Cúm mùa - tác nhân đe dọa sức khỏe tim mạch

Đáng lo ngại, những biến chứng này có thể xuất hiện ngay trong hoặc sau khi nhiễm bệnh, đặc biệt ở người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường và các bệnh lý nền. Vì vậy, chủ động phòng ngừa cúm và nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe, hạn chế biến chứng nguy hiểm đến tính mạng.

Gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ khi mắc cúm

Những triệu chứng sốt, ho, đau mỏi cơ thể khi mắc cúm mùa đôi khi che lấp những nguy cơ nghiêm trọng hơn đối với sức khỏe. Đặc biệt, ở người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính, nhiễm cúm có thể làm khởi phát các biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy tim, thậm chí gây suy hô hấp. Đáng chú ý, ngay cả những người trước đó không có tiền sử bệnh tim mạch hoặc chưa được phát hiện mắc bệnh vẫn có thể gặp biến cố nguy hiểm khi nhiễm cúm.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm, cúm mùa khiến khoảng một tỷ người mắc bệnh, trong đó có 3-5 triệu ca diễn tiến nặng và 290.000-650.000 người tử vong do các bệnh hô hấp liên quan đến cúm. Tại Việt Nam, trung bình mỗi năm có khoảng 34.500 người cao tuổi nhập viện do cúm. Đằng sau những triệu chứng tưởng chừng quen thuộc là nguy cơ biến chứng nghiêm trọng, nhất là ở người mắc các bệnh nền về tim mạch, hô hấp hoặc rối loạn chuyển hóa.

Phân tích về cơ chế gây biến chứng, PGS.TS Trần Song Giang, Phó Viện trưởng Viện Tim mạch (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, khi vi rút cúm xâm nhập cơ thể, phản ứng viêm được kích hoạt, làm thay đổi hoạt động đông máu và gia tăng gánh nặng cho tim. Đặc biệt, tình trạng viêm có thể khiến các mảng xơ vữa trong lòng động mạch trở nên mất ổn định. Khi mảng xơ vữa nứt vỡ, cục máu đông hình thành có thể gây tắc động mạch vành, dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc làm tắc mạch máu não, gây đột quỵ thiếu máu não.

Bác sĩ Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa (Hệ thống Tiêm chủng VNVC) thông tin thêm, nguy cơ biến chứng do cúm không chỉ liên quan đến tuổi tác mà còn tăng lên đáng kể khi người bệnh mắc các bệnh lý mạn tính. Ở người mắc bệnh tim mạch, nhiễm cúm có thể tạo thêm gánh nặng cho hệ tuần hoàn. Sốt, phản ứng viêm, tình trạng thiếu ô xy và nhu cầu chuyển hóa tăng khi mắc cúm khiến tim phải làm việc nhiều hơn. Với người đã mắc bệnh mạch vành, suy tim hoặc có tiền sử đột quỵ, những thay đổi này có thể khiến tình trạng bệnh mất ổn định và gia tăng nguy cơ xảy ra biến cố tim mạch.

Bên cạnh cơ chế hình thành huyết khối, các chuyên gia y tế cho rằng, cúm còn khiến tim phải hoạt động trong điều kiện bất lợi. Sốt và nhiễm trùng làm nhịp tim tăng, kéo theo nhu cầu ô xy của cơ tim cũng tăng lên. Nếu đồng thời mắc viêm phổi hoặc suy hô hấp, lượng ô xy cung cấp cho cơ thể suy giảm, làm tăng áp lực lên tim, nguy cơ thiếu máu cơ tim và suy tim mất bù. Trong một số trường hợp, vi rút cúm còn có thể trực tiếp gây tổn thương cơ tim. Đáng chú ý, biến cố tim mạch có thể xuất hiện ngay cả ở người chưa từng được chẩn đoán mắc bệnh tim mạch.

Các nghiên cứu ghi nhận, nguy cơ tử vong liên quan đến cúm có thể cao gấp 5 lần ở người mắc bệnh tim mạch, 12 lần ở người mắc bệnh phổi và lên đến 20 lần ở người đồng mắc cả hai nhóm bệnh lý, so với nhóm không mắc các bệnh tương ứng. Nhiễm cúm cũng có liên quan đến nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng khoảng 10 lần, đột quỵ tăng khoảng 8 lần. Đồng thời, bệnh có thể làm gia tăng các đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, gây rối loạn đường huyết và làm trầm trọng thêm tình trạng suy tim.

Chủ động phòng bệnh, giảm biến chứng nặng

Theo bác sĩ Nguyễn Tiến Đạo, triệu chứng cúm ở người cao tuổi đôi khi không điển hình. Ngoài sốt, ho, đau họng, người bệnh có thể chỉ xuất hiện tình trạng mệt mỏi bất thường, ăn uống kém, lú lẫn, giảm khả năng vận động hoặc sức khỏe đột ngột suy giảm. Những biểu hiện này dễ bị nhầm lẫn với quá trình lão hóa hoặc các bệnh nền, khiến việc phát hiện và điều trị chậm trễ. Vì vậy, gia đình cần đặc biệt chú ý đến những thay đổi về thể trạng, ý thức và khả năng sinh hoạt của người cao tuổi, ngay cả khi người bệnh không sốt cao.

“Khi xuất hiện triệu chứng cúm, người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám, theo dõi và tư vấn điều trị; không tự ý sử dụng thuốc kéo dài tại nhà, đặc biệt là thuốc kháng vi rút khi chưa có chỉ định. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau ngực, khó thở tăng dần, ngất, méo miệng, yếu liệt đột ngột hoặc nói khó, người bệnh cần được cấp cứu ngay, bởi đây có thể là dấu hiệu của biến cố tim mạch hoặc đột quỵ nguy hiểm”, bác sĩ Nguyễn Tiến Đạo khuyến cáo.

Phát hiện sớm triệu chứng giúp người bệnh không bỏ lỡ thời điểm điều trị thích hợp. Tuy nhiên, để giảm nguy cơ mắc cúm và biến chứng, chủ động tiêm phòng đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

PGS.TS Trần Song Giang cho rằng, tiêm vắc xin cúm giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và diễn tiến nặng, đồng thời hạn chế phản ứng viêm có thể khởi phát hoặc làm trầm trọng thêm các bệnh lý tim mạch. Người từ 65 tuổi trở lên và người mắc bệnh tim mạch, phổi mạn tính, đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc suy giảm miễn dịch cần chủ động tiêm phòng hằng năm. Với người mắc bệnh tim mạch, nhất là những trường hợp vừa nhập viện hoặc trải qua biến cố cấp tính, thời điểm tiêm cần được bác sĩ tư vấn căn cứ vào tình trạng sức khỏe cụ thể.

Tuy nhiên, tiêm vắc xin không đồng nghĩa với việc có thể lơ là kiểm soát bệnh nền. Các chuyên gia y tế lưu ý, người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh phổi mạn tính vẫn cần tuân thủ phác đồ điều trị, kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết và tái khám định kỳ. Bên cạnh đó, người dân cần duy trì các biện pháp phòng lây nhiễm như rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng nhiễm bệnh.