Cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga: Kỳ vọng mở ra kênh đối thoại giữa ba cường quốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump; Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin dự kiến gặp nhau vào ngày 19-11 bên lề Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến (Trung Quốc). Nếu diễn ra như kế hoạch, đây sẽ là cuộc gặp ba bên đầu tiên giữa lãnh đạo ba cường quốc, đánh dấu một sự kiện chưa từng có tiền lệ trong quan hệ quốc tế.

Theo các quan chức Mỹ, Tổng thống Donald Trump dự định thảo luận với hai nhà lãnh đạo Nga - Trung về cuộc xung đột tại Iran và vấn đề cắt giảm kho vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, cuộc xung đột ở Ukraine sẽ không nằm trong chương trình nghị sự. Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết, Washington đang duy trì một kênh đàm phán riêng với Kiev và Mátxcơva nhằm tìm giải pháp chấm dứt xung đột.

Cuộc gặp dự kiến diễn ra trong bối cảnh Hiệp ước Cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START) giữa Mỹ và Nga đã hết hiệu lực từ tháng 2-2026. Đây là hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân song phương cuối cùng giữa hai nước, vốn đặt ra giới hạn đối với hai kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới. Khi hiệp ước hết hạn, lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ, hai nước không còn chịu sự ràng buộc của các giới hạn định lượng theo một hiệp ước kiểm soát song phương.

Trước đó, Nga đề xuất hai bên tự nguyện tiếp tục tuân thủ các giới hạn của hiệp ước trong một năm sau khi văn kiện hết hiệu lực. Tuy nhiên, phía Mỹ không đưa ra phản hồi chính thức. Thay vào đó, Tổng thống Mỹ kêu gọi xây dựng một hiệp ước mới, được cải tiến và hiện đại hóa, có sự tham gia của Trung Quốc.

Đây cũng là một trong những vấn đề khó khăn nhất đối với cuộc đối thoại ba bên. Theo ước tính của Lầu Năm Góc, Trung Quốc hiện sở hữu hơn 600 đầu đạn hạt nhân, thấp hơn đáng kể so với Mỹ và Nga, mỗi nước được cho là có hơn 5.000 đầu đạn. Với quy mô kho vũ khí chênh lệch lớn, Bắc Kinh chưa thể hiện nhiều quan tâm đến việc tham gia một thỏa thuận kiểm soát hạt nhân theo khuôn khổ mà Washington đề xuất.

Do đó, giới phân tích cho rằng, cuộc gặp ba bên trước hết được kỳ vọng là điểm khởi đầu cho một tiến trình đối thoại về giải trừ vũ khí hạt nhân, thay vì một hội nghị có thể đưa ra thỏa thuận ngay lập tức. Trong ba nước, Trung Quốc được cho là có nhiều điều phải cân nhắc nhất về giá trị của cuộc gặp. Việc đồng ý đăng cai hội nghị có thể giúp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình thể hiện vị thế và ảnh hưởng ngày càng tăng của Bắc Kinh trên trường quốc tế.

Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy đã bày tỏ quan ngại rằng cuộc gặp có thể trở thành diễn đàn để các bên thảo luận về một thỏa thuận liên quan đến Ukraine mà không có sự tham gia của Kiev.

Kế hoạch tổ chức hội nghị cũng làm dấy lên những so sánh với Hội nghị Yalta năm 1945, khi sự kiện quy tụ lãnh đạo Mỹ, Anh và Liên Xô, với những kết quả được cho là góp phần dẫn đến việc hình thành trật tự thế giới lưỡng cực cũng như hoàn tất các kế hoạch thành lập Liên hợp quốc.

Tuy nhiên, Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov bác bỏ sự tương đồng này. Ông Dmitry Peskov cho rằng, những thỏa thuận có thể đạt được tại Thâm Quyến không thể được áp đặt lên các quốc gia khác. Theo ông Dmitry Peskov, một trật tự thế giới mới cần được xây dựng trên cơ sở lợi ích và sự tôn trọng lẫn nhau, thay vì một quốc gia hay nhóm quốc gia áp đặt cách nhìn riêng.

Dù vậy, bản thân việc ba nhà lãnh đạo cùng xuất hiện tại một cuộc gặp đã mang ý nghĩa chính trị đáng kể. Việc ba nhà lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga cùng ngồi lại với nhau có thể tạo nên một thời điểm đáng chú ý trong quan hệ quốc tế, nhất là khi các vấn đề an ninh, năng lượng, thương mại và kiểm soát vũ khí hạt nhân đang đan xen ngày càng chặt chẽ. Tuy nhiên, khác biệt về lợi ích chiến lược, đặc biệt trong vấn đề Ukraine, Iran và kiểm soát vũ khí hạt nhân, khiến khả năng đạt được đồng thuận thực chất vẫn còn hạn chế.

Ý nghĩa lớn nhất của cuộc gặp trước mắt có thể nằm ở việc duy trì kênh đối thoại trực tiếp giữa ba cường quốc, thay vì tạo ra một thỏa thuận có khả năng định hình trật tự thế giới. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, việc các bên duy trì đối thoại vẫn có giá trị, nhưng hiệu quả của tiến trình này sẽ chỉ được kiểm chứng qua những bước đi cụ thể sau hội nghị.