Đại biểu Quốc hội:Việt Nam đã có những lĩnh vực có sức bật nhưng chưa hình thành ngành công nghiệp văn hóa thực sự

Sáng 10-11, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, các đại biểu Quốc hội khóa XVI thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí.

Lựa chọn ngành trọng điểm, ưu đãi đúng địa chỉ

Phát biểu thảo luận, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) cho rằng, Việt Nam đã có những lĩnh vực có sức bật của công nghiệp văn hóa, nhưng chưa hình thành được ngành công nghiệp thực sự.

Theo đại biểu, điểm nghẽn nằm ở việc thiếu cơ chế biến sản phẩm sáng tạo thành tài sản có giá trị, nhất là bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và kênh phân phối. Do đó, cần lựa chọn lĩnh vực trọng điểm, tập trung nguồn lực và thiết kế chính sách ưu đãi có điều kiện, đo lường được hiệu quả.

Đại biểu dẫn chứng năm 2025, game Việt Nam đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; phòng vé thu gần 5.600 tỷ đồng; phim Việt, nhạc Việt thu hút đông đảo khán giả, lấp đầy các sân vận động. Tuy nhiên, chúng ta vẫn chưa có một ngành công nghiệp văn hóa đúng nghĩa, bởi 95% lượt tải game đến từ nước ngoài; tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như đóng băng; vi phạm bản quyền trực tuyến đã trở thành rủi ro thương mại đối với các đối tác.

“

“Nói cách khác, Việt Nam có người sáng tạo, có khán giả, nhưng thiếu cái lõi để biến sáng tạo thành tài sản. Cái lõi đó chính là bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và các kênh phân phối”, đại biểu Lê Hoàng Anh nêu quan điểm.

Đại biểu cho rằng, dự thảo Luật đã bao quát nhiều vấn đề nhưng vẫn còn rộng về diện chính sách, dày về thủ tục và mỏng ở những nội dung cốt lõi. Cụ thể, chính sách vẫn trải đều cho 10 nhóm ngành. Báo cáo tiếp thu đã đề cập định hướng tập trung nguồn lực vào các ngành mũi nhọn, nhưng trong 37 điều của dự thảo trình ngày 9-11, chưa có điều khoản nào xác định rõ ngành được ưu tiên đặc biệt. Theo đại biểu, nếu không xác định được lĩnh vực ưu tiên thì thực chất là chưa có ưu tiên.

Từ những phân tích trên, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng, lựa chọn và tập trung nguồn lực là bài học chung, nhưng con đường phát triển phải phù hợp với lợi thế của Việt Nam. Nhiệm vụ của Luật là kết nối những lợi thế ấy thành một chuỗi giá trị, trong đó công nghệ Việt kể câu chuyện Việt, làm ra sản phẩm Việt và cùng người Việt bước ra thế giới.

Đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 5 cơ chế xác định lĩnh vực trọng điểm theo từng giai đoạn. Theo đó, Luật quy định tiêu chí để Chính phủ lựa chọn tối đa 3-4 lĩnh vực trọng điểm cho mỗi giai đoạn 5 năm, có đánh giá định kỳ; lĩnh vực không đạt mục tiêu sẽ bị đưa ra khỏi danh sách ưu tiên.

Trước mắt, cần tập trung vào ba nhóm lĩnh vực gồm: Trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp giải trí. Đây phải là những đầu tàu kéo cả đoàn tàu công nghiệp văn hóa phát triển.

Cùng với đó, cần bổ sung cơ chế đặc thù bổ trợ cho bản quyền sở hữu trí tuệ, như chặn nhanh những tên miền mới của các trang tái phạm, cắt dòng tiền quảng cáo và thanh toán của các trang vi phạm. Đồng thời, chuyển trọng tâm nguồn lực từ hạ tầng khu, cụm sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt; hỗ trợ chi phí thực tế và thực hiện sau khi có kết quả.

