Đại biểu Quốc hội chất vấn về những điểm nghẽn trong chuyển đổi số, phát triển kinh tế số

Các ý kiến chất vấn đề nghị làm rõ trách nhiệm, giải pháp và lộ trình khắc phục những hạn chế, bảo đảm các chính sách chuyển đổi số mang lại hiệu quả thực chất cho người dân và doanh nghiệp.

Người dân vẫn phải cung cấp lại giấy tờ cơ quan nhà nước đã có

Đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) phản ánh, mặc dù chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung đang được đẩy mạnh, nhưng trên thực tế, người dân vẫn phải đi lại nhiều lần, cung cấp lại những giấy tờ mà cơ quan nhà nước đã có hoặc có thể khai thác từ dữ liệu. Tình trạng này gây khó khăn hơn đối với người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm của Bộ và giải pháp, lộ trình cụ thể để khắc phục tình trạng trên; đồng thời bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu, giảm giấy tờ, giảm số lần đi lại, giúp người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, tiếp cận dịch vụ công thuận tiện và thực chất hơn.

Đặt câu hỏi về mục tiêu phát triển kinh tế số, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) dẫn số liệu trong báo cáo của Bộ, theo đó tỷ trọng kinh tế số trong GDP năm 2025 ước đạt 14,02%, năm 2021 là 12,87%. Như vậy, sau 4 năm, chỉ tiêu này tăng khoảng 1,15 điểm phần trăm.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ những động lực cụ thể tạo ra mức tăng trưởng này; giải thích liệu chỉ tiêu 23,5% có được tính toán theo cùng phương pháp với con số 14,02% hay không; nếu khác phương pháp, Quốc hội sẽ căn cứ vào hệ thống số liệu thống kê nào để giám sát kết quả thực hiện.

Cũng liên quan đến chuyển đổi số, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn Tây Ninh) đặt vấn đề về hiệu quả phổ cập chữ ký số cho người dân và doanh nghiệp. Theo đại biểu, dù nhiều người đã được cấp chữ ký số nhưng chưa biết sử dụng vào công việc gì, sử dụng như thế nào và trong trường hợp nào chữ ký số có thể thay thế chữ ký trực tiếp trên văn bản giấy.

Bên cạnh đó, tâm lý e ngại về độ an toàn, bảo mật và trách nhiệm pháp lý khi thực hiện giao dịch điện tử vẫn tồn tại. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết giải pháp chuẩn hóa, đơn giản hóa quy trình sử dụng, nâng cao nhận thức và bảo đảm an toàn pháp lý, qua đó giúp chữ ký số thực sự trở thành công cụ quen thuộc trong các giao dịch hằng ngày.

Chuyển đổi số phải lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo

Trả lời chất vấn của đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai), Bộ trưởng Vũ Hải Quân chia sẻ những khó khăn của đồng bào ở các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới. Từ thực tiễn khảo sát, tiếp xúc cử tri tại các xã biên giới, Bộ trưởng cho biết, điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng và khoảng cách địa lý giữa các cơ quan, đơn vị ở một số địa phương còn nhiều khó khăn.

Khái quát những điểm nghẽn trong chuyển đổi số hiện nay, Bộ trưởng chỉ ra 5 nhóm vấn đề: Thiếu máy tính, thiết bị; hạ tầng đường truyền chưa bảo đảm, đặc biệt là tình trạng lõm sóng; các nền tảng phần mềm còn chồng chéo; dữ liệu chưa đồng bộ, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu còn hạn chế; năng lực tiếp cận công nghệ số của một bộ phận người dân và cán bộ cấp xã còn yếu.

Bộ trưởng cho rằng, chuyển đổi số là quá trình mới được triển khai quyết liệt trong hơn một năm qua nên khó tránh khỏi những khó khăn, vướng mắc. Tuy nhiên, không thể vì khó khăn mà dừng lại hoặc không tiếp tục thực hiện.

Dẫn chứng từ việc đồng bộ dữ liệu thuê bao di động với cơ sở dữ liệu quốc gia để xác thực thông tin chính chủ, Bộ trưởng cho biết, ban đầu, yêu cầu người dân khai báo, cập nhật lại thông tin thuê bao đã nhận được nhiều ý kiến phản ánh vì gây phiền hà.

