Đại biểu Quốc hội đề nghị bảo vệ dữ liệu người dân, hạn chế phát sinh các ứng dụng riêng lẻ

Trong đó, đại biểu Lê Thị Thanh Lam (Đoàn Cần Thơ) kiến nghị bảo vệ dữ liệu người dân, hạn chế phát sinh các ứng dụng riêng lẻ.

Ưu tiên nền tảng dùng chung, hạn chế phân tán dữ liệu

Thảo luận tại trường, đại biểu Lê Thị Thanh Lam (Đoàn Cần Thơ) cho biết, qua nghiên cứu các tài liệu và ý kiến thảo luận, vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là dữ liệu của người dân được bảo vệ như thế nào và người dân có thực sự an toàn khi sử dụng các nền tảng số hay không.

Theo đại biểu Lê Thị Thanh Lam, qua báo cáo kinh tế - xã hội của Chính phủ, có thể thấy VNeID đang từng bước trở thành kênh giao tiếp chủ yếu giữa cơ quan nhà nước với người dân. Mục tiêu đến năm 2027 là liên thông các cơ sở dữ liệu, không yêu cầu người dân cung cấp lại những thông tin đã có. Định hướng đã rõ, song vấn đề quan trọng là tổ chức thực hiện đồng bộ, bảo đảm an toàn.

Góp ý về Điều 4 quy định nguyên tắc bảo vệ dữ liệu, đại biểu Lê Thị Thanh Lam đề nghị bổ sung quy định hệ thống số của cơ quan nhà nước phục vụ người dân, doanh nghiệp phải dựa trên nền tảng dùng chung đã được đánh giá an ninh; hạn chế phát sinh các hệ thống riêng lẻ kết nối vào cơ sở dữ liệu quốc gia.

Đối với quy định tại khoản 6 Điều 4 về nguyên tắc đánh giá rủi ro, đại biểu đề nghị bổ sung nội dung kết quả đánh giá nền tảng dùng chung được công nhận và sử dụng lại đối với các ứng dụng vận hành trên nền tảng đó.

Từ thực tế sử dụng, đại biểu Lê Thị Thanh Lam nêu ví dụ, người dân phải cài đặt nhiều ứng dụng trên điện thoại như: VNeID, bảo hiểm xã hội, thuế, giao thông, quản lý giấy tờ, điện, nước... Trong khi đó, không phải thiết bị nào cũng có dung lượng và cấu hình đủ đáp ứng. Việc có quá nhiều ứng dụng khiến điện thoại đầy bộ nhớ, hoạt động chậm, thông báo liên tục; các thông tin tuyên truyền, nhắc nhở đôi khi lẫn với thông báo về lịch hẹn, hồ sơ, thời hạn giải quyết và quyền lợi cá nhân. Điều này có thể khiến người dân bỏ sót những thông tin quan trọng.

Đối với Điều 22 về trách nhiệm báo cáo sự cố, đại biểu đề nghị bổ sung quy định khi dữ liệu cá nhân bị lộ, lọt, chủ quản dữ liệu phải kịp thời thông báo cho những người bị ảnh hưởng, kèm theo hướng dẫn phòng tránh lừa đảo, bảo đảm thống nhất với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đại biểu Đoàn Cần Thơ đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát chiến lược phục vụ người dân, xác định rõ dịch vụ nào cần tích hợp trên nền tảng chung, dịch vụ nào chỉ cần kết nối, chia sẻ dữ liệu, tránh đầu tư trùng lặp và phát sinh chi phí vận hành. Quá trình triển khai cũng cần quan tâm đến người dân sử dụng điện thoại cấu hình thấp và người dân ở vùng khó khăn.

Cùng với đó, Chính phủ cần chỉ đạo các cơ quan thực hiện nghiêm việc không yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có; các địa phương nghiên cứu phân loại, ưu tiên gửi qua VNeID những thông báo quan trọng liên quan đến hồ sơ, thời hạn giải quyết và quyền lợi của người dân.

Định danh điện tử phải gắn với bảo đảm quyền lợi người dân

Góp ý về các quy định liên quan đến định danh điện tử, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) tập trung vào các vấn đề: Đối tượng và phạm vi định danh điện tử; thu thập, chuyển hóa, cập nhật thông tin định danh; liên kết danh tính điện tử; ghi nhận dữ liệu và đồng bộ nhật ký xác thực.

Về đối tượng định danh điện tử tại Điều 7 và phạm vi thực hiện tại khoản 1 Điều 7, đại biểu cho biết, dự thảo quy định các đối tượng định danh gồm: Cá nhân, tổ chức, tài sản, dữ liệu, sự kiện, giao dịch, hành vi và quốc gia. Báo cáo giải trình đã xác định đây là các nhóm đối tượng có thể được định danh điện tử, đồng thời phân định phạm vi thực hiện giao dịch và giao Chính phủ quy định lộ trình.

Đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị bổ sung nguyên tắc chỉ yêu cầu định danh khi thực sự cần thiết cho quản lý nhà nước, có căn cứ pháp luật rõ ràng và tương xứng với mục đích; kế thừa kết quả đăng ký, định danh đã có, không phát sinh thêm thủ tục, chi phí hoặc làm tăng gánh nặng tuân thủ đối với hoạt động kinh doanh.

Đối với tài sản và quyền tài sản, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng cần bảo đảm việc định danh chỉ nhằm nhận diện, không thay thế thủ tục xác lập quyền sở hữu theo pháp luật chuyên ngành, phù hợp với quy định của dự thảo luật.

Về liên kết danh tính điện tử tại Điều 20, đại biểu nêu rõ quy định việc liên kết bắt buộc khi chủ thể thực hiện giao dịch với cơ quan, tổ chức, cá nhân khác; các khoản tiếp theo cũng quy định việc liên kết đối với giao dịch, hành vi và sự kiện. Việc liên kết nhằm phục vụ xác thực, giám sát và truy vết. Tuy nhiên, cách diễn đạt về hoạt động giao dịch hiện nay còn rộng, dễ dẫn đến cách hiểu mọi giao dịch đều phải liên kết với danh tính của cá nhân, tổ chức liên quan.

Do đó, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị chỉnh lý theo hướng việc bắt buộc liên kết phải căn cứ vào yêu cầu của luật, tính chất và mức độ rủi ro của giao dịch; không yêu cầu tạo thêm danh tính hoặc thực hiện liên kết mới khi đã có phương thức nhận diện hợp pháp đáp ứng yêu cầu. Cần quy định cụ thể nguyên tắc, giới hạn và mục đích liên kết; quyền kiểm tra, yêu cầu sửa đổi hoặc hủy bỏ liên kết sai; trách nhiệm khắc phục hậu quả khi việc liên kết không chính xác.

Bảo đảm người dân không phải khai lại dữ liệu đã có

Tham gia góp ý dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử, đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn Lào Cai) đề nghị hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm người dân, nhất là ở địa bàn miền núi, biên giới, có thể tiếp cận dịch vụ công thuận lợi; đồng thời tăng cường liên thông, kế thừa dữ liệu và xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý trong khai thác, chỉnh sửa thông tin.

Cần quy định rõ trong luật, đối với dịch vụ công và dịch vụ thiết yếu, cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ phải duy trì phương thức xác thực trực tiếp hoặc phương thức thay thế đáp ứng yêu cầu về độ tin cậy, an toàn và phù hợp với pháp luật chuyên ngành.

Khi hệ thống gặp sự cố, cần có quy trình tiếp nhận, xác thực và tiếp tục xử lý hồ sơ; đồng thời thông báo, hướng dẫn rõ ràng cho người dân. Chính phủ quy định các phương thức tương ứng với mức độ rủi ro, việc xác thực thông qua người đại diện hợp pháp và điều kiện áp dụng.

Đối với trách nhiệm tổ chức thực hiện tại Điều 40, đại biểu đề nghị làm rõ vai trò của từng chủ thể. Trong đó, UBND cấp xã tổ chức hướng dẫn, hỗ trợ người dân tại cơ sở; cơ quan quản lý định danh và đơn vị cung cấp dịch vụ chịu trách nhiệm về chuyên môn, xử lý sự cố. Cùng với đó, cần có cơ chế đăng ký lưu động đối với người khó khăn trong đi lại, bảo đảm an toàn dữ liệu.

Liên quan đến khoản 4 Điều 34, dự thảo đã quy định cơ quan nhà nước ưu tiên khai thác dữ liệu thay vì yêu cầu người dân cung cấp lại giấy tờ, thông tin đã được xác thực. Đại biểu Sí Thị Mai Anh đề nghị làm rõ trách nhiệm của cơ quan giải quyết thủ tục theo hướng: Khi thông tin đã đáp ứng điều kiện sử dụng, cơ quan phải chủ động khai thác, không yêu cầu người dân xuất trình lại, trừ trường hợp luật có quy định khác. Nếu chưa khai thác được dữ liệu, cơ quan phải xác định nguyên nhân và hướng xử lý, tránh coi việc yêu cầu người dân bổ sung giấy tờ là giải pháp mặc định.

Tại phiên họp, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu quan tâm. Liên quan đến bảo vệ quyền riêng tư, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, dự thảo Luật đã thiết kế nhiều lớp bảo vệ, trong đó đặt ra nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, phải có sự đồng ý của chủ thể; không đồng bộ nội dung giao dịch và không chia sẻ kết quả xác thực ngoài phạm vi cho phép.

Theo Bộ trưởng Bộ Công an, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân trong hoạt động định danh, xác thực điện tử được thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các nguyên tắc, điều kiện, phạm vi và mục đích xử lý dữ liệu cá nhân không thay đổi. Việc khai thác, sử dụng danh tính điện tử phải bảo đảm bảo mật thông tin, tuân thủ pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.