Làm rõ khái niệm, phạm vi điều chỉnh để tránh chồng chéo pháp luật

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) đánh giá cao báo cáo tiếp thu, giải trình của cơ quan chủ trì soạn thảo. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng đây là dự án Luật vừa khó vừa dễ: Nói về văn hóa thì ai cũng có thể đề cập, nhưng để hiểu sâu và xây dựng chính sách phát triển công nghiệp văn hóa, đáp ứng mục tiêu đóng góp 7% GDP vào năm 2030 là áp lực không nhỏ.

Theo đại biểu, vấn đề quan trọng hiện nay là phải lựa chọn đúng trọng tâm, xác định rõ những nội dung cần điều chỉnh, bảo đảm dự thảo Luật đi đúng phạm vi là phát triển công nghiệp văn hóa. Đây cũng là điều các đại biểu Quốc hội và cử tri đang chờ đợi.

Về khái niệm công nghiệp văn hóa, đại biểu cho biết dự thảo đã dành riêng một điều để giải thích và xác định khái niệm. Văn hóa là những giá trị, tri thức và cách thức biểu đạt do cộng đồng sáng tạo, gìn giữ và trao truyền, bao gồm cả văn hóa vật thể và phi vật thể. Tuy nhiên, phạm vi điều chỉnh của Luật cần tập trung vào hoạt động kinh tế dựa trên giá trị văn hóa và sức sáng tạo để tạo ra sản phẩm, dịch vụ có giá trị.

Vì vậy, đại biểu đề nghị sửa khoản 1 Điều 2 theo hướng: Công nghiệp văn hóa là tập hợp các ngành, lĩnh vực kinh tế lấy giá trị văn hóa và sức sáng tạo làm nguồn lực chủ yếu để tạo ra, sản xuất, phân phối và khai thác sản phẩm. Đồng thời, cần phân định rõ tiêu chí nhận diện ngành với tiêu chí công nhận sản phẩm và tiêu chí xác định đối tượng, phạm vi được hưởng chính sách hỗ trợ.

Đại biểu cũng đề nghị thu hẹp phạm vi điều chỉnh tại khoản 1 Điều 1 theo hướng Luật chỉ quy định các cơ chế phát triển mang tính liên ngành và những chính sách đặc thù của công nghiệp văn hóa. Đặc biệt, đại biểu đề xuất nghiên cứu bổ sung một điều về áp dụng pháp luật. Theo đó, cần xác định rõ nguyên tắc áp dụng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa trong trường hợp có sự giao thoa, chồng chéo với các luật khác.

Theo đại biểu, cần có quy định dẫn chiếu cụ thể, xác định rõ trường hợp ưu tiên áp dụng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa để tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai các cơ chế phát triển đặc thù. Nếu không, các quy định sẽ dễ dừng lại ở mức chung chung, khó phát huy hiệu quả thực tế.

Bảo đảm các chủ thể gìn giữ văn hóa được tiếp cận chính sách hỗ trợ

Trong khi đó, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về đối tượng được hỗ trợ, điều kiện thu hút đầu tư nước ngoài và thẩm quyền quyết định chính sách hỗ trợ chi phí sản xuất.

Trong đó, cần bảo đảm cộng đồng, cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh trực tiếp gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa được tiếp cận chính sách; đồng thời, phân định rõ trách nhiệm giữa Chính phủ và chính quyền địa phương.

Đại biểu Dương Khắc Mai cho biết, đây là dự án luật mới trong lĩnh vực lập pháp, có ý nghĩa góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý phát triển công nghiệp văn hóa. Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, đại biểu tập trung góp ý ba nội dung cụ thể.

Thứ nhất, về đối tượng được hỗ trợ và nguồn tài chính quy định tại Điều 21 và Điều 28 của dự thảo Luật. Đại biểu ghi nhận khoản 1 Điều 21 đã bổ sung cộng đồng, cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh vào nhóm đối tượng được hỗ trợ nâng cao năng lực phát triển công nghiệp văn hóa. Theo đại biểu, đây là nội dung đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu phù hợp.

