tài sản trí tuệ vào phát triển kinh tế. Thực tế từ doanh nghiệp công nghệ đến hợp tác xã nông nghiệp cho thấy, mỗi loại tài sản cần điều kiện phát triển riêng: Công nghệ cần được thử nghiệm và hoàn thiện trước khi thương mại hóa; nhãn hiệu sản phẩm cần gắn với chất lượng, khả năng cung ứng và thị trường tiêu thụ.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Tố Quyên nhận định, thành phố có lợi thế khi tập trung đông đảo nhà khoa học, trường đại học và học viện (số trường đại học, học viện trên địa bàn chiếm hơn 40% cả nước). Trong nền kinh tế tri thức, tài sản trí tuệ là nguồn lực tăng trưởng mới, còn thương mại hóa là khâu chuyển kết quả sáng tạo thành giá trị kinh tế. Khi được định giá, giao dịch và khai thác hiệu quả, tri thức có thể trở thành vốn, hàng hóa và động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Triển khai Chiến lược sở hữu trí tuệ đến năm 2030, Hà Nội đang tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ đăng ký quyền và thực thi quyền; chú trọng định giá tài sản trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Mục tiêu không chỉ là gia tăng số lượng công trình, sáng chế hay văn bằng bảo hộ, mà còn đưa kết quả nghiên cứu vào doanh nghiệp, thị trường và đời sống.

Để tài sản trí tuệ trở thành nguồn lực phát triển, Hà Nội cần tăng cường kết nối giữa chủ sở hữu với doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng, đầu tư, thương mại hóa; đẩy mạnh xúc tiến giao dịch công nghệ, hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm, tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã…, việc đơn giản hóa hướng dẫn thủ tục đăng ký, hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu, quảng bá sản phẩm và nâng cao năng lực quản trị tài sản trí tuệ cũng rất cần thiết. Khi bảo hộ quyền sở hữu gắn với ứng dụng và khai thác hiệu quả, những thành quả sáng tạo sẽ có thêm cơ hội trở thành sản phẩm có sức cạnh tranh, tạo giá trị kinh tế, đóng góp thiết thực vào sự tăng trưởng nhanh và bền vững của Thủ đô.