Song, đến nay trong tổng số hơn 112 triệu thuê bao, khoảng 102 triệu thuê bao đã được đồng bộ với cơ sở dữ liệu phục vụ định danh. Theo thông tin Bộ trưởng nhận được từ cơ quan có thẩm quyền, số cuộc gọi lừa đảo đã giảm hơn 60%, tin nhắn rác cũng giảm.

Từ thực tế này, Bộ trưởng nhấn mạnh, nếu chỉ nhìn vào những khó khăn trước mắt mà không triển khai thì quá trình chuyển đổi số sẽ bị chậm lại. Mục tiêu cao nhất của chuyển đổi số là phục vụ người dân và thước đo quan trọng nhất là sự hài lòng của người dân.

Trả lời chất vấn của đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) về mục tiêu phát triển kinh tế số, Bộ trưởng Vũ Hải Quân làm rõ, hai con số được đại biểu đề cập có ý nghĩa khác nhau: Một chỉ tiêu phản ánh giá trị gia tăng của kinh tế số, chỉ tiêu còn lại phản ánh mức đóng góp của kinh tế số vào tăng trưởng GDP. Do đó, hai số liệu này không đồng nhất.

Về giải pháp phát triển kinh tế số, Bộ trưởng khẳng định đây là một trong những ưu tiên chiến lược của Bộ Khoa học và Công nghệ. Trong quá trình xây dựng Luật Chuyển đổi số, Bộ đã đưa nội dung phát triển kinh tế số vào các chương trình trọng tâm.

Bộ trưởng nêu 3 nhóm giải pháp: Thứ nhất, phát triển các nền tảng thương mại số của Việt Nam, tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ trong nước tham gia xây dựng những nền tảng có khả năng thu hút đông đảo người sử dụng.

Thứ hai, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm nâng cao năng suất, chất lượng. Theo Bộ trưởng, các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường thiếu đội ngũ phát triển phần mềm, đồng thời không đủ nguồn lực tài chính để đầu tư ứng dụng công nghệ. Vì vậy, Nhà nước cần đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp thông qua các nguồn vốn và chính sách phù hợp.

Thứ ba, tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực tiếp cận tri thức và công nghệ mới cho các hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bộ đang xây dựng các chương trình hỗ trợ đào tạo nhằm giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng ứng dụng chuyển đổi số vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Nhấn mạnh quan điểm triển khai, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, doanh nghiệp phải là trung tâm của đổi mới công nghệ, còn công nghệ là công cụ để nâng cao năng suất, chất lượng. Vì vậy, mọi chính sách hỗ trợ phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Trả lời chất vấn của đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn Tây Ninh) về việc phổ cập chữ ký số nhưng tỷ lệ sử dụng trong thực tế còn hạn chế, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết: Hiện cả nước đã có hơn 30 triệu chữ ký số. Tuy nhiên, đây mới là kết quả về số lượng đăng ký; Bộ chưa có thống kê đầy đủ về số lượng giao dịch thực tế sử dụng chữ ký số và thừa nhận việc sử dụng công cụ này chưa thực sự phổ biến.

Một trong những nguyên nhân là sự phối hợp, thống nhất trong việc chấp nhận chữ ký số giữa các bộ, ngành và doanh nghiệp chưa đồng bộ. Nếu các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp cùng sẵn sàng tiếp nhận chữ ký số của người dân trong các giao dịch thì giá trị của hơn 30 triệu chữ ký số sẽ được phát huy hiệu quả hơn.

Về giải pháp, Bộ trưởng cho biết, trước hết Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục triển khai sử dụng chữ ký số ngay trong các quy trình, thủ tục thuộc phạm vi quản lý. Chẳng hạn, các nhà khoa học có thể sử dụng chữ ký số khi nộp hồ sơ đăng ký thực hiện đề tài khoa học và công nghệ.

Đồng thời, Bộ sẽ phối hợp với các bộ, ngành và doanh nghiệp mở rộng việc chấp nhận chữ ký số của người dân trong các giao dịch, nhất là giao dịch điện tử; đẩy mạnh tuyên truyền để các chính sách, quy định pháp luật về chữ ký số đến được với người dân.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị để thống nhất giải pháp thúc đẩy sử dụng chữ ký số. Bộ Khoa học và Công nghệ hiện có Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia, đơn vị đã tích cực triển khai nhiệm vụ và đạt những kết quả trong thời gian qua.