Tuy nhiên, tại điểm e khoản 2 Điều 28 về mục đích sử dụng nguồn tài chính, dự thảo mới chỉ đề cập doanh nghiệp, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã. Sự thiếu thống nhất này có thể gây lúng túng trong quá trình bố trí, phân bổ kinh phí hỗ trợ.

Đại biểu đề nghị chỉnh lý điểm e khoản 2 Điều 28 theo hướng bổ sung đầy đủ các chủ thể được quy định tại khoản 1 Điều 21 vào đối tượng được hỗ trợ nâng cao năng lực. Đồng thời, giao Chính phủ quy định thủ tục và phương thức quản lý kinh phí phù hợp với đặc điểm của cộng đồng, cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh.

Thứ hai, về điều kiện thu hút đầu tư nước ngoài tại khoản 4 Điều 31 của dự thảo Luật. Theo đại biểu, dự thảo quy định nhà đầu tư phải thực hiện cam kết về giá trị tạo ra tại Việt Nam, trong đó điểm a đề cập chuyển giao công nghệ, điểm d đề cập đến tỷ lệ giá trị được tạo ra tại Việt Nam.

Tuy nhiên, Phụ lục III kèm theo báo cáo tiếp thu, giải trình đã chỉ ra nguy cơ một số yêu cầu thực hiện không tương thích với các cam kết quốc tế, đặc biệt là các quy định tại Điều 9 và Điều 10 của Hiệp định CPTPP.

Đại biểu cho rằng cần phân biệt rõ giữa cam kết đóng góp thực chất cho nền kinh tế Việt Nam với yêu cầu về tỷ lệ nội địa hóa hoặc bắt buộc chuyển giao công nghệ. Đây là vấn đề thuộc trách nhiệm lập pháp của Quốc hội, cần được cân nhắc kỹ lưỡng để vừa thu hút đầu tư, vừa bảo đảm thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế.

Do đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 4 Điều 31 theo hướng khuyến khích nhà đầu tư nghiên cứu, sản xuất và đào tạo nhân lực tại Việt Nam, nhưng không đặt ra những điều kiện hưởng ưu đãi trái với cam kết quốc tế. Đồng thời, cơ quan soạn thảo cần giải trình rõ kết quả rà soát các nội dung được nêu tại Phụ lục III.

Thứ ba, về thẩm quyền quyết định chính sách hỗ trợ chi phí sản xuất quy định tại Điều 32. Theo đại biểu, cần phân định rõ thẩm quyền giữa Chính phủ và chính quyền địa phương, nhất là đối với những dự án triển khai trên địa bàn nhiều tỉnh, thành phố.

Dẫn chứng thực tiễn, đại biểu nêu bộ phim Love in Vietnam, dự án hợp tác giữa Việt Nam và Ấn Độ, từng sử dụng bối cảnh tại Đà Lạt và nhiều địa phương khác trong cả nước. Với những dự án như vậy, cần làm rõ địa phương nào có thẩm quyền hỗ trợ, chi phí phát sinh ở đâu và cơ quan nào chịu trách nhiệm kiểm tra trước khi thanh toán.

Để bảo đảm tính thống nhất và khả thi, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định thống nhất về đối tượng, điều kiện và các khoản chi phí hợp lệ được hỗ trợ. HĐND cấp tỉnh quyết định lĩnh vực ưu tiên, mức hỗ trợ cụ thể trong giới hạn không quá 30%, thời gian và tổng mức thực hiện phù hợp với khả năng cân đối ngân sách địa phương.

Đối với các dự án liên tỉnh, cần có cơ chế phối hợp, phân định chi phí và điều phối hồ sơ giữa các địa phương, bảo đảm không hỗ trợ trùng lặp. Việc hỗ trợ chỉ được thực hiện trong phạm vi dự toán ngân sách đã được bố trí.